Yüksək gəlirli ölkələrdə qaraciyər xərçəngi iki dəfə artdı

Qaraciyər xərçənginin yeni hallarının sayı və xəstəliyə bağlı həyat itkiləri 1990-cı illərin əvvəlindən bəri ABŞ, Kanada, Avstraliya və Birləşmiş Krallıq daxil olmaqla bir çox yüksək gəlirli ölkədə ikiqat artıb.

Yeni tapıntılara görə qaraciyər xərçəngi bu ölkələrdə həyat itkisi göstəricisi artan yeganə əsas xərçəng növüdür. Kanada Səhiyyə Nazirliyində və Toronto Universitetinin Tibb Fakültəsində çalışan professor Dr. Morris Sherman-a görə bir çox insan qaraciyər xərçəngi ilə 50-li yaşlarında, yəni hələ aktiv iş həyatında olarkən qarşılaşır. Qaraciyər xərçənginin əlamətləri adətən irəli mərhələdə ortaya çıxır və bu halda müalicə variantları çox vaxt ürəkaçan olmadığından bu xərçəngin yaranmasının qarşısını almaq və ya erkən diaqnostika daha çox insanın həyatını xilas edə bilər.

Marağınızı çəkə bilər:

• Qaraciyər xərçənginin müalicəsi üçün Nivolumab immunoterapiyası FDA təsdiqi aldı

Qaraciyər xərçənginin tezliyi və həyat itkisi göstəriciləri həm qadınlarda, həm də kişilərdə oxşar artım göstərir. 2015-ci ildə ABŞ, Avstraliya və Kanadada hər 100.000 nəfər əhaliyə 7.5, İngiltərədə isə hər 100.000 nəfərə 8.7 ölüm (həyat itkisi) göstəricisi var.

Aşağıdakı cədvəldə4 inkişaf etmiş ölkədə illər ərzində qaraciyər xərçənginin tezliyindəki artımı görmək olar. Rəqəmlər hər 100 min nəfərə düşən illik yeni qaraciyər xərçəngi diaqnozlarının sayını ifadə edir.

Qaraciyər xərçənginin tezliyinin və həyat itkisi göstəricilərinin artmasının səbəbləri arasında hepatit B, hepatit C virus infeksiyaları və piylənmə var. Xüsusilə piylənmənin epidemiya kimi artmasıqaraciyər xərçənginə irəliləyə bilən alkoqolsuz qaraciyər yağlanması xəstəliyinin artmasını stimullaşdırır. 

• Qaraciyər yağlanması nədir, nə üçün yaranır və hansı problemlərə səbəb olur?
• Piylənmənin mənfi təsirlərindən biri; qaraciyər yağlanması kiçik uşaqlarda da görülür

ABŞ kimi yüksək gəlirli və inkişaf etmiş ölkələrdə belə əksər insanlar hepatit B və ya C virusuna yoluxduqlarını bilmir; yalnız simptomlar ortaya çıxanda diaqnoz qoyulur və bu da çox vaxt gecikmiş riskli vəziyyət deməkdir.

Bu gün hepatit C infeksiyası üçün bahalı olsa da effektiv antiviral dərmanlar var, lakin qoruyucu peyvənd yoxdur. Hepatit B infeksiyası üçün isə antiviral müalicələr nisbətən zəifdir, lakin hepatit B-dən tam qorunma təmin edə bilən HBV peyvəndi mövcuddur və bu peyvənd doğuşdan etibarən vurulur.

• Xroniki hepatit C müalicəsi üçün üçlü kombinə dərmana FDA təsdiq verdi

Hepatit infeksiyalarının nisbəti artmadığı halda qaraciyər xərçənginin tezliyinin artmasının 3 səbəbi

• artıq bu infeksiyaya malik olanların yaşlanması,
• epidemiya kimi artan piylənməyə bağlı alkoqolsuz qaraciyər yağlanması olanların çoxalması,
• alkoqol istehlakı göstəricilərinin azalmamasıdır.

İyun 2018-ci ilin əvvəlində Kanada Qaraciyər Araşdırmaları Cəmiyyəti 1945-1975-ci illər arasında doğulmuş şəxslərin hepatit C üçün yoxlanmasını tövsiyə edən təlimatlar dərc edib. Kanadada hepatit C olan insanların üçdə ikisi ilə dörddə üçünün 1945-1975-ci illər arasında doğulduğu təxmin edilir.

Hepatit C virusu ilə yoluxanların %40 - 70-i infeksiyadan xəbərsizdir, çünki simptomların (şikayətlərin) ortaya çıxması illər çəkir. Buna görə hətta körpələrdə skrininq aparmaq çox əhəmiyyətli görülməyə başlanıb. Çünki infeksiyanın orqanizmdə qalma müddəti də çox vacibdir.

Lakin hepatit B və ya C virusuna yoluxmuş, yaxud alkoqolsuz qaraciyər yağlanması yaranmış hər kəsin qaraciyər xərçəngi baxımından mühüm risk altında olduğunu söyləmək də düzgün olmaz.

Erkən diaqnostika üçün əhalinin hamısını skrininqdən keçirmək çətin ola bilər. Lakin xəstəlik üçün yüksək risk altında olanları müəyyən etməyə yarayan müxtəlif risk balları var. Bunlardan ən əhəmiyyətlisinin sirroz olduğu düşünülür. Çünki xəstədə sirroz varsa, qaraciyər xərçəngi riski daha yüksəkdir.

Sirroz diaqnozu qoyulmuş xəstələr hər 6 aydan bir ultrasəs müayinəsi aparılan skrininq proqramına daxil olurlar. Erkən mərhələdə aşkarlanan qaraciyər xərçəngi də böyük ölçüdə müalicə oluna bilər.

Piylənmə və alkoqolla mübarizə, həmçinin hepatit B və C skrininqi bu xəstəlikdən qorunma və erkən diaqnostika strategiyalarıdır; beləliklə, gələcəkdə qaraciyər xərçəngi göstəricilərini azaltmaq mümkün ola bilər.

• Xərçəngdən qorunmağın 10 qızıl qaydası