რა არის კეტოგენური დიეტა? რა სარგებელი და ჯანმრთელობის რისკები აქვს?
ამ სტატიაში
1920-იანი წლებიდან კეტოგენური დიეტა ეპილეფსიისა და კიბოს მქონე პაციენტებისთვის არის რეკომენდებული, ამასთან სწრაფი წონის კლების მიზნითაც ირჩევენ ამ დიეტას, რომელიც ნახშირწყლების ძალიან დაბალი მიღებით გამოირჩევა. დაავადებებისთვის რეკომენდებული დიეტების მიზანი ზოგადად ერთნაირია; უფრო ჯანსაღად კვება, წონის კლება, დაავადებების თავიდან აცილება ან გადავადება. თუმცა ბოლო წლებში კეტოგენური დიეტა ამ ციკლს ცვლის და განსხვავებულ დაპირებებს იძლევა. რა არის კეტოგენური დიეტა? რა ადგილი აქვს კიბოს დროს? ვეცდებით მსგავს კითხვებს ვუპასუხოთ.
მომხრეების აზრით, კეტოგენური დიეტა ზოგი დაავადებისთვის თითქმის მედიკამენტური მკურნალობის მსგავსად ეფექტიანია. კეტოგენურ დიეტას წლებია ისეთი განსაკუთრებული დარღვევების კონტროლისთვის ირჩევენ, როგორიცაა ეპილეფსია. თუმცა სიმსუქნის, დიაბეტისა და სხვა ქრონიკული დარღვევების მზარდ ჯანდაცვით პრობლემებად ქცევის გამო გაჩნდა კითხვა, ხომ არ არის კეტოგენური დიეტა ჯანმრთელობის სხვა პრობლემებისთვისაც გამოსადეგი.
როგორ გამოიყენება კეტოგენური დიეტა?
კეტოგენური დიეტა განისაზღვრება უმთავრესად ცხიმით (% 70-80), დარჩენილი ნაწილით კი ცილით (% 8-15) და მცირე რაოდენობის ნახშირწყლებით (% 2 -% 5). ამ დიეტის მიზანია დიეტაზე მყოფი სხეულის იდეალურ მდგომარეობაში შენარჩუნება წონის მატების გარეშე. ნახშირწყლებისა და ცილის შეზღუდვით ენერგია მათ ნაცვლად ორგანიზმში არსებული და საკვებით მიღებული ცხიმიდან გამოიყენება. ანუ სხვა სიტყვებით; ენერგიის მისაღებად სხეული ცხიმს წვავს. გლუკოზის დონის კლებასთან ერთად ცხიმიდან წარმოქმნილი კეტონური ჯგუფები, მეტაბოლურ მდგომარეობად ცნობილი კეტოზი (ketosis), ორგანიზმის მთავარ ენერგიის წყაროდ იქცევა. ამ დიეტას სამი სახეობა აქვს: საშუალოჯაჭვიანი ტრიგლიცერიდების დიეტა, შეცვლილი ატკინსის დიეტა და დაბალი გლიკემიური ინდექსის მკურნალობა.
მათ შორის არჩევანის შესაძლებლობის მიუხედავად, კეტოგენურ დიეტასთან ჯანმრთელობის საზრუნავი კვლავ რჩება. მაგალითად, არასწორად ჩატარებისას კეტოგენური დიეტა ქმნის კვებითი დეფიციტის, ჰიპოვოლემიის, ჰიპოკალიემიის, თირკმლის კენჭებისა და პოდაგრის რისკებს. ამიტომ ის სათანადოდ უნდა იყოს ჩამოყალიბებული.
კეტოგენური დიეტის მიერ რეკომენდებული საკვებია:
- წითელი ხორცი
- შინაური ფრინველი
- თევზი
- კვერცხი
- ყველი
- ავოკადო
- ზეითუნის ზეთი
- ქოქოსის ზეთის ჩათვლით რიგი საკვები ვარიანტები.
ასევე შედის ზოგი სახამებლიანი ბოსტნეული, როგორიცაა მწვანილი, მწვანე ლობიო და ბროკოლი. მიუხედავად იმისა, რომ დიეტა გარკვეულწილად შემზღუდველია, ამბობენ, რომ ცხიმის მაღალი მიღების გამო ეს საკვები უფრო მიმზიდველი და დამანაყრებელი ხდება.
კეტოგენური დიეტის მიერ არარეკომენდებული (შესაზღუდი ან ასარიდებელი) საკვებია:
- მარცვლეული და მსგავსი პროდუქტები (ბრინჯი, ხორბალი, ჭვავი, შვრია, ქერი, კინოა, მაკარონი, მარცვლეული, პიცა)
- პარკოსნები და ლობიო
- ზოგი ბოსტნეული და ძირხვენა მცენარე (ბარდა, სიმინდი, კარტოფილი, კარტოფილი)
- ნახშირწყლებით მდიდარი ხილი; ჩირი (ბანანი, ვაშლი, ფორთოხალი)
- დაბალცხიმიანი რძის პროდუქტები
- რაფინირებული მყარი და თხევადი ცხიმები; მცენარეული ზეთები
- შაქარი
- ალკოჰოლი.
აქვს თუ არა კეტოგენურ დიეტას ადგილი კიბოს დროს?
კიბო დაავადებათა დიდი ჰეტეროგენული (შერეული) ჯგუფის საერთო სახელია, თუმცა მისი მრავალი სახეობის საერთო მახასიათებელია ვარბურგის ეფექტი;
ჟანგბადის ნაკლებობა კიბოს უჯრედის ენერგიის წარმოქმნის მექანიზმებს ცვლის. ამგვარად კიბოს უჯრედები უჟანგბადო გარემოშიც წარმოქმნის ენერგიას და შეუძლია ზრდა და გამრავლება. დამატებითი ჟანგბადის მიწოდების შემთხვევაშიც, ანაერობული გლიკოლიზის სახელით ცნობილი სისტემით, კიბოს უჯრედები ჟანგბადის გამოყენების გარეშე განაგრძობს ენერგიის წარმოქმნას. ამ მდგომარეობას “ვარბურგის ეფექტი” ეწოდება.
ამის შედეგად გარემოში რძემჟავა გროვდება. ანუ მჟავე გარემო კიბოს მიზეზი კი არა მისი შედეგია. ამიტომ ტუტე მკურნალობები კიბოს დროს არაეფექტიანია.
კეტოგენური დიეტის მომხრეები ვარბურგის ეფექტს, რომელიც შეიძლება შეჯამდეს როგორც კიბოს უჯრედების უნარი უჟანგბადო გარემოში ენერგია წარმოქმნას, ისე განმარტავენ, თითქოს კიბოს უჯრედები შაქარზე წვდომის გარეშე კვდება, რაც არასწორი ინტერპრეტაციაარის. ამასთან, მიუხედავად იმისა, რომ ცხიმის მოლეკულები უშუალოდ შაქრის (გლუკოზის) მოლეკულებად არ გარდაიქმნება, გლუკოზის მისაღებად ღვიძლი ენერგიას ცხიმებიდან იღებს.
- რა არის სახამებელი, რა არის ფრუქტოზა და როგორ გარდაიქმნება ზედმეტი შაქარი ცხიმად?
შესაძლოა სწორედ ამიტომ კეტოგენური დიეტის კიბოსა და სხვა ქრონიკული მდგომარეობების დროს გამოცდის კლინიკური კვლევების შედეგები არათანმიმდევრული იყო.
დასკვნა
ცხიმის ძალიან მაღალი, ცილის დაბალი და ნახშირწყლების თითქმის არარსებული წილი ამ დიეტის ხანგრძლივად დაცვას თითქმის შეუძლებელს ხდის. კვების ჩვევების ძირეულად შეცვლა მთელი ცხოვრების განმავლობაში გასაგრძელებელი მიდგომაა, მნიშვნელოვანი გვერდითი მოვლენების პოტენციალით. ამასთან, ეპილეფსიაზე კეტოგენური დიეტის გავლენის დამადასტურებელ მრავალ კვლევას ამყარებს სიმსუქნისა და ტიპი 2 დიაბეტის მკურნალობაზე ჩატარებული კვლევები და მტკიცებულებები. თუმცა კიბოსა და სხვა ნევროლოგიური დარღვევების დროს მისი გამოყენების უმეტესობა ადრეულ და გაურკვეველ მტკიცებულებებს იძლევა.
დაკავშირებული თემები:
წყაროები
Beyond weight loss: a review of the therapeutic uses of very-low-carbohydrate (ketogenic) diets.
European Journal of Clinical Nutrition 2013.
2. Volek, Jeff S. and Phinney, Stephen.
The Art and Science of Low Carbohydrate Living.
Beyond Obesity LLC. 2011.
3. John Watson; Reviewed by: Anya Romanowski, MS, RD
Ketogenic Diet: Which Patients Benefit?
medscape.com
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.