Ürik Asit Yüksekliği ve Kalp-Damar Riski: 2025 Avrupa Uzman Konsensusu Ne Diyor?
Ürik asit yüksekliği ve kalp-damar riski: 2025 Avrupa uzman konsensusu ne diyor?
Ürik asit yüksekliği (hiperürisemi) uzun yıllar yalnızca "gut hastalığının habercisi" olarak görüldü. Mart 2026'da European Journal of Internal Medicine'de yayımlanan bir Avrupa uzman konsensusu bu bakışı değiştirmeyi hedefliyor: yazarlara göre ürik asit, kalp-damar ve böbrek hastalıkları için ayrı bir risk faktörü olarak ele alınmalı ve yüksek riskli hastalarda hedef 5 mg/dL'nin altı olmalı. Ancak aynı belge, ilaçla ürik asit düşürmenin kalp krizini, inmeyi veya böbrek hasarını azalttığını gösteren bir randomize çalışma bulunmadığını da kabul ediyor. Bu yazıda konsensusun önerilerini, dayandığı kanıtı, diğer kılavuzlarla nerede ayrıştığını ve hastalar için pratik anlamını ele alıyoruz.
- Belge: "Hiperürisemi ve yüksek kalp-damar riski olan hastaların tanı ve tedavisi için uzman konsensusu: 2025 güncellemesi". Polonya, İtalya, Bulgaristan, Slovakya, Macaristan, Çekya, Romanya ve ABD'den 20 uzman.
- Tanım: Klasik eşik korunuyor: erkekte >7 mg/dL, kadında >6 mg/dL. Ama yüksek riskli hastalarda 5 mg/dL "kritik üst sınır" olarak öneriliyor.
- Kimde ölçülmeli: Hipertansiyon, kronik böbrek hastalığı, kalp yetmezliği veya damar sertliğine bağlı hastalığı olanlarda rutin risk değerlendirmesinin parçası olarak.
- Tedavi: Altı basamaklı bir merdiven: değerlendirme → ürik asidi yükselten ilaç ve hastalıkların düzeltilmesi → yaşam tarzı → allopurinol → hedefe titrasyon → ikinci basamak ve kombinasyon.
- Hedef: Çoğu hastada <6 mg/dL; yüksek kalp-damar riski ve organ hasarı olanlarda ≤5 mg/dL; uzun süre <3 mg/dL'ye inilmemeli.
- Kanıtın sınırı: Gut olmayan hastalarda yapılan randomize çalışmalarda (ALL-HEART, CKD-FIX, PERL, FEATHER) ilaçla ürik asit düşürmek kalp-damar olaylarını veya böbrek fonksiyon kaybını azaltmadı.
- Diğer kılavuzlarla fark: Amerikan Romatoloji Derneği (ACR) ve böbrek kılavuzu KDIGO, belirtisiz hiperürisemide rutin ilaç tedavisine karşı. Konsensus ise yüksek riskli hastalarda ilacı düşünülebilir buluyor.
Ürik asit, vücutta DNA ve RNA'nın yapı taşları olan pürinlerin yıkımıyla oluşan son üründür. Kanda belli bir düzeyi aştığında eklemlerde kristal oluşturarak gut hastalığına yol açar; bu yönünü gut hastalığı ve ürik asit diyeti yazımızda ayrıntılı anlattık. Bu yazının konusu ise ürik asidin eklem dışındaki etkisi: kalp, damarlar ve böbrekler.
Konsensusun ana mesajı açık: hiperürisemi zararsız bir laboratuvar bulgusu değildir ve özellikle yüksek kalp-damar riski taşıyan kişilerde ciddiye alınmalıdır. Tartışmalı olan, bu mesajın ilaç tedavisine ne ölçüde çevrileceği. Belge bu konuda diğer büyük kılavuzlardan daha ileri gidiyor ve bu farkın nedenini anlamak, hastanın doğru kararı vermesi için önemli.
- Bir uzman konsensusudur, resmî bir derneğin kılavuzu değildir. Dergide "Practice Guidelines" başlığıyla yayımlanmış olsa da Avrupa Kardiyoloji Derneği (ESC) veya başka bir derneğin onayladığı bir kılavuz olduğuna dair bir bilgiye ulaşamadık.
- Bir serinin dördüncü halkasıdır. İlk sürüm 2018'de yayımlandı; 2021 ve 2023'te Cardiology Journal'da güncellendi. 2025 güncellemesi 19 Ocak 2026'da kabul edildi, 4 Mart 2026'da çevrimiçi yayımlandı.
- Yöntem: Kardiyoloji, iç hastalıkları, nefroloji ve hipertansiyon uzmanlarından oluşan çok disiplinli bir panel; literatürün anlatısal (sistematik olmayan) bir derlemesi. Öneriler için bir kanıt düzeyi sınıflaması kullanılmamış; bazı öneriler açıkça "uzman görüşü" veya "iyi uygulama noktası" olarak işaretlenmiş.
- Çıkar beyanı: Yazarlar çıkar çatışması olmadığını beyan etmiştir.
Yüksek riskli hastalarda 5 mg/dL hedefi yeni değil; serinin önceki sürümlerinde de yer alıyordu. 2025 güncellemesinin yenilikleri: tedavinin altı basamaklı bir merdivenle yapılandırılması, eşlik eden hastalığa göre ilaç seçimi tablosu, kronik böbrek hastalığına daha geniş yer verilmesi, obezite salgınının etkisi ve SGLT2 inhibitörleri ile GLP-1 agonistlerinin ürik asit üzerindeki etkilerinin ele alınması.
Ürik asit nasıl oluşur, neden yükselir?
İnsanlar ve büyük maymunlar, evrimsel bir mutasyon nedeniyle ürik asidi daha kolay atılan bir maddeye (allantoin) çeviren ürikaz enziminden yoksundur. Bu yüzden türümüzde ürik asit düzeyi çoğu memeliden belirgin biçimde yüksektir. Ürik asit ağırlıklı olarak karaciğerde, ksantin oksidaz enzimiyle üretilir. Günlük yükün yaklaşık %70'i böbreklerle, geri kalanı bağırsak yoluyla atılır. Hiperürisemi, üretim atılım kapasitesini aştığında ortaya çıkar.
- Fazla üretim: Pürinden zengin besinler, fruktoz, alkol, obezite ve hücre yıkımının hızlandığı durumlar (örneğin kanser tedavisinde görülen tümör lizis sendromu).
- Yetersiz atılım (çok daha sık): Böbrek taşıyıcılarındaki kalıtsal farklılıklar, böbrek fonksiyonunun azalması ve bazı ilaçlar (özellikle idrar söktürücüler ve siklosporin).
İşin ilginç yanı, ürik asidin kanda güçlü bir antioksidan olmasıdır; kanın toplam antioksidan kapasitesinin önemli bir bölümünü sağlar. Ancak hücre içine veya damar duvarına girdiğinde tam tersine oksidan ve iltihap artırıcı davranabilir. Konsensus bu ikili yapıyı "hem koruyucu hem zarar verici" olarak tanımlıyor; çok düşük ürik asit düzeylerinin de istenmemesinin bir nedeni bu.
Şekil 1 · Ürik asit dengesi ve ilaçların etki noktaları
Kandaki ürik asit düzeyi, üretim ile atılım arasındaki dengeyle belirlenir. İlaçlar bu dengenin farklı noktalarına etki eder.
Eşik değer tartışması: 7 mg/dL mi, 5 mg/dL mi?
Klasik hiperürisemi tanımı (erkekte >7, kadında >6 mg/dL) kalp-damar sonuçlarına göre değil, ürik asidin eklemlerde kristalleşmeye başladığı doygunluk noktasına göre belirlenmişti. Konsensus bu tanımı korurken, İtalya'daki URRAH (Uric Acid Right for Heart Health) projesinin analizlerine dayanarak kalp-damar riskinin çok daha düşük düzeylerde başladığını savunuyor.
| Durum | Eşik (konsensusa göre) | Bildirilen ilişki |
|---|---|---|
| Klasik tanım, erkek | >7,0 mg/dL | Kristal doygunluğu; gut riski |
| Klasik tanım, kadın | >6,0 mg/dL | Kristal doygunluğu; gut riski |
| Kalp-damar ölümü (URRAH, ana kohort) | Erkek >5,6 Kadın >5,1 mg/dL |
En yüksek ve en düşük kategori arasında tehlike oranı yaklaşık 2,0 |
| Kalp-damar ölümü, diyabetliler (URRAH Diabetes) | ≥5,6 mg/dL | Tehlike oranı yaklaşık 1,3 |
| Toplam ölüm, 65-74 yaş | >4,8 mg/dL | Ölüm riskini en iyi ayıran eşik |
| Yeni kalp yetmezliği | >5,34 mg/dL | Her 1 mg/dL artışta %29 daha yüksek risk |
| Kalp yetmezliğine bağlı ölüm | >4,89 mg/dL | "Orta düzeyde" duyarlılık ve özgüllük |
| Ölümcül kalp krizi | ~5,7 mg/dL | Kadınlarda ≥5,26'da yaklaşık %50 daha yüksek risk |
| İnme | ~5,3 mg/dL | Artmış inme riski |
| Çok yüksek ürik asit | >9-10 mg/dL | Kristal komplikasyonları; belirti olmasa da tedavi düşünülür |
Eşiği nereye koyduğunuz, kimin "hasta" sayılacağını büyük ölçüde değiştiriyor. Konsensusun aktardığı bir çalışmada, kadın-erkek ayrımı yapmadan 5,6 mg/dL eşiği kullanıldığında yetişkinlerin %28'i (erkeklerin %37'si, kadınların %5'i) hiperürisemik sayılıyor; klasik eşiklerle aynı toplulukta oran tek hanelidir. Yani eşiği düşürmek, bir anda milyonlarca insanı "risk grubu"na taşıyor.
Tablodaki değerlerin büyük kısmı, tek bir ülkenin gözlemsel kohortlarından istatistiksel yöntemlerle türetilmiş "en iyi ayıran" noktalardır. Her sonlanım için farklı bir eşik çıkması (4,8'den 5,7'ye), riskin belirli bir noktada birden başlamadığını, kademeli olarak arttığını gösteriyor; konsensus da bunu kabul ediyor. Konsensus bazı eşiklerin duyarlılık ve özgüllüğünün "orta düzeyde" olduğunu da belirtiyor. Bu eşikler risk hesabına yardımcı olabilir; ama "5,6'nın üstündeysem ilaç almalıyım" anlamına gelmez.
Yaşa göre de tablo değişiyor. URRAH verilerinde 75 yaş üstünde ürik asit ile ölüm arasındaki ilişki doğrusal değil: hem çok düşük hem çok yüksek düzeyler daha yüksek ölüm oranıyla ilişkili. Çok yaşlı ve kırılgan kişilerde düşük ürik asit, yetersiz beslenmenin veya kas kaybının bir göstergesi olabilir; beslenme yetersizliği ile hastalığa bağlı kilo ve kas kaybı arasındaki farkı kaşeksi yazımızda anlattık. Konsensus bu nedenle ileri yaşta daha esnek bir hedef öneriyor.
Ürik asit kalbe ve böbreğe nasıl zarar verebilir?
Konsensus, deneysel ve klinik çalışmalardan derlenen altı olası mekanizmayı sıralıyor. Bunların çoğu hayvan modellerinde ve küçük insan çalışmalarında gösterilmiş; insanda ne kadar belirleyici oldukları tartışmalı.
İlişki mi, neden mi? Randomize çalışmalar ne gösterdi?
Gözlemsel çalışmalarda yüksek ürik asit kalp-damar ölümü, kalp yetmezliği, inme ve böbrek fonksiyon kaybıyla tutarlı biçimde ilişkili. Ama yüksek ürik asit genellikle obezite, yüksek tansiyon, diyabet ve böbrek yetmezliğiyle birlikte bulunur; bu yüzden asıl sorun ürik asidin kendisi mi, yoksa eşlik ettiği hastalıkların bir göstergesi mi, sorusu hâlâ açık. Genetik yöntemle yapılan Mendel randomizasyonu çalışmaları da karışık sonuç verdi: bazıları tansiyon ve böbrek hastalığında nedensel bir rol düşündürürken, diğerleri ürik asidin yalnızca bir "işaretçi" olabileceğini gösteriyor.
Bu sorunun kesin cevabı ancak randomize çalışmalarla verilebilir. Gut olmayan hastalarda yapılan büyük çalışmaların sonucu ise şimdiye kadar tutarlı biçimde olumsuz:
| Çalışma | Hastalar | Karşılaştırma | Sonuç |
|---|---|---|---|
| ALL-HEART İngiltere, 2022 |
5.937 randomize (5.721 analiz); 60 yaş ve üzeri, iskemik kalp hastalığı; gut ve ileri kalp yetmezliği hariç | Allopurinol (600 mg'a kadar) vs olağan bakım; ortalama 4,8 yıl izlem | Fark yok Birincil sonlanım %11,0 vs %11,3; HR 1,04 (0,89-1,21); p=0,65. Toplam ölüm de benzer. |
| CKD-FIX 2020 |
369; ilerleme riski yüksek kronik böbrek hastalığı | Allopurinol vs plasebo | Fark yok Yıllık eGFR kaybı -3,33 vs -3,23 mL/dk/1,73m² |
| PERL 2020 |
530; tip 1 diyabet ve böbrek tutulumu | Allopurinol vs plasebo | Fark yok Ölçülen böbrek filtrasyonu iki kolda aynı |
| FEATHER Japonya, 2018 |
443; evre 3 kronik böbrek hastalığı, belirtisiz hiperürisemi | Febuksostat vs plasebo | Fark yok eGFR eğimi 0,23 vs -0,47; p=0,1 |
| EXACT-HF | Kalp yetmezliği ve yüksek ürik asit | Allopurinol vs plasebo | Fark yok Klinik durumda ve egzersiz kapasitesinde iyileşme yok (konsensusun aktarımıyla) |
ALL-HEART'ın bulgusu özellikle öğretici: allopurinol ürik asidi ortalama yaklaşık 5,7'den 3,0 mg/dL'ye indirdi, yani konsensusun hedefinin çok altına; buna rağmen kalp krizi, inme ve kalp-damar ölümünde azalma olmadı. Konsensus bunu, "ürik asidi düşürmek yerleşik kalp-damar riskini geri çevirmeyebilir ya da fayda bu çalışmanın ölçemeyeceği kadar küçük olabilir" diye yorumluyor. İki yorum da mümkün; ama ikisi de rutin ilaç tedavisini destekleyen bir kanıt değildir.
Şekil 2 · Ürik asit ve kalp-damar riski: kanıt nerede duruyor?
Bir risk faktörünü tedavi etmenin anlamlı olması için tüm basamakların gösterilmesi gerekir. Ürik asitte son iki basamak gösterilemedi.
Gut hastalarında ürik asit düşürücü tedavi atakları azaltır ve tofüsleri (deri altı kristal birikimleri) eritir; bu yarar tartışmasızdır. Gutta tartışma, hangi ilacın kalp açısından daha güvenli olduğu üzerine: CARES çalışmasında (6.190 hasta) febuksostat allopurinole göre ana kalp-damar olaylarında farksız bulundu, ama kalp-damar ölümü daha yüksekti (tehlike oranı 1,34). FDA 21 Şubat 2019'da febuksostata kutulu uyarı ekledi ve ilacı, allopurinolü tolere edemeyen veya en yüksek dozda yanıt vermeyen hastalara ayırdı. Avrupa'da yapılan FAST çalışması (6.128 hasta, yaş ortalaması 71) ise febuksostatın allopurinolden kötü olmadığını gösterdi (tehlike oranı 0,85; 0,70-1,03); toplam ölüm febuksostat kolunda %7,2, allopurinol kolunda %8,6 idi.
Kimde ölçülmeli, nasıl sınıflanmalı?
Konsensus, ürik asidin hipertansiyon, kronik böbrek hastalığı, kalp yetmezliği ve damar sertliğine bağlı hastalığı olan kişilerde rutin risk değerlendirmesinin parçası olarak ölçülmesini öneriyor. Ürik asit ucuz ve yaygın bir kan testidir; diğer rutin tahlillerle birlikte istenebilir. Yüksek bulunduğunda ölçüm, akut bir hastalık döneminin dışında ve aç karnına tekrarlanmalıdır.
Değerlendirmede üç şeye bakılır: geçmişte gut atağı veya böbrek taşı olup olmadığı (gut bazen belirgin atak olmadan tofüslerle seyredebilir), kalp-böbrek risk profili (tansiyon, şeker, kolesterol, böbrek fonksiyonu, kalp ve beyin damar hastalığı) ve ürik asidi yükselten ikincil nedenler. İkincil nedenler arasında tiyazid ve kıvrım diüretikleri, düşük doz aspirin, niasin, siklosporin, takrolimus, pirazinamid ve etambutol gibi ilaçlar ile hipotiroidi, sedef hastalığı, hemolitik anemi ve kurşun maruziyeti sayılıyor.
| Risk grubu (konsensusun önerisi) | Tanım | Yaklaşım |
|---|---|---|
| Düşük | Ürik asit sınırın biraz üstünde (6-7 mg/dL), gut veya taş öyküsü yok, önemli kalp-böbrek hastalığı yok | Diyet, kilo verme, izlem |
| Orta | Orta düzey yükseklik (7-9 mg/dL) + hipertansiyon, hafif-orta böbrek hastalığı veya fazla kilo; açık kalp-damar hastalığı yok; tek bir gut atağı olabilir | Yoğun yaşam tarzı değişikliği; ürik asit düzeyine ve gidişine göre ilaç |
| Yüksek | Hafif yükseklik bile olsa: yerleşik kalp-damar hastalığı, kalp yetmezliği, tekrarlayan gut, evre 3 ve üzeri böbrek hastalığı veya çok sayıda metabolik sendrom bileşeni | Yakın izlem; ilaç başlama eşiği düşük; hedef <5-6 mg/dL |
| Ağır hiperürisemi | Eşlik eden hastalıktan bağımsız olarak >9-10 mg/dL | Belirti olmasa da ilaç; altta yatan neden (örneğin kan hastalıkları) araştırılmalı |
Altı basamaklı tedavi merdiveni
Konsensusun en pratik bölümü, tedaviyi basamaklara ayıran merdiven. Temel ilke "hedefe göre tedavi": tedavi gereken kişide ürik asidi belirlenen hedefin altına indirmek ve orada tutmak. Yazarların vurguladığı gibi her hasta tüm basamaklardan geçmez; birçoğu ilk basamaklarda yönetilebilir. Örneğin idrar söktürücüsü kesilen ve diyetini düzenleyen hafif hiperürisemili bir hipertansiyon hastasında ürik asit kendiliğinden normale dönebilir.
Şekil 3 · Hiperürisemide altı basamaklı tedavi merdiveni
İlk üç basamak ilaçsızdır. İlaç, ancak hedefe bu basamaklarla ulaşılamıyorsa ve risk gerektiriyorsa devreye girer.
Hedef değerler
Konsensus, ≤5 mg/dL hedefinin "muhtemelen daha fazla kalp-damar riski azaltımıyla ilişkili olduğunu, ancak bunun henüz çalışmalarla kanıtlanmadığını" açıkça yazıyor. Çok yaşlı ve kırılgan hastalarda ise daha esnek davranılabileceğini, belirtisiz 85 yaşındaki bir hastada 6-7 mg/dL'nin kabul edilebileceğini belirtiyor.
Yaşam tarzı: her basamağın temeli
- Kilo: Belirgin kilo kaybı ürik asidi sıklıkla 1-2 mg/dL düşürür. Obezite ile ürik asit arasındaki bağ güçlü; zayıflama ilaçlarının yeri için zayıflama iğneleri yazımıza bakabilirsiniz.
- Diyet: Kırmızı et, sakatat ve deniz ürünleri sınırlanmalı; fruktoz içeren şekerli içecekler en aza indirilmeli; az yağlı süt ürünleri önerilir. Pürinden zengin sebzeler (fasulye, ıspanak) etten daha az sorunludur, tamamen kesilmeleri gerekmez. Pürin kısıtlamasının tek başına etkisi mütevazıdır (yaklaşık 1 mg/dL).
- Alkol: Özellikle bira ve sert içkiler sınırlanmalı; ağır hiperürisemide hiç içilmemesi önerilir.
- Sıvı: Engel yoksa günde 2-3 litre su; taş oluşumunu azaltır.
- Kahve, C vitamini, vişne: Kahve daha düşük gut riskiyle ilişkili; günde yaklaşık 500 mg C vitamini ürik asidi 0,5-0,7 mg/dL düşürebilir; vişne için veriler kesin değil.
- Egzersiz: Yoğun egzersiz ürik asidi geçici olarak yükseltebilir; düzenli orta egzersiz ise kilo ve insülin duyarlılığı üzerinden yararlıdır.
İlaçlar
| İlaç | Nasıl etki eder | Konsensusun önerisi | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Allopurinol | Ksantin oksidazı baskılar | İlk seçenek. 100-200 mg/gün ile başla (böbrek yetmezliğinde 50-100 mg); 2-4 haftada bir 100 mg artır. Böbrek yetmezliğinde de hedefe ulaşmak için yavaş titrasyon. | Ciddi aşırı duyarlılık reaksiyonu (nadir). ABD etiketinde en yüksek doz 800 mg/gün. |
| Febuksostat | Ksantin oksidazı baskılar (pürin yapısında değil) | Allopurinol kullanılamıyorsa; 40 mg ile başla, 80 mg'a çık. Orta evre böbrek yetmezliğinde doz ayarı gerekmez. | Ağır veya dengesiz kalp-damar hastalığında dikkat (CARES, FDA kutulu uyarısı; FAST'ta ek risk görülmedi). |
| Benzbromaron | Böbrekten atılımı artırır (ürikozürik) | Tek ilaçla hedefe ulaşılamazsa allopurinole eklenebilir | Karaciğer toksisitesi; eGFR <30 veya taş öyküsünde kullanılmaz. |
| Probenesid | Ürikozürik | Böbrek fonksiyonu iyi olanlarda kombinasyon | Böbrek fonksiyonu düşükse etkisiz; taş riski; lityumla etkileşim. |
| SGLT2 inhibitörleri | İdrarda şeker atılımı ürik asit geri emilimiyle yarışır | Diyabetli hiperürisemiklerde "ek kazanç"; ürik asidi ortalama 0,5-1,0 mg/dL düşürür | Hiperürisemi için onaylı değildir. |
| Fenofibrat, losartan | Böbrekten atılımı artırır | Başka endikasyonu varsa tercih edilebilir | Yalnızca ürik asit için başlanmaz. |
| Pegloticase | Ürik asidi parçalayan enzim (damardan) | Yalnızca tedaviye dirençli ağır gutta, uzman merkezlerde | Alerjik reaksiyon; belirtisiz hiperürisemide yeri yok. |
HLA-B*58:01 testi: Allopurinole bağlı ciddi aşırı duyarlılık reaksiyonu (yaygın döküntü, karaciğer ve böbrek yetmezliği) nadir ama hayatı tehdit edebilir. Risk, HLA-B*58:01 geni taşıyanlarda ve böbrek yetmezliği olanlarda daha yüksektir. Konsensus, Güneydoğu Asya veya Afrika kökenli böbrek hastalarında ve ciddi deri reaksiyonu öyküsü olanlarda tedaviden önce bu testi öneriyor. Allopurinol alırken döküntü veya ateş çıkarsa ilaç hemen bırakılmalıdır.
Azatiyoprin ve merkaptopürin: Allopurinol ve febuksostat bu ilaçların yıkımını engeller ve ağır kemik iliği baskılanmasına yol açabilir. Allopurinol etiketine göre birlikte kullanım zorunluysa azatiyoprin veya merkaptopürin dozu yaklaşık üçte bir ile dörtte birine düşürülmelidir. Bu etkileşim, organ nakli hastaları kadar lösemi tedavisinde merkaptopürin alan hastalar için de kritiktir.
Tedavi ömür boyu mu? Konsensus, hedefe ulaşıldıktan sonra tedavinin bırakılmamasını öneriyor: ilaç kesildiğinde ürik asit genellikle eski düzeyine döner. İstisna, geri döndürülebilir bir nedenin ortadan kalktığı durumlardır (örneğin çok belirgin kilo kaybı). Hastanın "hiçbir şey hissetmediği" bir tedavide uyum düşebilir; konsensus bunu kolesterol tedavisine benzetiyor.
Özel durumlar
Kronik böbrek hastalığı
Böbrek fonksiyonu azaldıkça ürik asit atılımı düşer ve hiperürisemi neredeyse kaçınılmaz hâle gelir. Konsensusun aktardığı bir kohortta sıklık, böbrek fonksiyonu normal olanlarda yaklaşık %12 iken son dönem böbrek yetmezliğinde %64'e çıkıyor. Tersine, yüksek ürik asit de böbrek fonksiyon kaybının daha hızlı ilerlemesiyle ilişkili: 739 hastalık bir çalışmada başlangıç ürik asidi ≥6 mg/dL olanlarda böbrek fonksiyonu daha hızlı azaldı ve her 1 mg/dL artış son dönem böbrek yetmezliği riskini yaklaşık %7 artırdı.
Buna rağmen randomize çalışmalar (CKD-FIX, PERL, FEATHER) ilaçla ürik asit düşürmenin böbrek fonksiyon kaybını yavaşlattığını göstermedi. Böbrek hastalıkları kılavuzu KDIGO 2024, bu nedenle belirtisiz hiperürisemisi olan böbrek hastalarında yalnızca böbrek hastalığının ilerlemesini geciktirmek amacıyla ürik asit düşürücü ilaç kullanılmamasını öneriyor (zayıf öneri, düşük kanıt: 2D); gut veya taş gibi belirtili hiperürisemide ise tedaviyi güçlü biçimde öneriyor (1C). Konsensus bu öneriye uyduğunu belirtirken, çok yüksek ürik asit veya yüksek kalp-damar riski olan böbrek hastalarında ilacın "vaka bazında" düşünülebileceğini ekliyor.
Kalp yetmezliği
Kalp yetmezliğinde yüksek ürik asit sık görülür ve kötü gidişin bir işaretidir. Ancak ürik asit düşürücü tedavinin kalp yetmezliği sonuçlarını iyileştirdiği gösterilmedi; ESC'nin 2021 kalp yetmezliği kılavuzu da gut olmayan hastalarda bu tedaviyi önermiyor. Konsensus da kalp yetmezliğinde ilacı yalnızca gut varsa veya ürik asit çok yüksekse öneriyor. İdrar söktürücüsü kalp yetmezliği için zorunlu olan bir hastada, ürik asit gerekçesiyle idrar söktürücü kesilmemeli; bu karar kardiyologla birlikte verilmelidir. İdrar söktürücülerin ödem tedavisindeki yerini ödem yazımızda ele aldık.
Yaşlılar
65 yaş üstünde hiperürisemi çok yaygındır; Polonya'daki PolSenior çalışmasında 6 mg/dL eşiğiyle sıklık %48 bulundu. Allopurinol ileri yaşta da ilk seçenektir ama "düşük başla, yavaş artır" ilkesiyle (gerekirse 50 mg ile) kullanılmalıdır. İlaç etkileşimlerine dikkat edilmeli: allopurinol varfarinin etkisini artırabilir; gut atağını önlemek için kullanılan kolşisin ise böbrek yetmezliği, klaritromisin veya statinlerle birlikte zehirli etkiler gösterebilir. Beklenen yaşam süresi kısa, belirtisiz ve hafif hiperürisemili çok yaşlı bir hastada ek ilaçtan kaçınmak makul olabilir.
Kadınlar ve gebelik
Östrojen ürik asidin böbrekten atılımını artırdığı için menopoz öncesi kadınlarda ürik asit daha düşüktür; menopozdan sonra erkeklerin düzeyine yaklaşır. Menopoz öncesi bir kadında hiperürisemi saptanırsa ikincil nedenler araştırılmalıdır. Allopurinol ve febuksostat gebelikte kullanılmaz. Yüksek ürik asit gebelik zehirlenmesinde (preeklampsi) hastalığın ağırlığının bir göstergesidir, ama tedavi hedefi değildir.
Çocuklar ve ergenler
Çocuklarda ürik asit yaşla ve ergenlikle birlikte yükselir; yetişkin eşikleri kullanıldığında ergen erkeklerin büyük kısmı yanlışlıkla "yüksek" sayılabilir. Bu nedenle yaşa ve cinsiyete özgü referans aralıkları kullanılmalıdır. Çocuklarda gut çok nadirdir; kalıcı yükseklik genellikle bir nedene (kalıtsal hastalıklar, böbrek hastalığı, kan hastalıkları veya obezite) işaret eder. Belirtisiz hiperürisemide ilaç değil, yaşam tarzı değişikliği önerilir.
- Tümör lizis sendromu: Lösemi ve lenfoma gibi hızlı büyüyen kanserlerin tedavisinin başında, hızla yıkılan tümör hücreleri kana büyük miktarda pürin bırakır ve ürik asit çok kısa sürede tehlikeli düzeylere çıkabilir. Bu, kronik hiperürisemiden tamamen farklı, acil bir durumdur. Konsensus bu durumda onkoloji protokollerine göre damardan rasburikaz kullanılmasını hatırlatıyor. Rasburikaz, G6PD eksikliği olan hastalarda ağır kansızlığa yol açabileceği için bu hastalarda kullanılmaz.
- Çok yüksek ürik asit bir ipucu olabilir: Konsensus, belirgin biçimde yüksek ürik asit saptanan hastalarda miyeloproliferatif hastalıklar gibi kan hastalıklarının da akla getirilmesi gerektiğini belirtiyor.
- Merkaptopürin ve azatiyoprin etkileşimi: Allopurinol veya febuksostat, lösemi tedavisinde kullanılan merkaptopürinin ve bağışıklık baskılayıcı azatiyoprinin yıkımını engeller. Birlikte kullanım ancak doz belirgin biçimde azaltılarak ve kan sayımı yakından izlenerek mümkündür; bu kararı tedaviyi yürüten onkolog veya hematolog vermelidir.
- İlaçların atılımı: Allopurinolün etkin ürünü böbrekle atılır; böbrek fonksiyonu bozulan kanser hastalarında doz ayarı gerekir. Kanser ilaçlarının vücuttan atılımının genel mantığını kanser ilaçları vücuttan ne kadar sürede atılır yazımızda anlattık.
Diğer kılavuzlarla karşılaştırma
| Kaynak | Belirtisiz hiperürisemide ilaç | Hedef |
|---|---|---|
| 2025 uzman konsensusu | Yüksek kalp-damar riski veya organ hasarı varsa, ürik asit ~5,5-6 mg/dL'nin üstündeyse düşünülebilir (uzman görüşü) | <6; yüksek riskte ≤5 mg/dL |
| ACR 2020 (gut kılavuzu) | Gut atağı veya tofüs olmayan hiperürisemide ilaç başlanmasına karşı koşullu öneri | Gutta <6 mg/dL |
| EULAR 2016 (gut kılavuzu) | Konusu gut | <6; ağır gutta <5; uzun süre <3'ten kaçın |
| KDIGO 2024 (böbrek kılavuzu) | Böbrek hastalığının ilerlemesini geciktirmek için kullanılmaması önerilir (2D) | — |
| ESC 2021 (kalp yetmezliği kılavuzu) | Gut olmayan kalp yetmezliği hastalarında önerilmez (konsensusun aktarımıyla) | — |
Tablo, konsensusun nerede ayrıştığını gösteriyor: diğer kılavuzlar belirtisiz hiperürisemide ilaç konusunda temkinli ya da karşıyken, konsensus yüksek riskli bir alt grupta kapıyı aralık bırakıyor. Bu ayrışmanın gerekçesi yeni bir randomize kanıt değil, gözlemsel verilerin ve biyolojik mekanizmaların uzman yorumu.
Belgenin güçlü ve zayıf yanları: objektif bir okuma
- Öneri ile kanıt arasında boşluk var. Belirtisiz hiperürisemide 5,5-6 mg/dL gibi düşük düzeylerde ilaç düşünülmesi önerisi, belgenin kendi aktardığı randomize çalışmalarla desteklenmiyor ve ACR ile KDIGO'nun yaklaşımından daha ileri gidiyor. Belge bunu "uzman görüşü" olarak işaretliyor; okurun da öyle okuması gerekir.
- Kanıt düzeyi sınıflaması yok. Öneriler, ESC kılavuzlarında olduğu gibi sınıf ve kanıt düzeyiyle derecelendirilmemiş; yöntem sistematik değil anlatısal bir derleme.
- "ESC" etiketi. Belgedeki eşik tablosunda <5 mg/dL hedefi için "ESC Expert Consensus 2023" kaynak gösteriliyor. Bu hedefi içeren resmî bir ESC belgesi bulamadık; büyük olasılıkla aynı panelin 2023 güncellemesi kastediliyor.
- İç tutarsızlıklar. Yüksek kalp-damar riskinde hedef metinde ≤5 mg/dL, eşlik eden hastalık tablosunun kalp-damar satırında <6 mg/dL. Febuksostat bir yerde "düşük kalp-damar riskli hastalarda", öneriler bölümünde ise "alternatif ilk basamak" olarak geçiyor. Düşük doz aspirin bir bölümde "birincil korumada ürik asit için kesilebilir", tabloda ise "endikasyon varsa kesilmemeli" deniyor. "Altı basamaklı" merdivenin metninde "7. basamak"a atıf var. KDIGO kılavuzu hem 2023 hem 2024 diye anılıyor. Düşük risk grubunda "düşük doz ilaç" ifadesi, aynı grubun yalnızca yaşam tarzıyla yönetilebileceği ifadesiyle çelişiyor.
- Bir çalışmanın yanlış bağlamda anılması. ALL-HEART, kalp yetmezliği bölümünde kalp yetmezliği çalışmaları arasında sayılıyor; oysa bu çalışma iskemik kalp hastalığında yapıldı ve ileri kalp yetmezliği olanlar dışlanmıştı.
- Eşikler tek bir ülkenin kohortlarına dayanıyor. URRAH verileri İtalya'dan; farklı etnik ve beslenme özelliklerine sahip toplumlara ne kadar genellenebileceği bilinmiyor.
Bu noktalar belgenin değerini ortadan kaldırmaz; hiperüriseminin kalp-damar riski değerlendirmesinde ciddiye alınması gerektiği mesajı yerindedir. Ama ilaç kararını ürik asit sayısına değil, kişinin toplam riskine, gut ve taş öyküsüne ve hekimle birlikte yapılan fayda-zarar değerlendirmesine dayandırmak gerekir.
Türkiye'de durum
Ürik asit ölçümü Türkiye'de yaygın ve düşük maliyetli bir tahlildir. Konsensusun ilk basamak önerdiği ilaçlar Türkiye'de fiyat listesinde yer alıyor (21 Eylül 2026 itibarıyla, ilaç fiyat listesini yansıtan bir kaynağa göre):
| İlaç | Ürün | Perakende fiyat | Not |
|---|---|---|---|
| Allopurinol | Ürikoliz 300 mg, 50 tablet | 353,35 ₺ | 100 tabletlik kutusu da listede |
| Febuksostat | Adenuric 80 mg, 28 tablet | 570,98 ₺ | Beyaz reçete; listede iki eşdeğer ürün daha var |
Bu ilaçların geri ödeme koşullarını doğrulayamadık; bu nedenle yazmadık. Benzbromaron ve probenesidin Türkiye'deki durumunu kontrol edemedik. Hangi ilacın size uygun olduğu, böbrek fonksiyonunuza, kalp-damar durumunuza ve kullandığınız diğer ilaçlara göre hekiminiz tarafından belirlenmelidir.
Sık sorulan sorular
- Ürik asidim 6,5 mg/dL, gutum yok. İlaç kullanmalı mıyım?
- Büyük olasılıkla hayır, en azından ilk adımda değil. Önce ölçüm tekrarlanmalı, ürik asidi yükselten ilaçlar ve hastalıklar gözden geçirilmeli, yaşam tarzı düzenlenmelidir. Kalp-damar hastalığınız, kalp yetmezliğiniz veya ileri böbrek hastalığınız varsa, hekiminiz konsensusun önerisi doğrultusunda ilacı tartışabilir; ama bu durumda da ilacın kalp krizini veya böbrek hasarını önlediği kanıtlanmış değildir.
- Normal ürik asit değeri nedir?
- Laboratuvarlarda üst sınır genellikle erkekte 7, kadında 6 mg/dL civarındadır. Konsensus, yüksek kalp-damar riski olanlarda 5 mg/dL'nin üzerini "risk sınırı" olarak görüyor. Çocuklarda değerler yaşa ve cinsiyete göre değişir.
- Ürik asit kalp krizi yapar mı?
- Yüksek ürik asit, kalp krizi ve kalp-damar ölümüyle ilişkili bulunmuştur. Ancak bu ilişkinin ne kadarının ürik asidin kendisinden, ne kadarının ona eşlik eden obezite, yüksek tansiyon ve diyabetten kaynaklandığı net değildir. İlaçla ürik asidi düşürmek, gut olmayan kalp hastalarında kalp krizi riskini azaltmadı.
- Allopurinol mü, febuksostat mı?
- Konsensus ve çoğu kılavuza göre ilk seçenek allopurinoldür. Febuksostat, allopurinol kullanılamadığında veya yeterli olmadığında tercih edilir; ağır veya dengesiz kalp-damar hastalığı olanlarda dikkatli kullanılmalıdır.
- İlaca başladım, ürik asidim normale döndü. Bırakabilir miyim?
- Genellikle hayır. Ürik asidin normale dönmesi ilacın etkisidir; ilaç kesilince çoğunlukla eski düzeyine döner. Kilo kaybı gibi nedeni ortadan kaldıran bir değişiklik olduysa, hekiminizle kontrollü bir azaltma denenebilir.
- Diyetle ne kadar düşer?
- Pürin kısıtlamasının tek başına etkisi mütevazıdır (yaklaşık 1 mg/dL). Belirgin kilo kaybı 1-2 mg/dL, idrar söktürücünün kesilmesi bazı kişilerde 1-2 mg/dL düşüş sağlayabilir. Şekerli içecekleri ve birayı azaltmak özellikle etkilidir.
- Zayıflama iğneleri veya şeker ilaçları ürik asidi düşürür mü?
- SGLT2 inhibitörleri (dapagliflozin, empagliflozin gibi) ürik asidi ortalama 0,5-1,0 mg/dL düşürür ve gut riskinde azalmayla ilişkilidir. Konsensus GLP-1 agonistlerinin de ürik asidi hafifçe düşürebileceğini belirtiyor; bu ilaçlar hakkında semaglutid ve tirzepatid yazılarımıza bakabilirsiniz. Bu ilaçlar hiperürisemi için onaylı değildir; başka bir endikasyonla kullanılıyorsa ek bir kazanç sayılır.
- Tansiyon ilacım ürik asidi etkiler mi?
- Evet. Tiyazid ve kıvrım diüretikleri ürik asidi yükseltir. Losartan ve kalsiyum kanal blokerleri (örneğin amlodipin) ise ürik asidi hafifçe düşürür ya da etkilemez. İlacınızı kendi başınıza değiştirmeyin; hekiminizle konuşun.
- Kanser tedavisi alıyorum ve ürik asidim yüksek çıktı.
- Özellikle kan kanserlerinde tedavinin başında görülen hızlı yükselme (tümör lizis sendromu) acil bir durumdur ve onkoloji ekibinizin protokolüyle yönetilir. Merkaptopürin veya azatiyoprin kullanıyorsanız, allopurinol veya febuksostat başlanmadan önce mutlaka onkoloğunuza danışılmalıdır.
- Karaciğer yağlanması veya karaciğer enzim yüksekliğim var, bu ilaçları kullanabilir miyim?
- Konsensusa göre allopurinol ve febuksostat yağlı karaciğerde güvenle kullanılabiliyor; ağır karaciğer yetmezliğinde febuksostattan kaçınılmalı, benzbromaron karaciğer hastalığında kullanılmamalıdır. Tedavi sırasında karaciğer enzimleri izlenir. Enzim yüksekliğinin nedenleri için karaciğer enzimleri yazımıza bakabilirsiniz.
Sözlük
- Hiperürisemi
- Kanda ürik asit düzeyinin yüksek olması. Klasik tanım: erkekte >7, kadında >6 mg/dL.
- Belirtisiz (asemptomatik) hiperürisemi
- Gut atağı, tofüs veya ürik asit taşı olmadan ürik asidin yüksek bulunması.
- Gut
- Ürik asit kristallerinin eklemlerde birikerek ağrılı iltihaba yol açtığı hastalık.
- Tofüs
- Deri altında ve eklem çevresinde biriken ürik asit kristali yığınları.
- Ksantin oksidaz
- Ürik asit üretiminin son basamaklarını yürüten enzim. Allopurinol ve febuksostatın hedefi.
- Ürikozürik
- Böbrekten ürik asit atılımını artıran ilaç (benzbromaron, probenesid).
- Hedefe göre tedavi
- İlaç dozunun, belirlenen hedef değere ulaşılana kadar düzenli ölçümlerle artırılması.
- URRAH
- İtalya'da yürütülen, ürik asit ile kalp-damar sonuçlarının ilişkisini inceleyen gözlemsel kohort projesi.
- Mendel randomizasyonu
- Genetik farklılıkları "doğal bir deney" gibi kullanarak bir faktörün nedensel olup olmadığını araştıran yöntem.
- HLA-B*58:01
- Allopurinole karşı ciddi aşırı duyarlılık reaksiyonu riskini artıran doku grubu geni.
- Tümör lizis sendromu
- Kanser hücrelerinin hızla yıkılmasıyla kana çok miktarda ürik asit, potasyum ve fosfat karışması; acil tedavi gerektirir.
- Rasburikaz
- Ürik asidi hızla parçalayan, damardan verilen enzim ilaç. Tümör lizis sendromunda kullanılır; G6PD eksikliğinde kontrendikedir.
- eGFR
- Tahmini glomerüler filtrasyon hızı; böbrek fonksiyonunun kan testiyle hesaplanan ölçüsü.
DROZDOGAN Akademi Yorumu
Ürik asit, tıbbın "işaretçi mi, suçlu mu?" sorusunun en iyi örneklerinden biri. 2025 konsensusu bu soruya güçlü bir "suçlu olabilir" cevabı veriyor; randomize çalışmalar ise şimdilik "ilaçla düşürmek yetmiyor" diyor.
⚡ Neden önemli
Hiperürisemi yaygın ve artıyor: bazı Avrupa ülkelerinde yetişkinlerin dörtte biri, 65 yaş üstünde yaklaşık yarısı. Eşik 7'den 5,6 mg/dL'ye çekildiğinde "hiperürisemik" sayılanların oranı katlanıyor. Bu nedenle hangi eşiğin, hangi hastada, hangi amaçla kullanılacağı kararı milyonlarca insanın ilaç kullanıp kullanmayacağını belirliyor.
✅ Güçlü yanlar
Konsensus ürik asidi kalp-damar risk değerlendirmesine taşıyor ve bunu yaparken önce ilaçsız basamakları öne çıkarıyor: ürik asidi yükselten ilaçları gözden geçirmek, eşlik eden hastalıkları kontrol etmek, kilo ve diyet. Eşlik eden hastalığa göre ilaç seçimi, böbrek yetmezliğinde doz, HLA-B*58:01 testi ve azatiyoprin etkileşimi gibi pratik bilgiler iyi derlenmiş. Olumsuz randomize çalışmaları saklamıyor.
⚠️ Sınırlamalar
Belirtisiz hiperürisemide ilaç önerisi, kanıtın izin verdiğinden ileri gidiyor ve ACR ile KDIGO'dan ayrışıyor. Öneriler derecelendirilmemiş, yöntem anlatısal. Eşikler büyük ölçüde tek bir ülkenin gözlemsel verilerinden geliyor. Metinde hedef değerler, febuksostatın yeri ve aspirin konusunda iç tutarsızlıklar var. Bu belge resmî bir dernek kılavuzu değil, bir uzman görüşüdür.
🩺 Pratikte ne yapmalı
- Hipertansiyon, böbrek hastalığı, kalp yetmezliği veya damar hastalığınız varsa, ürik asidinizin ölçülmesini isteyin; bu, risk değerlendirmesine katkı sağlar.
- Yüksek çıkarsa önce tekrar ölçtürün ve kullandığınız ilaçları (özellikle idrar söktürücüler) hekiminizle gözden geçirin.
- Kilo, şekerli içecek, bira ve kırmızı et en etkili değiştirilebilir etkenler.
- Gut atağı, tofüs veya ürik asit taşı varsa ilaç tedavisi gerekir ve hedef <6 mg/dL'dir.
- Belirti yoksa, ilaç kararı kişisel riskinize göre hekiminizle birlikte verilmeli; ilacın kalp krizini veya böbrek hasarını önlediğinin henüz kanıtlanmadığını bilerek.
- İlaç başlandıysa, doz hedefe ulaşana kadar 2-4 haftada bir ayarlanmalı; hedefe ulaşınca ilaç kesilmemelidir.
- Kanser tedavisi alıyorsanız, özellikle merkaptopürin veya azatiyoprin kullanıyorsanız, ürik asit ilacı başlamadan önce onkoloğunuza danışın.
❓ Açık sorular
Yüksek kalp-damar riski olan, belirtisiz hiperürisemili hastalarda ürik asidi 5 mg/dL'nin altına indirmek kalp krizini, inmeyi veya böbrek yetmezliğini azaltır mı? Bu soruyu cevaplayacak randomize çalışma henüz yok. Eşikler farklı toplumlarda aynı mı? SGLT2 inhibitörleri ve GLP-1 agonistlerinin kalp-damar yararlarının ne kadarı ürik asit düşüşüyle ilişkili?
Kısa hükmümüz: 2025 konsensusu, ürik asidi kalp-damar ve böbrek riskinin ciddiye alınması gereken bir göstergesi olarak konumlandırmakta haklı ve pratik bir tedavi merdiveni sunuyor. Ancak belirtisiz hiperürisemide ilaç önerisi bugün kanıt değil, uzman görüşüdür. Doğru yaklaşım, ürik asidi ölçmek, nedenlerini düzeltmek ve yaşam tarzını değiştirmek; ilacı ise gut, taş, çok yüksek düzeyler veya dikkatle seçilmiş yüksek riskli hastalar için saklamaktır.
- Bu yazı, bize iletilen konsensus metninin tamamı okunarak hazırlandı. Konsensusun önerileri, eşik değerleri ve aktardığı çalışma sonuçları (URRAH eşikleri, sıklık oranları, 739 hastalık böbrek çalışması, EXACT-HF) belgeye atfedilerek verilmiştir.
- Bağımsız olarak doğrulananlar: ALL-HEART (5.937 randomize, 5.721 analiz; ortalama 4,8 yıl; HR 1,04, 0,89-1,21), CARES (kalp-damar ölümü HR 1,34) ve FDA'nın 21 Şubat 2019 kutulu uyarısı, FAST (6.128 hasta; HR 0,85), CKD-FIX (369), PERL (530), FEATHER (443 randomize), KDIGO 2024 önerileri (2D ve 1C), ACR 2020 ve EULAR 2016 önerileri, allopurinol etiketindeki azatiyoprin/merkaptopürin doz azaltımı ve 800 mg en yüksek doz.
- Belgedeki düzeltmeler: ALL-HEART'ın izlem süresi belgede "ortanca" olarak geçiyor; birincil kaynağa göre "ortalama"dır. FAST'taki yaş ortalaması belgede "ortanca 71" olarak geçiyor; birincil kaynağa göre ortalama 71'dir. ALL-HEART bir kalp yetmezliği çalışması değildir.
- Doğrulanamayanlar: URRAH eşiklerinin birincil kaynağı (Hypertension dergisi) erişime kapalıydı; bu nedenle eşikler konsensusun aktarımıyla verilmiştir. 2023 ESH ve 2024 ESC hipertansiyon kılavuzlarının ürik asitle ilgili ifadeleri doğrulanamamıştır. FAST'ta toplam ölüm için tehlike oranı doğrulanamadığından yalnızca yüzdeler verilmiştir. Belgenin ESC tarafından onaylandığına dair bir bilgi bulunamamıştır.
- Türkiye fiyatları ilaç fiyat listesini yansıtan üçüncü taraf bir kaynaktan (21 Eylül 2026) alınmıştır; geri ödeme koşulları yazılmamıştır.
- "Belgenin güçlü ve zayıf yanları" bölümündeki değerlendirmeler ve Akademi yorumu bize aittir; iç tutarsızlıklar belgenin kendi metninden tespit edilmiştir.
- Şemalar, metindeki doğrulanmış ifadelerden türetilmiştir; yeni veri içermezler.
- Bu yazı kişisel tıbbi tavsiye değildir. Tedavi kararları hekiminizle birlikte verilmelidir.
Kaynaklar
- Johnson R, Gruev I, Yotov Y, Jackuliak P, Borghi C, Domienik-Karłowicz J, Tykarski A, ve ark. Expert consensus for the diagnosis and treatment of patients with hyperuricemia and high cardiovascular risk: 2025 update. Eur J Intern Med. 2026;146:106727. doi:10.1016/j.ejim.2026.106727
- Önceki sürümler: Cardiology Journal, 2021 ve 2023 güncellemeleri.
- Mackenzie IS, ve ark. Allopurinol versus usual care in UK patients with ischaemic heart disease (ALL-HEART). Lancet. 2022;400:1195-1205 (NIHR özeti aracılığıyla doğrulandı).
- White WB, ve ark. Cardiovascular safety of febuxostat or allopurinol in patients with gout (CARES). N Engl J Med. 2018;378:1200-1210.
- U.S. Food and Drug Administration. FDA adds Boxed Warning for increased risk of death with gout medicine Uloric (febuxostat). 21 Şubat 2019.
- Mackenzie IS, ve ark. Long-term cardiovascular safety of febuxostat compared with allopurinol in patients with gout (FAST). Lancet. 2020;396:1745-1757.
- Badve SV, ve ark. Effects of allopurinol on the progression of chronic kidney disease (CKD-FIX). N Engl J Med. 2020.
- Doria A, ve ark. Serum urate lowering with allopurinol and kidney function in type 1 diabetes (PERL). N Engl J Med. 2020.
- Kimura K, ve ark. Febuxostat therapy for patients with stage 3 CKD and asymptomatic hyperuricemia (FEATHER). Am J Kidney Dis. 2018;72:798-810.
- KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. Kidney Int. 2024.
- FitzGerald JD, ve ark. 2020 American College of Rheumatology Guideline for the Management of Gout.
- Richette P, ve ark. 2016 updated EULAR evidence-based recommendations for the management of gout.
- Virdis A, ve ark. Identification of the uric acid thresholds predicting an increased total and cardiovascular mortality over 20 years (URRAH). Hypertension. 2020. doi:10.1161/HYPERTENSIONAHA.119.13643
- Allopurinol ABD ilaç etiketi (ilaç etkileşimleri ve doz).
