მაღალშემოსავლიან ქვეყნებში ღვიძლის კიბო გაორმაგდა

ღვიძლის კიბოს ახალი შემთხვევები და დაავადებით გამოწვეული სიკვდილიანობა 1990-იანი წლების დასაწყისიდან გაორმაგდა მრავალ მაღალშემოსავლიან ქვეყანაში, მათ შორის აშშ-ში, კანადაში, ავსტრალიასა და გაერთიანებულ სამეფოში.

ახალი მიგნებებით, ღვიძლის კიბო ამ ქვეყნებში ერთადერთი ძირითადი კიბოს ტიპია, რომლის სიკვდილიანობაც იზრდება. კანადის ჯანდაცვის სამინისტროსა და ტორონტოს უნივერსიტეტის მედიცინის ფაკულტეტის პროფესორ, დოქტორ Morris Sherman-ის თქმით, მრავალი ადამიანი ღვიძლის კიბოს 50-იან წლებში, ჯერ კიდევ აქტიური მუშაობის პერიოდში აწყდება. ღვიძლის კიბოს სიმპტომები ჩვეულებრივ შორსწასულ სტადიაზე ჩნდება და ამ დროს მკურნალობა ხშირად იმედისმომცემი არ არის; ამიტომ მისი თავიდან აცილებამ ან ადრეულმა დიაგნოზმა გაცილებით მეტი სიცოცხლე შეიძლება გადაარჩინოს.

შეიძლება დაგაინტერესოთ:

• ღვიძლის კიბოს სამკურნალოდ იმუნოთერაპიულმა ნივოლუმაბმა FDA-ის დამტკიცება მიიღო

ღვიძლის კიბოს სიხშირე და სიკვდილიანობა ქალებსა და მამაკაცებში მსგავსად იზრდება. 2015 წელს აშშ-ში, ავსტრალიასა და კანადაში ყოველ 100.000 მოსახლეზე 7.5; ინგლისში ყოველ 100.000 მოსახლეზე 8.7 სიკვდილიანობა აღინიშნებოდა.

ქვემოთ მოცემულ ცხრილშიჩანს 4 განვითარებულ ქვეყანაში წლების განმავლობაში ღვიძლის კიბოს სიხშირის ზრდა. რიცხვები ყოველ 100 ათას ადამიანზე წელიწადში ღვიძლის კიბოს ახალ დიაგნოზებს აღნიშნავს.

ღვიძლის კიბოს სიხშირისა და სიკვდილიანობის ზრდის მიზეზებს შორისაა ჰეპატიტი B, ჰეპატიტი C ვირუსული ინფექციები და სიმსუქნე. განსაკუთრებით სიმსუქნის ეპიდემიის მსგავსი ზრდაიწვევს არაალკოჰოლური, ღვიძლის კიბოში შესაძლო პროგრესირების მქონე ღვიძლის გაცხიმოვნების დაავადების მატებას. 

• რა არის ღვიძლის გაცხიმოვნება, რატომ ჩნდება და რა პრობლემებს იწვევს?
• სიმსუქნის ერთ-ერთი უარყოფითი შედეგი: ღვიძლის გაცხიმოვნება პატარა ბავშვებშიც გვხვდება

აშშ-ის მსგავს მაღალშემოსავლიან და განვითარებულ ქვეყნებშიც ბევრი ადამიანი ვერ აცნობიერებს, რომ ჰეპატიტი B ან C ვირუსით არის ინფიცირებული; დიაგნოზი მხოლოდ სიმპტომების გაჩენისას ისმება, რაც ხშირად დაგვიანებულ, სარისკო მდგომარეობას ნიშნავს.

დღეს ჰეპატიტი C-სთვის ძვირადღირებული, მაგრამ ეფექტიანი ანტივირუსული წამლები არსებობს, თუმცა პრევენციული ვაქცინა არა. ჰეპატიტი B-ს ანტივირუსული მკურნალობა შედარებით სუსტია, მაგრამ არსებობს HBV ვაქცინა, რომელსაც ჰეპატიტი B-სგან სრული დაცვა შეუძლია და დაბადებიდან კეთდება.

• ქრონიკული ჰეპატიტი C-ს სამკურნალო სამმაგი კომბინირებული პრეპარატი FDA-მ დაამტკიცა

ჰეპატიტური ინფექციების სიხშირის ზრდის გარეშე ღვიძლის კიბოს სიხშირის მატების 3 მიზეზი

• უკვე ინფიცირებული პირების დაბერება,
• ეპიდემიურად მზარდი სიმსუქნის გამო არაალკოჰოლური ღვიძლის გაცხიმოვნების მქონე პირთა მატება
• ალკოჰოლის მოხმარების მაჩვენებლების შეუმცირებლობა

2018 წლის ივნისის დასაწყისში კანადის ღვიძლის კვლევის ასოციაციამ გამოსცა გაიდლაინები, რომლებიც 1945-1975 წლებში დაბადებულთა ჰეპატიტი C-ზე ტესტირებას გვირჩევს. ვარაუდობენ, რომ კანადაში ჰეპატიტი C-ს მქონე ადამიანთა ორ მესამედსა და სამ მეოთხედს შორის 1945-1975 წლებშია დაბადებული.

ჰეპატიტი C-ით ინფიცირებულთა %40 - 70-მა ინფექციის შესახებ არ იცის, რადგან სიმპტომების (ჩივილების) გამოვლენას წლები სჭირდება. ამიტომ ჩვილებშიც სკრინინგი ძალიან მნიშვნელოვნად მიიჩნევა. მნიშვნელოვანია ორგანიზმში ინფექციის არსებობის ხანგრძლივობაც.

თუმცა არასწორი იქნებოდა თქმა, რომ ჰეპატიტი B ან C-ით ინფიცირებული ან არაალკოჰოლური ღვიძლის გაცხიმოვნების მქონე ყველა პირი ღვიძლის კიბოს მნიშვნელოვანი რისკის ქვეშაა.

ადრეული დიაგნოზისთვის მთელი მოსახლეობის სკრინინგი შეიძლება რთული იყოს. თუმცა მაღალი რისკის პირთა გამოსავლენად სხვადასხვა რისკის ქულა არსებობს. უმნიშვნელოვანეს ფაქტორად ციროზი მიიჩნევა, რადგან ციროზის მქონე პაციენტში ღვიძლის კიბოს რისკი გაცილებით მაღალია.

ციროზის დიაგნოზის მქონე პაციენტები ერთვებიან სკრინინგში, რომელშიც ყოველ 6 თვეში ულტრაბგერითი გამოკვლევა ტარდება. ადრეულად გამოვლენილი ღვიძლის კიბოს შემთხვევა დიდწილად განკურნებადია.

სიმსუქნესა და ალკოჰოლთან ბრძოლა, ასევე ჰეპატიტი B-სა და C-ს სკრინინგი პრევენციისა და ადრეული დიაგნოზის სტრატეგიებია; ამგვარად მომავალში ღვიძლის კიბოს მაჩვენებლის შემცირება შეიძლება.

• კიბოს პრევენციის 10 ოქროს წესი