ზოგმა სამუშაომ შეიძლება კიბოს რისკი გაზარდოს — რჩევები საკუთარი თავის დასაცავად

ზოგ სამუშაოზე რადიაციის ან სხვადასხვა ქიმიური ნივთიერების მეტი ზემოქმედების გამო თანამშრომლებში კიბოს რისკიც იზრდება.

მსოფლიოს სხვადასხვა ადგილას სამუშაო გარემოში ზემოქმედების მქონე კარცინოგენების (კიბოს გამომწვევების) რაოდენობა და სახეობები განსხვავდება, თუმცა კვლევები მიანიშნებს, რომ კიბოების დაახლოებით %4 სამუშაო გარემოს კარცინოგენებითაა გამოწვეული. ქვეყნებში, რომლებიც ამ მხრივ ზომებს იღებს, სამუშაოთი გამოწვეული კიბო წლების განმავლობაში მცირდება.

რა სახის სამუშაო ზრდის რისკს?

გარკვეული სამუშაო უფრო მაღალ რისკს შეიცავს. მაგალითად:

• სოფლის მეურნეობა, მეტყევეობა და თევზჭერა — მზის ჭარბმა ან ზოგი აგროქიმიკატის ზემოქმედებამ შეიძლება რისკი გაზარდოს.
• მშენებლობა და შეღებვა — აზბესტმა, ჭარბმა მზემ, სილიკონმა, დიზელის გამონაბოლქვმა, ქვანახშირის პროდუქტებმა, საღებავებმა, თინერისა და სკიპიდარის მსგავსმა გამხსნელებმა ან ნახერხმა შეიძლება რისკი გაზარდოს.
• წარმოება და სამთო მრეწველობა — წიაღისეული საწვავის (მინერალური ზეთების, ქვანახშირის პროდუქტების, ბენზოლისა და დიზელის გამონაბოლქვის), აზბესტის, სილიკონის, გამხსნელების ან ჭარბი მზის ზემოქმედებამ შეიძლება რისკი გაზარდოს.
• მომსახურების ინდუსტრია — ჭარბმა მზემ, პასიურმა მოწევამ ან დიზელის გამონაბოლქვმა შეიძლება რისკი გაზარდოს. ამ მაგალითების მსგავსად, ზოგ ქიმიკატთან რეგულარული კონტაქტი კიბოს განვითარების რისკს ზრდის. პირველ რიგში მისაღები ზომებია:
• კანონის თანახმად, ამ ქიმიკატებს საფრთხის გაფრთხილებები უნდა ჰქონდეს,
• მათი გამოყენება აუცილებლად უნდა კონტროლდებოდეს,
• შრომის უსაფრთხოების ფარგლებში რეგულაციები უნდა დაწესდეს.

რა არის აზბესტი და როგორ იწვევს კიბოს?

აზბესტი ბუნებრივი მასალაა, რომელსაც ადრე შენობების იზოლაციისთვის იყენებდნენ. ცეცხლგამძლეობის გამო სასურველი ეს წვრილი ბოჭკოებისგან შემდგარი ნივთიერება ჩასუნთქვის შედეგად მეზოთელიომას (ფილტვის გარსის კიბოს), ფილტვის, ლარინქსის (ხორხის) და საკვერცხის კიბოს შეიძლება იწვევდეს.

აზბესტის სამი ტიპი არსებობს: amosite (ყავისფერი), crocidolite (ლურჯი) და chrysotile (თეთრი აზბესტი). სამივე მავნებელია, თუმცა ყავისფერი და ლურჯი მეტად საზიანოა, რადგან მათი ბოჭკოები უფრო მოკლე და ბასრია და სხეულისთვის მათი დაშლა უფრო რთულია.

მიუხედავად იმისა, რომ ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციამ 1980-იანი წლებიდან მსოფლიოში ყველა აზბესტის გამოყენება აკრძალა, ადრე მასთან მომუშავე ან აზბესტიან შენობებში მცხოვრები პირები კვლავ რისკის ქვეშ არიან.

რჩევები სამუშაო და საცხოვრებელ გარემოში კიბოსგან დასაცავად:

ზაფხულში ღია ცის ქვეშ მომუშავე პირებს მზის UV სხივების მავნე ეფექტის შესამცირებლად შემდეგის გაკეთება შეუძლიათ:

• ეცადეთ სამუშაო დრო განსაკუთრებით შუადღისას ჩრდილში გაატაროთ.
• ტანსაცმლით დაცვა: დაიხურეთ სახისა და კისრის დამცავი ქუდი, ჩაიცვით თხელი გრძელსახელოიანი ტანსაცმელი და ატარეთ მზის სათვალე.
• საღებავის, მტვრის, ნახერხისა და სოფლის მეურნეობაში პესტიციდების ზემოქმედების შესამცირებლად გამოიყენეთ ნიღაბი და დამცავი ტანსაცმელი და ხელები ხშირად დაიბანეთ.
• გამოიყენეთ დამცავი მზის კრემი ფაქტორით 30 და რეგულარულად წაისვით.

ცვლებში მუშაობისა და კიბოს გამოცანა

2007 წელს კიბოს კვლევის საერთაშორისო სააგენტომ [International Agency for Research into Cancer (IARC)] განაცხადა, რომ ღამის ცვლაში მუშაობამ შეიძლება კიბოს რისკი — განსაკუთრებით ძუძუს კიბოს რისკი— გაზარდოს. შემდეგ, 2016 წელს, 1.4 მილიონი ადამიანის მომცველმა სხვა კვლევამ დაასკვნა, რომ მორიგეობითი მუშაობა კიბოს რისკზე მნიშვნელოვნად არ მოქმედებს. თუმცა 2018 წლის იანვარში გამოქვეყნებულმა მეტაანალიზმა, რომელმაც ამ თემაზე ჩატარებული 61 კვლევა ყოვლისმომცველად შეაფასა, დაასკვნა, რომ ღამის ცვლები ძუძუს, კანისა და საშვილოსნოს კიბოს რისკს მნიშვნელოვნად ზრდიდეს და მატება ყველაზე აშკარაა მორიგე ექთნებში და ძუძუს კიბოსთვის. ზრდის მრავალ შესაძლო მიზეზს შორის პირველ რიგში ცირკადული რიტმისდარღვევები, მელატონინის ჰორმონისდა ძილის დარღვევები გვახსენდება.

მკაფიო დასკვნის არმომცემი თანმიმდევრული კვლევების შემდეგ ჩვენი ამჟამინდელი რჩევები ცვლებში მომუშავე ქალებისთვის იგივეა, რაც ყველა სხვა ქალისთვის:

• ალკოჰოლის რაოდენობის შემცირება, აქტიურობა და ჯანსაღი წონის შენარჩუნება ძუძუს კიბოს რისკის შემცირებას ეხმარება.
• ძუძუს კიბოსა და სხვა კიბოების სიმპტომების ცოდნა და ადრეული დიაგნოზისთვის კიბოს სკრინინგების ჩატარება ძალიან მნიშვნელოვანია.