პროსტატის კიბოს იმუნოთერაპია – წარმატებები, წარუმატებლობები და სამომავლო იმედები
ამ სტატიაში
პროსტატის კიბო ჯანმრთელობის სერიოზული პრობლემაა, რომელიც მსოფლიოში მილიონობით მამაკაცს ეხება. 2020 წელს მსოფლიოში დაახლოებით 1,41 მილიონი ახალი შემთხვევა და პროსტატის კიბოთი 375 ათასი გარდაცვალება აღირიცხა. პროსტატის კიბო მამაკაცებში ფილტვის კიბოს შემდეგ სიხშირით მეორეა და მსოფლიოში მამაკაცებში ახლად დიაგნოსტირებული კიბოს შემთხვევების 14,1%-ს შეადგენს. 112 ქვეყანაში ის მამაკაცებში ყველაზე ხშირად დიაგნოსტირებული კიბოა.
პროსტატის კიბო ადრეულ სტადიაზე სრულად განკურნებადია და შორს წასულ სტადიაზეც შეიძლება მკურნალობას კარგად უპასუხოს; მკურნალობის მრავალი არჩევანი არსებობს. სიმსივნის ზრდა შეიძლება ძალიან ნელიდან ზომიერ ტემპამდე მერყეობდეს და ზოგიერთ პაციენტს მეტასტაზების შემთხვევაშიც ხანგრძლივად შეუძლია ცხოვრება. მაგალითად, აშშ-ში 2013-2019 წლებში ლოკალური ან რეგიონული პროსტატის კიბოს დიაგნოზის მქონე მამაკაცებში 5-წლიანი გადარჩენა 99%-ზე მეტი იყო, ხოლო შორეული მეტასტაზების მქონე პაციენტებში 34% დაფიქსირდა. ყველა სტადიის ერთად შეფასებისას გადარჩენის მაჩვენებელი 97%-ია. მკურნალობის მიდგომა პაციენტის ასაკისა და სხვა არსებული ჯანმრთელობის პრობლემების მიხედვით შეიძლება განსხვავდებოდეს.
პროსტატის კიბოს მკურნალობაში მრავალი არჩევანი არსებობს: ქირურგია, რადიოთერაპია, ოპერაციის გარეშე მინიმალურად ინვაზიური მეთოდები, მამაკაცური ჰორმონების დათრგუნვა, ქიმიოთერაპია და მოლეკულური მკურნალობა. თუმცა, როგორც მრავალი სხვა კიბოს შემთხვევაში, იმუნოთერაპია პროსტატის კიბოში ჯერ სტანდარტულ მკურნალობად არ ქცეულა. არსებული დამტკიცებული მეთოდები განსაკუთრებით შორს წასულ პროსტატის კიბოში შეზღუდულია, ამიტომ უფრო ეფექტური და ინოვაციური მიდგომების საჭიროება იზრდება.
იმუნოთერაპია პროსტატის კიბოში
პროსტატის კიბოში იმუნოთერაპიით მეტი სარგებლის მიღება იმ პაციენტების გამოვლენით, რომლებიც ამ მკურნალობით ყველაზე მეტ სარგებელს მიიღებენ, შეიძლება გახდეს შესაძლებელი.
იმუნოთერაპიამ ზოგიერთი კიბოს მკურნალობა შეცვალა, მაგრამ მთლიანობაში პროსტატის კიბოში იგივე წარმატებას ვერ მიაღწია. მიუხედავად იმისა, რომ Sipuleucel-T-მ და pembrolizumab-მა პროსტატის კიბოს მქონე პაციენტებში გარკვეული აქტივობა აჩვენა, იმუნოთერაპიამ ზოგადად ამ ჯგუფში მნიშვნელოვანი კლინიკური სარგებელი ვერ უზრუნველყო.
ამ წარუმატებლობის ერთ-ერთი მიზეზი პროსტატის კიბოს მიკროგარემოს „იმუნურ უდაბნოდ“ მიჩნევაა. პროსტატის კიბოს დროს იმუნური სისტემის ბუნებრივი ჩართვა მეტად შეზღუდულია. სიმსივნის ქსოვილში T-უჯრედები ჩვეულებრივ არ გვხვდება. ამას მრავალი მიზეზი აქვს, მაგრამ ერთ-ერთი უმთავრესია სიმსივნეში იმუნური სისტემის დამთრგუნველი ელემენტების არსებობა, მაგალითად სიმსივნესთან ასოცირებული მაკროფაგებისა და სუპრესორული უჯრედების.
კიდევ ერთი სირთულე იმ პაციენტების გამოვლენაა, რომლებიც მკურნალობას ყველაზე კარგად უპასუხებენ. სხვა კიბოებში ჰისტოლოგიასა და მოლეკულურ ბიომარკერებს მკურნალობის შესარჩევად იყენებენ, პროსტატის კიბოს იმუნოთერაპიულ კვლევებში კი ჩვეულებრივ მეტასტაზური კასტრაციისადმი რეზისტენტული პროსტატის კიბოს (mKDPK) მქონე შემთხვევითი პაციენტების ჯგუფს რთავდნენ. თუმცა, თუ შევძლებთ განვსაზღვროთ, რომელი ქვეჯგუფი მიიღებს რეალურ სარგებელს, იმუნოთერაპიით უფრო დიდი მიღწევები გვექნება.
მიუხედავად ამ სირთულეებისა, მჯერა, რომ იმუნოთერაპიის სიახლეები მომავალში ეფექტურ შედეგებს მოგვცემს. განსაკუთრებით CAR T-უჯრედული თერაპიის მსგავსი უჯრედული მკურნალობა, BiTE (ბისპეციფიკური T უჯრედების დამაკავშირებლები) და იმუნოთერაპიის ქიმიოთერაპიასთან ან ჰორმონოთერაპიასთან კომბინაციები სამომავლოდ იმედისმომცემ მიდგომებს შორისაა.
მკურნალობის არსებული არჩევანი
აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციამ (FDA) პროსტატის კიბოს პირველი იმუნოთერაპია 2010 წელს დაამტკიცა. Sipuleucel-T, აუტოლოგიური დენდრიტული უჯრედების ვაქცინის სახით დამტკიცებულია მეტასტაზური კასტრაციისადმი რეზისტენტული პროსტატის კიბოს (mKRPK) მქონე უსიმპტომო ან მინიმალური სიმპტომების მქონე პაციენტებისთვის.
ერთ-ერთ კვლევაში ამ ვაქცინამ საერთო გადარჩენა მედიანურად 4,1 თვით გაზარდა, თუმცა PSA დონეებზე ან დაავადების პროგრესირებამდე დროზე მნიშვნელოვანი გავლენა არ ჰქონია. გვერდითი მოვლენები მსუბუქია, მკურნალობა მხოლოდ ერთ თვეში სრულდება და პაციენტებს სხვა კლინიკურ კვლევებში მონაწილეობის შესაძლებლობას არ ართმევს.
გარდა ამისა, FDA-მ სიმსივნის მაღალი მუტაციური დატვირთვის (TMB-H) მქონე პროსტატის კიბოს ზოგიერთი პაციენტისთვის pembrolizumab-იც დაამტკიცა. თუმცა, mKDPK-ის მქონე პაციენტთა მხოლოდ 3%-დან 5%-მდე შეესაბამება ამ კრიტერიუმებს და მათგან მხოლოდ ნაწილი პასუხობს pembrolizumab-ს დადებითად.
იმუნური საკონტროლო წერტილის ინჰიბიტორები
Pembrolizumab-ის გარდა, პროსტატის კიბოში nivolumab-ის, ipilimumab-ის, atezolizumab-ის, durvalumab-ისა და avelumab-ის მსგავსი სხვა იმუნური საკონტროლო წერტილის ინჰიბიტორებიც შეისწავლება. სხვადასხვა კვლევამ შეაფასა, რამდენად ეფექტურია ეს წამლები ცალკე ან სხვა მკურნალობასთან კომბინაციაში. თუმცა, უმეტეს შემთხვევაში მოსალოდნელი სარგებელი ვერ იქნა მიღებული.
მკურნალობის შედეგები
ზოგადად, იმუნოთერაპიის მიმღებ პაციენტებში მკურნალობაზე პასუხი ინდივიდუალურად განსხვავდება. ზოგი დადებითად პასუხობს, სხვებში კი გვერდითი მოვლენები შეიძლება უფრო გამოხატული იყოს. მომავალში იმუნოთერაპიით წარმატების მისაღწევად მნიშვნელოვანია განვსაზღვროთ, რომელი პაციენტები მიიღებენ მისგან ყველაზე მეტ სარგებელს.
BiTE, უჯრედული მკურნალობა და ვაქცინები
BiTE (Bispecific T-cell Engager) თერაპია კიბოს მკურნალობაში გამოყენებული ახალი თაობის იმუნოთერაპიაა. ის შეიცავს ბისპეციფიკურ ანტისხეულებს, რომლებიც ორ განსხვავებულ სამიზნეს ცნობს: ერთ მხარეს კიბოს უჯრედის კონკრეტულ ანტიგენს (მაგალითად PSMA-ს), ხოლო მეორე მხარეს იმუნური უჯრედის რეცეპტორს (მაგალითად CD3-ს). ამ გზით BiTE მოლეკულები T უჯრედებს კიბოს უჯრედებთან აკავშირებს, იმუნურ სისტემას ააქტიურებს და კიბოს უჯრედებზე მიმართავს.
FDA-ის მიერ დამტკიცებული BiTE თერაპიები: ამჟამად FDA-ის მიერ დამტკიცებული ყველაზე ცნობილი BiTE თერაპია blinatumomab-ია. Blinatumomab მწვავე ლიმფობლასტური ლეიკემიის (ALL) სამკურნალოდ გამოიყენება და T უჯრედების კიბოს უჯრედებისკენ მიმართვით მათ განადგურებას ისახავს მიზნად.
იმუნური საკონტროლო წერტილის ინჰიბიტორებთან ერთად პროსტატის კიბოში BiTE თერაპია, CAR T-უჯრედული თერაპია და დენდრიტული უჯრედების ვაქცინებიც შეისწავლება. BiTE თერაპიამ, მიუხედავად იმისა, რომ იმუნური სისტემის დამთრგუნველ ფაქტორებს მთლიანად ვერ გამორიცხავს, იმუნური პასუხი შეიძლება ნაწილობრივ აამოქმედოს. თუმცა ამ მკურნალობას სერიოზული გვერდითი მოვლენები შეიძლება ჰქონდეს.
BiTE-ის გარდა, დენდრიტული უჯრედების ვაქცინებმაც პროსტატის კიბოში თანმიმდევრული სარგებელი ვერ აჩვენა. ამასთან, SYNC-T-ის მსგავსი ახალი მეთოდები მცირე კვლევებში იმედისმომცემ შედეგებს იძლევა.
CAR T-უჯრედულმა თერაპიამ პროსტატის კიბოს მქონე პაციენტებში პასუხის დაბალი მაჩვენებლები აჩვენა. თუმცა PSMA-ის მსგავსი უჯრედის ზედაპირული ანტიგენების სამიზნედ გამოყენების კვლევები გრძელდება და ამ სფეროში იმედისმომცემი შედეგებია მოსალოდნელი.
შეჯამების სახით, მჯერა, რომ პროსტატის კიბოს იმუნოთერაპიის კვლევები წინ წაიწევს. ახალი თაობის გენეტიკურმა ანალიზებმა შეიძლება მკურნალობაზე საუკეთესო პასუხის მქონე პაციენტთა ჯგუფების გამოვლენაში დაგვეხმაროს, ხოლო იმუნოთერაპიის სხვა მკურნალობასთან კომბინაციებმა ამ სფეროს წინსვლა დააჩქაროს. განსაკუთრებით უჯრედული თერაპიის იმედი მაქვს; მჯერა, რომ სწორი სამიზნისა და საინჟინრო ტექნიკის გამოყენებით ხანგრძლივი რემისიის მომტან მკურნალობას შევქმნით.
წყაროები
2. Noori M, Azizi S, Mahjoubfar A, et al. Efficacy and safety of immune checkpoint inhibitors for patients with prostate cancer: A systematic review and meta-analysis. Front Immunol. 2023;31;14:1181051. doi:10.3389/fimmu.2023.1181051
3. Rehman LU, Nisar MH, Fatima W, et al. Immunotherapy for prostate cancer: A Current systematic review and patient centric perspectives. J Clin Med. 2023;12(4):1446. doi:10.3390/jcm12041446
4. Rizzo A, Mollica V, Cimadamore A, et al. Is there a role for immunotherapy in prostate cancer? Cells. 2020;9(9):2051. doi:10.3390/cells9092051
5. Cheever MA, Higano CS. PROVENGE (Sipuleucel-T) in prostate cancer: The first FDA-approved therapeutic cancer vaccine. Clin Cancer Res. 2011;17(11):3520-3526. doi:10.1158/1078-0432.CCR-10-3126
6. Chung JH, Dewal N, Sokol E, et al. Prospective comprehensive genomic profiling of primary and metastatic prostate tumors. JCO Precis Oncol. 2019;3:PO.18.00283. doi:10.1200/PO.18.00283
7. Abida W, Cheng ML, Armenia J, et al. Analysis of the prevalence of microsatellite instability in prostate cancer and response to immune checkpoint blockade. JAMA Oncol. 2019;5(4):471-478. doi:10.1001/jamaoncol.2018.5801
8. Tsai AK, Kagalwalla S, Langer J, Le-Kumar T, Le-Kumar V, Antonarakis ES. Pembrolizumab for metastatic castration-resistant prostate cancer: Trials and tribulations. Expert Opin Biol Ther. 2024;24(1-2):51-62. doi:10.1080/14712598.2024.2311750
9. Lampe H, Tam L, Hansen AR. Bi-specific T-cell engagers (BiTEs) in prostate cancer and strategies to enhance development: Hope for a BiTE-r future. Front Pharmacol. 2024;15:1399802. doi:10.3389/fphar.2024.1399802
10. Hummel HD, Kufer P, Grüllich C, et al. Pasotuxizumab, a BiTE® immune therapy for castration-resistant prostate cancer: Phase I, dose-escalation study findings. Immunotherapy. 2021;13(2):125-141. doi:10.2217/imt-2020-0256
11. Dorff T, Horvath LG, Autio K, et al. A phase I study of acapatamab, a half-life extended, PSMA-targeting bispecific T-cell engager for metastatic castration-resistant prostate cancer. Clin Cancer Res. 2024;30(8):1488-1500. doi:10.1158/1078-0432.CCR-23-2978.
12. Steinbach C, Merchant A, Zaharie AT, Horak P, Marhold M, Krainer M. Current developments in cellular therapy for castration resistant prostate cancer: A systematic review of clinical studies. Cancers (Basel). 2022;14(22):5719. doi:10.3390/cancers14225719
13. Fucikova J, Podrazil M, Jarolim L, et al. Phase I/II trial of dendritic cell-based active cellular immunotherapy with DCVAC/PCa in patients with rising PSA after primary prostatectomy or salvage radiotherapy for the treatment of prostate cancer. Cancer Immunol Immunother. 2018;67(1):89-100. doi:10.1007/s00262-017-2068-x
14. Vogelzang NJ, Beer TM, Gerritsen W, et al. Efficacy and safety of autologous dendritic cell-based immunotherapy, docetaxel, and prednisone vs placebo in patients with metastatic castration-resistant prostate cancer: The VIABLE phase 3 randomized clinical trial. JAMA Oncol. 2022;8(4):546-552. doi:10.1001/jamaoncol.2021.7298
15. Link CJ, Vargas CE, Kee S, et al. Systemic responses to SYNC-T therapy: In situ personalized cancer vaccination with intratumoral infusion of multitarget immunotherapy in patients with metastatic castrate-resistant prostate cancer (mCRPC). წარდგენილია AACR 2024-ზე. April 5-10, 2024. San Diego, CA. აბსტრაქტი CT026.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.