2020-2025 Pəhriz Təlimatı dərc edildi: 2 yaşdan kiçik uşaqlar üçün ilk dəfə tövsiyələr verildi

ABŞ Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi (USDA) və Səhiyyə Nazirliyi (HHS) 2020-2025-ci illər üçün pəhriz təlimatını dərc etdi. Təlimat ailələrin sağlam qərarlar verməsi üçün mövcud ən yaxşı sübutlardan istifadə edərək tövsiyələr verir. Bu pəhriz təlimatı hər 5 ildən bir dərc edilir. Təlimatda ilk dəfə 0-2 yaşlı uşaqları da əhatə edən məsləhətlər yer aldı.

Bu il valideynlərin kiçik uşaqlara şəkər, tort və dondurmaya yox demək üçün artıq əlavə səbəbi var. Komitə əlavə şəkər istehlakının körpənin inkişafına uyğun olmadığını bildirdi. Mövcud təlimatlar uşaqlar üçün gündəlik əlavə şəkər istehlakının gündəlik kalorinin %10-u ilə məhdudlaşdırılmasını tövsiyə edirdi. Bu təlimatla 2 yaşdan kiçik uşaqların heç bir əlavə şəkər qəbul etməməsi tövsiyə olundu. 2 yaşdan etibarən uşağın əlavə şəkər istehlakının kalorinin %10-dan az olması da tövsiyələrə əlavə edildi.

Şəkərdən istifadə nisbətləri azalmır

Araşdırmalar körpələrin gündə orta hesabla 1 çay qaşığı, kiçik uşaqların isə təxminən 6 çay qaşığı əlavə şəkər qəbul etdiyini göstərib. Şəkər istehlakı uşaqlıq dövrü piylənməsi və gələcəkdə yarana biləcək xroniki xəstəliklər riskinin artması ilə əlaqələndirilir. Əlavə şəkər adətən emal edilmiş qida və içkilərdə istifadə olunur. Meyvədə və ya süddə olan təbii şəkər buraya daxil deyil.

Əlavə şəkər qəbulunun təxminən %70-i aşağıdakı 5 qida kateqoriyasından gəlir:

• Şəkərli içkilər,
• şirniyyatlar,
• şəkərli qəlyanaltılar,
• qəhvəyə və çaya əlavə edilən şəkər,
• səhər yeməyi lopaları və barlarıdır.

Amerika Pediatriya Akademiyasına görə, hətta %100 meyvə şirəsi yazısı olan içkilər də meyvə ilə eyni qidalandırıcı faydanı vermir.

Məhsulun əlavə şəkər ehtiva edib-etmədiyini bilməyin ən yaxşı yolu tərkib hissələrini ətraflı oxumaqdır. ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzinə (US-CDC) görə, qidada qəhvəyi şəkər, qarğıdalı siropu, dekstroza, fruktoza, qlükoza, yüksək fruktozalı qarğıdalı siropu, bal, səməni siropu və saxaroza olması şəkər əlavə edildiyi deməkdir.

Körpələr və analar

Təlimata görə, körpələr ən azı 6 ay yalnız ana südü içməlidirlər. Ana südünü mümkün qədər həyatın ilk ili və istənilərsə daha uzun müddət verməyə davam edə bilərlər. Ana südü körpənin inkişafı üçün vacib olan və əsasən ananın pəhrizindən, varsa əlavə preparatlardan gələn sağlam mikroqida maddələrini ehtiva edir. Ana əlavə qəbul etmirsə, südündə adətən kifayət qədər D vitamini olmur. Təlimat körpələrə doğuşdan qısa müddət sonra D vitamini əlavəsi verilməsini tövsiyə edir. Narahatlıq yarada biləcək mümkün vəziyyətlərə dəmir, sink və D vitamini çatışmazlıqları daxildir. Buna görə körpə ana südü ilə qidalanırsa, dəmir və sinklə zəngin qidalar yeməlidir. Dəmirlə zəngin qidalara qırmızı ət, yumurta, paxlalılar, üzüm və ispanaq; sinklə zəngin qidalara isə günəbaxan tumu, qoz, qırmızı ət kimi qidalar daxildir. Ana südü verilə bilmirsə, ilk il ərzində Fe (dəmir) əlavəli süni qida verilməlidir.

Körpələr təxminən 6 aylıqda qidalandırıcı, tamamlayıcı qidalarla tanış edilməlidirlər. Bəzi allergen qidaların ilk il ərzində əlavə qidalarla birlikdə verilməsi uşaqlarda qida allergiyasının inkişaf riskini azalda bilər. Bu allergen qidalara yerfındığı, yumurta, inək südü məhsulları, çərəzlər, buğda, soya, balıq və qabıqlı dəniz məhsulları daxildir.

Təlimatlar hamilə və süd verən qadınlara körpənin sağlam beyin inkişafını dəstəkləmək üçün həftədə 200-350 qram balıq yeməyi tövsiyə edir. Balıq seçərkən az civə ehtiva edən növlərə üstünlük verilməlidir. Civə uşaqların sinir sisteminə zərər verə bilər. Treska, qızılbalıq və sardina kimi balıqlar aşağı civə səviyyəsinə malikdir.

Təlimatlara görə, hamilə qadınlar alkoqol qəbul etməməli, süd verən qadınlar isə diqqətli olmalıdırlar. Kofein istehlakı isə mülayim miqdarda olmalıdır. Amerikalı mama-ginekoloqlar gündə 200 mg-dan az kofein qəbulunun düşük və ya erkən doğuş riskini artırmadığını bildirirlər. Lakin bu mövzuda daha çox araşdırmaya ehtiyac var. Hamiləlik zamanı daha yüksək kofein qəbuluna bağlı düşük riski, az doğum çəkisi və digər mənfi təsirlər böyük ölçüdə qeyri-müəyyən qalır.

Ümumi qidalanma tövsiyələri

Ən geniş qayda həyatın hər mərhələsində sağlam qidalanma rejiminə riayət etməkdir. Sağlam qidalanma rejimi kalori hədləri daxilində qidalandırıcı yemək və içki növlərindən ibarət olmalıdır.

Sağlam pəhrizin əsas elementlərinə aşağıdakılar daxildir:

• Hər növ tərəvəz
• Bütün meyvələr
• Ən az yarısı tam taxıl olan taxıllar
• Yağsız və az yağlı süd, yoqurt, pendir və zənginləşdirilmiş soya məhsulları
• Yağsız ət, quş əti, dəniz məhsulları, yumurta və paxlalılar kimi zülal mənbələri

Doymuş yağ və duz istehlakı azaldılmalıdır

2 yaşlı uşaq üçün doymuş yağ istehlakının kalorinin %10-dan azı ilə məhdudlaşdırılması tövsiyə olundu. Yetkinlər üçün natrium qəbulu 2300 mg / gün (1 çay qaşığı) ilə məhdudlaşdırılmalıdır. 14 yaşdan kiçik uşaqlarda daha az olmalı olduğu bildirildi. Yeni yeriməyə başlayan uşaqlar üçün 1200 mg / gün, 4-8 yaşlı uşaqlar üçün 1500 mg / gün, 9-13 yaşlı uşaqlar üçün isə 1800 mg / gün natrium qəbulu tövsiyə olundu.

• Əlaqəli mövzu: Duz faydalı bağırsaq bakteriyalarını öldürür, zərərliləri bəsləyir 

Alkoqol istehlakı məhdudlaşdırıldı

Mövcud təlimatlar gündəlik alkoqol istehlakını kişilər üçün 2, qadınlar üçün 1 porsiya ilə məhdudlaşdırırdı. 350 ml-lik bir qutu pivə, 150 ml şərab və ya bir qədəh likör hərəsi bir porsiya alkoqoldur. Bu təlimatla həm qadınlar, həm də kişilər üçün gündə bir porsiya ilə məhdudlaşdırmaq tövsiyə olundu. Hamilə qadınlara heç içməmək tövsiyə edildi.

Nəticə

Elmin işığında hazırlanmış bu hesabat bütün yaş qrupları üçün tövsiyələr ehtiva edir. İlk dəfə körpələr və analar üçün də tövsiyələr yer alıb. Ümumilikdə uşaqlarda şəkər, yetkinlərdə isə alkoqol istehlakının azaldılması vurğulanıb. Doymuş yağ və natrium qəbulunun azaldılması tövsiyə edilib. Tərəvəz, meyvə, tam taxıllar, süd məhsulları və zülal mənbələri kimi sağlam qidaların kalori hədləri daxilində qəbulu tövsiyə olunub. Zülal ehtiyacını ödəmək üçün sosiska, sucuq, basdırma və ya vetçina kimi emal edilmiş ət məhsulları əvəzinə dəniz məhsulları, yağsız qırmızı ət, dərisiz quş əti və paxlalılar kimi zülal mənbələrinə üstünlük verilməlidir. Beləcə doymuş yağ və natrium qəbulunu da azaltmış olarsınız. Həmçinin etiketləri yaxşı oxumaq bu tövsiyələrə riayət yolunda sizə olduqca faydalı olacaq.