Kanserde Egzersizin Hayat Kurtardığını Biliyoruz: Peki Hastaları Nasıl Harekete Geçiririz?
Egzersizin kanser hastalarında yorgunluğu azalttığını, kas gücünü koruduğunu ve yaşam kalitesini artırdığını uzun zamandır biliyoruz; bunu daha önce de yazmıştık. 2025'te yayımlanan CHALLENGE çalışması ise bir adım öteye geçti: Kolon kanseri tedavisini tamamlamış hastalarda yapılandırılmış bir egzersiz programı, kanserin geri dönme riskini azalttı ve yaşam süresini uzattı. Egzersiz onkolojisinin öncülerinden Prof. Kathryn Schmitz'in deyişiyle artık söz konusu olan "hayat kurtarmak". Ancak asıl zor soru şimdi başlıyor: Hastaların egzersiz yapmasını gerçekten nasıl sağlarız? Bu yazıda, kanıtla günlük pratik arasındaki uçurumu ve bu uçurumu kapatmanın yollarını; hekimler, hastalar ve yakınları için ele alıyoruz.
- Kanıt güçlü: CHALLENGE'da egzersiz programı her 100 kolon kanseri hastasında 8 yılda yaklaşık 7 kişinin daha hayatta kalmasını sağladı.
- Ama uygulama zayıf: 2024'te yayımlanan bir çalışmada hastaların %48'i onkoloğuyla egzersiz konusunu hiç konuşmadığını söyledi; bir egzersiz programına yönlendirilenlerin oranı yalnızca %10'du.
- CHALLENGE'ın sırrı destekti: Hastalara broşür değil, 3 yıl boyunca bir egzersiz danışmanı ve davranış değiştirme desteği verildi.
- Hekimin tek cümlesi bile işe yarıyor: Onkoloğun egzersiz önermesi, hastaların egzersiz miktarını anlamlı şekilde artırıyor. Önerilen yaklaşım: "Sor, öner, yönlendir."
- Destekli program daha etkili: Gözetim altında yapılan egzersizin yaşam kalitesine etkisi, tek başına yapılana göre belirgin şekilde daha büyük.
Soru artık "neden" değil, "nasıl"
New York'taki Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi'nin egzersiz onkolojisi programı direktörü Dr. Jessica Scott durumu şöyle özetliyor: "Soru artık 'Hastalar egzersiz yapmalı mı?' değil; 'Egzersizi rutin onkoloji bakımına nasıl kalıcı olarak yerleştiririz?'" Önce, hareket etmenin neden bu kadar önemli olduğunu gösteren kanıta kısaca bakalım.
CHALLENGE'ın asıl dersi: egzersiz değil, egzersize destek
CHALLENGE'da karşılaştırılan şey aslında "egzersiz yapmak ile yapmamak" değildi. Her iki gruptaki hastalara da egzersiz önerildi. Kontrol grubu egzersizi öneren basılı sağlık eğitimi materyalleri aldı. Egzersiz grubu ise 3 yıl süren bir destek programına katıldı:
- Düzenli görüşmeler: İlk yıl iki haftada bir, sonraki iki yıl ayda bir olmak üzere toplam 48 görüşme. İlk 6 ay görüşmeler yüz yüze yapıldı ve gözetim altında egzersiz seanslarıyla desteklendi.
- Kişiye özel hedef: Hastalar egzersizin türünü, sıklığını ve süresini danışmanlarıyla birlikte kendileri seçti. Hedef, mevcut aktivitenin üzerine haftada yaklaşık 2,5 saat orta tempolu egzersiz eklemekti.
- Davranış değiştirme teknikleri: Program, Planlı Davranış Kuramı'na dayanıyordu ve 17 farklı davranış değiştirme tekniği kullanıyordu.
Sonuç: Egzersiz grubundaki hastalar 3 yıl boyunca kontrol grubundan haftada 5,2-7,4 MET-saat daha fazla egzersiz yaptı; bu, kabaca haftada 1,5-2 saat tempolu yürüyüşe denk. Kondisyonları ve 6 dakikalık yürüme mesafeleri de daha iyiydi. Ama gerçekçi olmak gerekirse bu desteğe bile katılım zamanla azaldı: Görüşmelere katılım ilk 6 ayda %83 iken son iki yılda %63'e indi. Yani destekle bile egzersizi sürdürmek zor; destek olmadan çok daha zor.
Şekil 1 · Kanıt ile gerçek hayat arasındaki uçurum
CHALLENGE'daki hastalar ne aldı, gerçek hayatta çoğu hasta ne alıyor?
Uçurum ne kadar büyük?
Onkoloji muayenelerinde ağrıyı, kilo kaybını ve yan etkileri rutin olarak sorarız; ama hastanın hareket edip etmediğini çoğu zaman sormayız. 2024'te ESMO Open dergisinde yayımlanan ve 549 kanser hastasının katıldığı CONNECT çalışması bu açığı sayılarla gösteriyor:
Sorun yalnızca zaman değil. Kanada'da 120 onkoloji çalışanıyla yapılan bir ankette yaklaşık %80'i kanser hastalarına yönelik egzersiz kılavuzlarından haberdar değildi; bilgi eksikliği, zaman ve güvenlik kaygıları başlıca engellerdi. Hasta tarafında da tablo benzer: Haberde aktarılan bir ankete göre hastaların çoğu onkoloğunun egzersizden söz etmesini istiyor, ama yalnızca %27'si aktivitesini artırabileceğine inanıyor. Yani hastalar isteksiz değil; desteksiz.
Hekimin tek cümlesi bile fark yaratıyor
Egzersize başlamayı belirleyen en güçlü etkenlerden biri, güvenilen bir hekimin önerisi. Bu yalnızca bir gözlem değil; randomize bir çalışmayla da gösterildi. Yeni meme kanseri tanısı almış 450 kadının katıldığı bir çalışmada, onkoloğunun muayene sırasında egzersiz önerdiği kadınlar 5 hafta sonra, öneri almayanlara göre haftada ortalama 3,4 MET-saat daha fazla egzersiz yaptı. Öneriyi hatırlayanlarda bu fark 4,1 MET-saate çıktı. Yani onkoloğun egzersizden söz etmesi, hastanın gözünde egzersizi "tedavinin bir parçası" hâline getiriyor.
Ancak öneri tek başına yeterli değil. Dana-Farber Kanser Merkezi'nden Prof. Jennifer Ligibel bunu şöyle anlatıyor: "Birine 'Git kemoterapi al' deyip nasıl yapacağını ona bırakmayız." Egzersiz de bir yol haritası gerektiriyor. Bunun için önerilen, Prof. Schmitz ve arkadaşlarının 2019'da tanımladığı üç adımlı bir çerçeve: Sor, öner, yönlendir. Hekimin egzersiz uzmanı olması gerekmiyor; ama bu üç adımı atması gerekiyor.
Şekil 2 · Sor, öner, yönlendir
Onkoloji muayenesinde egzersizi gündeme getirmenin üç basit adımı.
Ne zaman konuşmalı?
Egzersiz konusu tek seferlik bir öneri değil, tedavi boyunca tekrar açılması gereken bir konu. Ligibel'e göre bazı anlar özellikle uygun:
- Tanı anında: Hasta, tedavinin hayatını nasıl etkileyeceğini düşünürken. Ameliyat öncesi dönem de egzersiz için bir fırsat.
- Yan etkiler başladığında: Yorgunluk ya da dikkat ve bellek sorunları ortaya çıktığında egzersiz somut bir çözüm olarak sunulabilir.
- Tedavi bittiğinde: Hastanın "Şimdi ne olacak, ben ne yapabilirim?" diye sorduğu bu dönem, davranış değişikliğine en açık dönemlerden biri.
Tedavi sürecinin hangi döneminde nasıl egzersiz yapılabileceğini kemoterapi ve egzersiz zamanlaması yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Nasıl konuşmalı? Reçete değil, ortak hedef
İlginç biçimde uzmanlar, onkologların hastaya hazır bir egzersiz reçetesi yazmasını önermiyor. Bunun yerine birlikte hedef koymayı öneriyorlar:
- "Haftada 150 dakika" ile başlamayın. Dr. Scott, genel yetişkin önerisini söylemek yerine şunu soruyor: "Ne tür hareketlerden hoşlanırsınız?" ya da "Şu an size ne kadarı gerçekçi geliyor?"
- İzin isteyin, yargılamayın. Motivasyonel görüşme ilkelerine göre öneri vermeden önce izin istemek, engelleri yargılamadan konuşmak ve hastanın kendi değişim nedenlerini sormak daha etkili.
- Enerji paradoksunu anlatın. Yorgun hisseden hastaya, kulağa ters gelse de her gün hareket etmenin çoğu zaman daha fazla enerji verdiğini söyleyin. Yürümeye gücü olmayan günlerde oturarak yapılan yoga veya esneme hareketleri iyi bir alternatif.
- Enerjiyi doğru yere yönlendirin. Tanıdan sonra birçok hasta hayatında değişiklik yapmak ister ve bu isteği kanıtlanmamış takviyelere ya da katı diyetlere yöneltebilir. ASCO kılavuzuna göre tedavi sırasında belirli diyetlerin yararına ilişkin kanıt yetersiz; egzersizin yararı ise güçlü kanıtlarla gösterilmiş. Onkoloğun sözü, bu enerjiyi en çok yarar sağlayacak alana yönlendirebilir.
Hastayı harekete geçiren yöntemler: kanıt ne diyor?
| Yöntem | Kanıt |
|---|---|
| Hekim önerisi | Onkolog önerisi, haftalık egzersizi ortalama 3,4 MET-saat artırdı (meme kanseri, randomize çalışma). |
| Gözetim altında egzersiz | 34 randomize çalışmanın ortak analizinde gözetimli egzersiz yaşam kalitesini ve fiziksel işlevi anlamlı şekilde iyileştirdi; gözetimsiz egzersizin yaşam kalitesine etkisi anlamlı değildi. |
| Davranış değiştirme teknikleri | 27 randomize çalışmada, müdahale bittikten sonra da haftada yaklaşık 40 dakika daha fazla egzersiz. Eylem planı yapmak, kademeli artırmak ve sosyal destek kalıcı değişimle ilişkili. |
| Giyilebilir cihazlar | 35 çalışmada adım sayısı ve orta-yüksek şiddetli aktivite arttı; yaşam kalitesi, kondisyon ve yorgunluk iyileşti. |
| Toplum temelli programlar | ABD'de YMCA'larda sunulan 12 haftalık ücretsiz programa katılanların %71'i haftada 150 dakika hedefine ulaştı; bekleme listesindekilerde bu oran %26'ydı. |
Kaynaklar: Jones ve ark. 2004; Buffart ve ark. 2017; Grimmett ve ark. 2019; Singh ve ark. 2022; LIVESTRONG at the YMCA çalışması.
Bu kanıtların ortak mesajı açık: Hastayı tek başına bırakmamak. Aynı egzersiz, bir uzman eşliğinde ve takip edilerek yapıldığında çok daha etkili ve sürdürülebilir oluyor. Hastanın önündeki engeller de çoğu zaman basit çözümlerle aşılabiliyor:
Şekil 3 · Sık duyulan engeller ve çözümleri
Hastaların egzersize başlamasını engelleyen düşünceler çoğu zaman basit adımlarla aşılabilir.
Güvenlik kaygısı bir engel olmasın
Hem hekimlerin hem hastaların en sık kaygısı, egzersizin zarar vermesi. Oysa kanser hastalarının büyük çoğunluğu için egzersizin ciddi yan etki riski düşük. Örneğin eskiden kolunda lenfödem gelişen kadınlara ağırlık kaldırmamaları söylenirdi; bugün kademeli direnç egzersizinin lenfödemi kötüleştirmediğini biliyoruz. Bazı durumlarda ise egzersiz programını uzman eşliğinde planlamak gerekiyor:
- Önce tedavi ekibine danışın: Kemik metastazı veya kemik erimesi, uyuşma ve denge sorunu, kalp veya akciğer hastalığı, kateter veya stoma varlığı ve meme ameliyatı sonrası ilk haftalar.
- O gün ara verin ve ekibe haber verin: Ateş veya aktif enfeksiyon, baş dönmesi, aşırı ağrı, nefes darlığı veya göğüs ağrısı.
Sistem düzeyinde: egzersiz bir bakım standardı oluyor
Uçurumu kapatmak yalnızca hekimlerin ve hastaların çabasıyla olmaz; sağlık sistemlerinin de değişmesi gerekiyor. Bu yönde önemli adımlar atılıyor:
- Maliyet avantajı: ASCO 2026'da sunulan bir analize göre CHALLENGE programı, Kanada kamu sağlık sistemi açısından maliyeti azaltan bir yaklaşım. Programın hasta başına maliyeti yaklaşık 2.900 Kanada doları olmasına karşın, 5 yıllık toplam sağlık harcamaları egzersiz grubunda daha düşük kaldı.
- Kılavuzlara giriyor: ESMO, Ocak 2026'da evre 3 ve yüksek riskli evre 2 kolon kanserinde yapılandırılmış egzersiz programının önerilebileceğini belirtti.
- Yönlendirme araçları: ABD'de geliştirilen EXCEEDS aracı, 11 evet-hayır sorusuyla hastayı dört farklı düzeyde egzersiz veya rehabilitasyon hizmetine yönlendiriyor. Amerikan Spor Hekimliği Koleji'nin rehberinde 2.300'den fazla kanser egzersiz programı listeleniyor.
- Akreditasyon standartları: Amerikan Cerrahlar Koleji'nin Kanser Komisyonu, onaylı kanser merkezlerinin yeni tanı alan hastaları değerlendirip egzersiz onkolojisi hizmetlerine yönlendirmesini gerektirecek bir standart önerdi. Prof. Schmitz'e göre bu standartlar Ocak 2028'e kadar kesinleşebilir. Schmitz'in kısa yorumu: "Geliyor."
- Başlangıç noktası düşük: Dünya Sağlık Örgütü'nün 2022 tahminlerine göre Türkiye'de yetişkinlerin %44,4'ü yeterince fiziksel aktivite yapmıyor; bu oran kadınlarda %53,4. TÜİK'in 2025 Türkiye Sağlık Araştırması'na ilişkin basına yansıyan verilere göre haftada en az 150 dakika aerobik aktivite önerisini karşılayanlar erkeklerde %4,1, kadınlarda %2,7. (İki kaynağın yöntemleri farklı olduğundan rakamlar doğrudan karşılaştırılamaz.) Kanser tanısı alan birçok hasta, egzersiz alışkanlığı olmadan bu sürece giriyor.
- Rehber var, yol haritası eksik: Sağlık Bakanlığı'nın 2018 tarihli Kronik Hastalıklarda Fiziksel Aktivite Rehberi'nde kanserli hastalara özel bir bölüm bulunuyor. Ancak onkoloji polikliniklerinden egzersiz programlarına sistematik bir yönlendirme yolu henüz yaygın değil.
- Kaynaklar sınırlı ama var: Gazi Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi ve Ankara Şehir Hastanesi gibi bazı merkezlerde onkolojik rehabilitasyon birimleri bulunuyor. Bu hizmetlerin ve uzun süreli egzersiz programlarının SGK kapsamına ilişkin net bir bilgiye ulaşamadık.
- Ne yapılabilir? Onkoloji ekiplerinin egzersizi her muayenede sorması, fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanları ve fizyoterapistlerle bir yönlendirme ağı kurması ve hastalara somut bir adres göstermesi, büyük yatırım gerektirmeden atılabilecek ilk adımlar.
Hastalar ve yakınları için: harekete geçmenin yolları
- Siz sorun. Onkoloğunuz egzersizden söz etmiyorsa konuyu siz açın: "Benim için güvenli bir egzersiz programı nasıl olmalı? Beni kime yönlendirebilirsiniz?"
- Küçük ve somut başlayın. "Spor yapacağım" yerine "Pazartesi, çarşamba ve cuma akşam yemeğinden sonra 15 dakika yürüyeceğim" gibi bir eylem planı yapın.
- Kademeli artırın. Her hafta süreyi veya tempoyu biraz artırın. Direnç egzersizlerini (hafif ağırlık, lastik bant) haftada 2 güne yayın.
- Kendinizi izleyin. Bir adım sayar, akıllı saat veya basit bir defter, ilerlemenizi görmenizi sağlar.
- Yalnız yapmayın. Bir yakınınızla yürümek, bir gruba katılmak veya bir fizyoterapistle çalışmak sürdürmeyi kolaylaştırır. Yakınlar için en iyi destek, "dinlen" demek yerine "hadi birlikte yürüyelim" demek olabilir.
- Kötü günleri hesaba katın. Kemoterapinin ağır geçtiği günlerde hedefi küçültün, ama tamamen bırakmayın.
- Beslenmeyi de planlayın. Tedavi sırasında beslenme ve egzersizin birlikte planlanması en iyi sonucu verir.
Sık sorulan sorular
- Onkoloğum egzersizden hiç söz etmedi; bu, egzersizin bana uygun olmadığı anlamına mı gelir?
- Hayır. Çalışmalar, hastaların yaklaşık yarısıyla egzersiz konusunun hiç konuşulmadığını gösteriyor. Bunun nedeni çoğu zaman zaman darlığı ya da alışkanlık. Konuyu siz açın ve sizin için güvenli bir programın nasıl olması gerektiğini sorun.
- Tek başıma yürüyüş yapsam yetmez mi?
- Yürüyüş çok değerli bir başlangıç ve hiç hareket etmemekten kat kat iyi. Ancak araştırmalar, gözetim altında ve takip edilerek yapılan egzersizin yaşam kalitesi ve fiziksel işlev üzerindeki etkisinin daha büyük olduğunu gösteriyor. Mümkünse en azından başlangıçta bir fizyoterapist veya onkolojik rehabilitasyon ekibinden destek alın.
- CHALLENGE'daki gibi bir programa Türkiye'de nasıl ulaşabilirim?
- CHALLENGE benzeri uzun süreli programlar ülkemizde henüz yaygın değil. Onkoloğunuzdan fizik tedavi ve rehabilitasyon bölümüne ya da onkolojik rehabilitasyon birimi olan bir merkeze yönlendirme isteyebilirsiniz. Tüm kanser hastalarına egzersiz reçete edilmesinin neden önemli olduğunu bu yazımızda anlattık.
- Çok yorgunum; hareket etmek beni daha çok yormaz mı?
- Kansere bağlı yorgunluk dinlenmekle geçen sıradan bir yorgunluk değildir; uzun süre hareketsiz kalmak kas kaybına ve daha fazla yorgunluğa yol açar. Düzenli, hafif-orta tempolu egzersiz yorgunluğu azaltır. En yorgun günlerde bile kısa bir yürüyüş veya oturarak yapılan esneme hareketleri yararlı olabilir.
- Hekimler egzersizi nasıl önermeli?
- Hazır bir reçete yazmak yerine sormak, hastanın hoşlandığı ve gerçekçi bulduğu bir başlangıcı birlikte belirlemek ve mümkünse bir uzmana yönlendirmek önerilir. Konu her muayenede kısaca yeniden açılmalıdır.
- Yakınım olarak nasıl destek olabilirim?
- "Yorulma, dinlen" demek yerine birlikte hareket etmeyi önerin. Birlikte yürüyüşe çıkmak, egzersiz saatlerini hatırlatmak ve küçük ilerlemeleri takdir etmek, sosyal desteğin kalıcı davranış değişikliğindeki önemli rolü düşünüldüğünde çok değerlidir.
Sözlük
- Egzersiz onkolojisi
- Kanser tanısı almış kişilerde egzersizin etkilerini araştıran ve egzersizi tedavinin bir parçası olarak uygulayan alan.
- Yapılandırılmış egzersiz programı
- Uzman eşliğinde, kişiye özel hedeflerle planlanan, düzenli takip ve destek içeren egzersiz programı.
- Davranış değiştirme teknikleri
- Hedef belirleme, eylem planı yapma, kendini izleme ve sosyal destek gibi, yeni bir alışkanlık kazanmayı ve sürdürmeyi kolaylaştıran yöntemler.
- Motivasyonel görüşme
- Kişinin değişime ilişkin kendi nedenlerini ortaya çıkarmayı amaçlayan, yargılamayan ve iş birliğine dayalı bir görüşme tekniği.
- MET-saat
- Egzersiz miktarının ölçüsü. Örneğin tempolu yürüyüş yaklaşık 3,5-4 MET'tir; bu tempoda 1 saat yürümek yaklaşık 3,5-4 MET-saat eder.
- Onkolojik rehabilitasyon
- Kanser ve tedavisine bağlı işlev kayıplarını (kas gücü kaybı, lenfödem, denge sorunları gibi) önlemeye ve iyileştirmeye yönelik rehabilitasyon.
DROZDOGAN Akademi Yorumu
Onkolojide bir ilacın yaşam süresini uzattığı gösterildiğinde, onu hastalarımıza ulaştırmak için büyük çaba harcarız. CHALLENGE, egzersiz için aynı çabayı göstermemiz gerektiğini hatırlatıyor. Sorun artık bilgi değil, uygulama.
⚡ Neden önemli
Egzersizin kolon kanserinde yaşam süresini uzattığı randomize bir çalışmayla gösterildi. Ancak hastaların yaklaşık yarısıyla bu konu hiç konuşulmuyor ve yalnızca onda biri bir programa yönlendiriliyor. Kanıtla pratik arasındaki bu uçurum, kaybedilen bir fırsat.
✅ Güçlü yanlar
Uçurumu kapatacak yöntemler de kanıta dayalı: Hekim önerisi, gözetimli egzersiz, davranış değiştirme teknikleri, giyilebilir cihazlar ve toplum temelli programların etkisi randomize çalışmalarla gösterildi. CHALLENGE programının maliyeti azalttığının gösterilmesi, sağlık sistemleri için güçlü bir gerekçe.
⚠️ Sınırlamalar
CHALLENGE'ın yaşam süresi yararı yalnızca kolon kanserinde gösterildi. Program yoğun bir destek içeriyordu; daha basit modellerin aynı yararı sağlayıp sağlamadığı bilinmiyor. Hekim önerisi çalışması eski ve kısa süreli. Türkiye'de kanser hastalarının egzersiz düzeyi ve onkologların egzersiz önerme sıklığına ilişkin veri yok.
🩺 Pratikte ne yapmalı
- Her muayenede "Haftada kaç gün hareket ediyorsunuz?" diye sorun ve yanıtı dosyaya not edin.
- Egzersizi tedavinin bir parçası olarak önerin; hedefi hastayla birlikte belirleyin.
- Bir yönlendirme adresi oluşturun: fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı, fizyoterapist veya onkolojik rehabilitasyon birimi.
- Kolon kanseri tedavisini tamamlamış hastalarla CHALLENGE sonuçlarını konuşun.
- Hastalara somut, küçük ve ölçülebilir bir başlangıç önerin; bir sonraki muayenede sorun.
❓ Açık sorular
Daha az yoğun, uzaktan veya dijital programlar CHALLENGE kadar etkili olabilir mi? Egzersiz diğer kanserlerde de nüks riskini azaltıyor mu? Türkiye'de onkoloji ve rehabilitasyon arasında sistematik bir yönlendirme ağı nasıl kurulabilir ve bu hizmetler geri ödeme kapsamına alınabilir mi?
İlk mi? Egzersizin kanser hastalarına yararı ve egzersizi artırma yöntemleri yeni değil. Yeni olan, CHALLENGE ile egzersizin yaşam süresini uzattığının kanıtlanması ve bu nedenle konunun "yaşam tarzı önerisi" olmaktan çıkıp bir bakım standardına dönüşmeye başlaması.
Kısa hükmümüz: Hastaya "egzersiz yapın" demek yetmiyor; sormak, birlikte hedef koymak, yönlendirmek ve takip etmek gerekiyor. Egzersizi bir ilaç gibi görüyorsak, onu da bir ilaç gibi reçete etmeli, dozunu ayarlamalı ve takibini yapmalıyız.
- Bu yazı Eylül 2026'da Medscape'te yayımlanan "Upping Your Exercise Game in Cancer Care" haberi, CHALLENGE çalışmasının NEJM makalesi ve ASCO basın açıklaması, ASCO 2026 maliyet analizi, ESMO 2026 güncellemesi, CONNECT çalışması, Jones ve ark. (2004), Buffart ve ark. (2017), Grimmett ve ark. (2019), Singh ve ark. (2022), LIVESTRONG at the YMCA çalışmaları, Nadler ve ark. (2017), Schmitz ve ark. (2019), EXCEEDS aracı, ASCO 2022 kılavuzu, Amerikan Cerrahlar Koleji açıklamaları, Sağlık Bakanlığı rehberi, DSÖ ve TÜİK verileri kullanılarak hazırlanmıştır.
- İkincil kaynaktan aktarılanlar: Dr. Scott, Prof. Ligibel ve Prof. Schmitz'in görüşleri, %27'lik anket bulgusu ve Kanser Komisyonu standartlarının Ocak 2028'e kadar kesinleşebileceği bilgisi Medscape haberinden; CHALLENGE maliyet analizi ve ESMO güncellemesi ikincil özetlerden; TÜİK 2025 verileri basın haberlerinden; YMCA programı sonuçları bir basın açıklaması ve dergi haberinden aktarılmıştır. Diğer çalışmaların bulguları makale özetlerinden alınmıştır.
- Doğrulanamayanlar: %27'lik anketin özgün kaynağı; haberdeki "50-70 saatlik yapılandırılmış destek" ifadesi (yazıya alınmadı); CONNECT çalışmasının yapıldığı ülke(ler); Türkiye'de kanser hastalarının egzersiz düzeyi ve onkolojik rehabilitasyon hizmetlerinin SGK kapsamı.
- Genel bilgiye dayananlar: MET-saat değerlerinin yürüyüş süresine çevrilmesi (tempolu yürüyüş için yaklaşık 3,5-4 MET kabul edilerek), kansere bağlı yorgunluğun dinlenmekle geçmemesi, güvenlik önerilerinin bir kısmı (nefes darlığı ve göğüs ağrısında ara verme) ve eylem planı örnekleri yerleşik bilgi olarak verilmiştir.
- Mutlak fark hesapları, "hastalar isteksiz değil, desteksiz" yorumu, Türkiye için öneriler, şemalar ve Akademi yorumu bize aittir. Şemalar, metindeki doğrulanmış ifadelerden türetilmiştir; yeni veri içermezler.
- Bu yazı kişisel tıbbi tavsiye değildir. Egzersiz programına başlamadan önce tedavi ekibinize danışın.
Kaynaklar
- Medscape Medical News. Upping Your Exercise Game in Cancer Care. 2026.
- Courneya KS ve ark. Structured exercise after adjuvant chemotherapy for colon cancer (CHALLENGE). N Engl J Med. 2025;393(1):13-25.
- Chan K ve ark. CHALLENGE maliyet-fayda analizi. ASCO 2026, Abstract 3507.
- ESMO Clinical Practice Guideline Express Update: exercise in stage III colon cancer. ESMO Open. Ocak 2026.
- Avancini A ve ark. CONNECT: patients' and oncologists' exercise discussions. ESMO Open. 2024.
- Jones LW, Courneya KS ve ark. Effects of an oncologist's recommendation to exercise on self-reported exercise behavior in newly diagnosed breast cancer survivors. Ann Behav Med. 2004;28(2):105-113.
- Nadler M ve ark. Oncology care provider perspectives on exercise promotion in people with cancer. Support Care Cancer. 2017.
- Buffart LM ve ark. Effects and moderators of exercise on quality of life and physical function in patients with cancer: an individual patient data meta-analysis of 34 RCTs. Cancer Treat Rev. 2017.
- Grimmett C ve ark. Systematic review and meta-analysis of maintenance of physical activity behaviour change in cancer survivors. Int J Behav Nutr Phys Act. 2019.
- Singh B, Zopf EM, Howden EJ. Effect and feasibility of wearable physical activity trackers and pedometers for increasing physical activity in cancer survivors. J Sport Health Sci. 2022.
- Irwin ML ve ark. LIVESTRONG at the YMCA randomize çalışması. Cancer. 2017.
- Schmitz KH ve ark. Exercise is medicine in oncology. CA Cancer J Clin. 2019.
- Covington KR ve ark. EXCEEDS algoritması. Support Care Cancer. 2021.
- Ligibel JA ve ark. Exercise, diet, and weight management during cancer treatment: ASCO guideline. J Clin Oncol. 2022;40(22):2491-2507.
- American College of Surgeons, Commission on Cancer. Proposed Exercise Oncology Services Standard. Temmuz 2026.
- T.C. Sağlık Bakanlığı. Erişkin İçin Kronik Hastalıklarda Fiziksel Aktivite Rehberi. 2018.
- Dünya Sağlık Örgütü. Global Health Observatory, Türkiye 2022; TÜİK Türkiye Sağlık Araştırması 2025.
