Maratoncularda Beklenmedik Kolon Kanseri Tehlikesi: ASCO 2025’ten DOZ Uyarısı
Onkoloji pratiğimizde hastalarımıza ve sağlıklı bireylere verdiğimiz en temel tavsiye nettir: “Hareket edin.” Düzenli egzersizin özellikle kolon ve meme kanseri başta olmak üzere birçok kanser türüne karşı koruyucu bir kalkan olduğunu biliyoruz. Ancak toksikolojinin babası Paracelsus’un yüzyıllar önce söylediği o meşhur cümle, bugün spor sahalarında yankılanıyor olabilir: “İlacı zehirden ayıran dozudur.”
ASCO 2025’te sunulan çarpıcı bir çalışma, maraton ve ultramaraton gibi “aşırı dayanıklılık” sporlarının, bazı kişilerde bağırsak sağlığı için paradoksal bir risk oluşturabileceğini düşündürüyor. Yani soru şu: Egzersiz her zaman iyi midir, yoksa “doz” kritik mi?
ASCO 2025’ten Şaşırtıcı Veri: “Süper Sporcular” Risk Altında mı?
Virginia’daki Inova Schar Kanser Enstitüsü’nden Dr. Timothy L. Cannon ve ekibinin sunduğu çalışma, tıp dünyasında ezber bozan bir bulguyu gündeme getirdi.
Çalışma grubu: 35–50 yaş arası, en az 5 maraton (42 km) veya 2 ultramaraton (50 km+) koşmuş 100 dayanıklılık sporcusu
Değerlendirme: Kolonoskopi bulguları
Rakamlar Ne Diyor? (Asıl Mesaj Burada)
| Bulgular | Maraton/Ultramaraton Koşucuları | Benzer Yaş Grubu Genel Popülasyon | Ne Anlama Geliyor? |
|---|---|---|---|
| Herhangi bir polip | ~%50 (yaklaşık yarısında) | Değişken | Polip sık; ama kritik olan “hangi tip polip” olduğu |
| İleri evre adenom (AA) | %15 | %4,5 – %6 | Yaklaşık 3 kat artış → kanserleşme potansiyeli daha yüksek lezyonlar |
Neden “ileri evre adenom” önemli?
Kolon kanserlerinin önemli bir kısmı “adenom → kanser” yoluyla gelişir. İleri evre adenom, bu zincirin riskli halkasıdır. Bu nedenle %15’lik oran “sıradan bir bulgu” değil, taramayı ve farkındalığı yeniden düşünmemiz gereken bir işaret olabilir.
Peki Ama Neden? Olası 3 “Suçlu” Mekanizma
1) İskemik Hasar ve “Koşucu Koliti”
Uzun süreli yoğun egzersizde vücut kanı sindirim sisteminden “çekip” kaslara yönlendirir. Bu sırada bağırsaklara giden kan akımı azalır (iskemi). Koşu bittiğinde kanın geri gelmesi (reperfüzyon) ise oksidatif stresi ve inflamasyonu artırabilir.
Hipotez: Tekrarlayan “hasar–tamir” döngüsü, bağırsak mukozasında hücre çoğalmasını artırarak polip gelişimine zemin hazırlayabilir.
2) Sporcu Beslenmesindeki Gizli Riskler
Dayanıklılık sporları sırasında enerji ihtiyacı yüksek olduğu için sporcular sıkça enerji jelleri, barlar, karbonhidrat tozları gibi pratik ürünlere yönelir. Bu ürünlerin bazıları ultra işlenmiş gıda sınıfına girer ve bağırsak mikrobiyotasını olumsuz etkileyebilir.
Ayrıca yoğun antrenmanda plastik şişelerden aşırı sıvı tüketimi, mikroplastik maruziyetini artırabilir (bu alandaki kanıtlar gelişmekte olsa da, dikkat çekicidir).
3) “Sporun Doğası” Diye Geçiştirilen Uyarı İşaretleri
Çalışmanın klinik açıdan en kritik uyarısı burada: sporcuların %30’u egzersiz sonrası rektal kanama yaşadığını belirtmiş.
İleri evre adenom saptananlarda bu oran %53’e çıkıyor.
Birçok kişi bu kanamayı “sürtünme”, “hemoroid”, “koşucu ishali” gibi nedenlerle normalleştiriyor. Oysa bu bulgu, bazı bireylerde içerideki lezyonların “sinyal fişeği” olabilir.
Ne Yapmalıyız? Koşmayı Bırakalım mı?
Kesinlikle hayır. Bu çalışma, “koşmayı bırakın” demiyor. Egzersizin kalp-damar sağlığına, metabolizmaya, ruh sağlığına ve uzun vadede kanser riskine olumlu etkileri çok güçlü kanıtlarla biliniyor.
Bu çalışmanın verdiği doğru mesaj:
“Aşırı dayanıklılık” sporları yapan belirli bir grubun, semptomları daha ciddiye alması ve tarama stratejilerini kişiselleştirmesi gerekebilir.
DROZDOGAN Akademi Yorumu
- Semptomları dinleyin: Uzun koşular sonrası rektal kanama, karın ağrısı, dışkılama alışkanlığında değişiklik varsa “spordandır” deyip geçmeyin. Gastroenteroloji değerlendirmesi isteyin.
- Tarama yaşını beklemeyin: Aktif maraton/ultramaraton koşucusuysanız, özellikle şikayet varsa 45–50 yaş beklenmeden kolonoskopi zamanlaması doktorla konuşulmalı.
- Beslenmeye ince ayar: Enerji jelleri ve ultra işlenmiş barlara aşırı yüklenmek yerine, mümkün olduğunca doğal karbonhidrat kaynakları ile plan yapın.
- “Doz” kavramını unutmayın: Egzersiz çok kıymetli bir ilaçtır, ama aşırı dozda bazı organ sistemlerinde (özellikle bağırsak) farklı biyolojik bedeller doğurabilir.
Kaynak: Cannon, T. L., et al. “Prevalence of advanced adenomas in marathon runners.” ASCO 2025 Annual Meeting’de sunulmuştur.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi danışmanlık yerine geçmez.
