Balıq istehlakı və xərçəng riski arasındakı əlaqə
Xərçəng riskinin azaldılması, müalicə müddətində və sonrasında sağlam yaşamaq haqqında araşdırmalarda balıq istehlakı mühüm yer tutmuşdur. Aralıq dənizi pəhrizinin ən çox üstünlük verdiyi heyvan mənşəli məhsul olan balıq istehlakının hansı xərçənglərin riskinin azalması ilə əlaqələndirildiyini gəlin birlikdə araşdıraq.
Müntəzəm və çox balıq istehlakı bəzi mədə-bağırsaq xərçənglərinin riskini azaldır
Müntəzəm balıq istehlakının mədə-bağırsaq xərçəngləri riskinə təsirini qiymətləndirmək üçün 232.000 şəxsi əhatə edən ümumilikdə 42 araşdırmanın daxil olduğu meta-analiz aparıldı.
Meta-analiz nədir?
Meta-analiz müəyyən mövzuda aparılmış bir-birindən müstəqil bir neçə araşdırmanın nəticələrini birləşdirən və əldə edilən tapıntıların statistik təhlilini aparan ən geniş əhatəli tədqiqatlardır. Meta-analiz nəticələri elmi baxımdan ən güclü sübutlardır.
Bu geniş əhatəli araşdırmaya görə, müntəzəm balıq yeyən şəxslərdə qida borusu, kolon-düz bağırsaq və qaraciyər xərçəngi riski nadir hallarda və ya heç balıq yeməyən şəxslərlə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə aşağı tapıldı. 20 araşdırmanı və 3990 qida borusu xərçəngi xəstəsini əhatə edən başqa meta-analizdə çox balıq yeyənlərin çox az yeyənlərlə müqayisədə qida borusunun yastı (skuamoz) hüceyrəli xərçəngi riskinin daha az olduğu görüldü. Bununla belə, qida borusu adenokarsinoması riskində azalma aşkarlanmadı. 7 kohort və 28 hal-nəzarət araşdırmasını əhatə edən başqa meta-analizdə isə balıq istehlakı ilə qida borusu xərçəngi riski arasında əlaqə tapılmadı.
17 araşdırmanın meta-analizi balıq istehlakı ilə mədə xərçəngi arasında heç bir əlaqə tapmadı. Lakin İtaliyada aparılan daha yeni araşdırmada 223 mədə xərçəngli və 223 sağlam şəxs müqayisə edildikdə yüksək səviyyəli balıq istehlakının az istehlakla müqayisədə kolorektal (yoğun bağırsaq) xərçənginə qarşı əhəmiyyətli qoruyucu təsiri göstərildi. Bununla belə, Yaponiya cəmiyyətində aparılan araşdırmada balıq istehlakı ilə kolorektal xərçəng riskinin azalması arasında əlaqə tapılmadı; bunun səbəbi Yapon cəmiyyətinin balığı duzlanmış/hisə verilmiş, yəni qeyri-sağlam şəkildə yemək vərdişi ola bilər.
Balıq istehlakının qaraciyər xərçənginə qarşı da qoruyucu təsiri ola bilər. 11 araşdırmanın daxil olduğu meta-analizin nəticəsinə görə, yüksək balıq istehlakı aşağı istehlak səviyyəsinə nisbətən qaraciyər xərçəngi riskini % 35 azaldır. Mədəaltı vəzi xərçəngi üçün isə aparılan araşdırmalarda belə risk azalması müşahidə edilmədi.
Sağlam və xərçəngsiz həyat tək bir hərəkətdən daha çoxunu tələb edir
Balıq istehlakı ilə ağciyər xərçəngi riski arasındakı əlaqə aydın deyil
Ağciyər xərçəngi riski ilə balıq istehlakı arasındakı əlaqə bir qədər qeyri-müəyyəndir. 8799 ağciyər xərçəngi halı və nəzarət kimi 17072 sağlam şəxs olmaqla 20 araşdırmanın daxil olduğu meta-analiz yüksək balıq istehlakının ağciyər xərçəngi riskini nəzərəçarpacaq dərəcədə azaltdığını göstərdi; bununla belə, bu təsir əsasən hal-nəzarət araşdırmalarında görüldü, kohort araşdırmalarında görülmədi. Balıq istehlakını və ağciyər xərçəngi riskini araşdıran başqa meta-analizdə balıq istehlakı ilə ağciyər xərçəngi riski arasında əhəmiyyətli əlaqə tapılmamışdır.
Hal-nəzarət araşdırması adətən (lakin həmişə deyil) geriyə doğru aparılır. Əvvəlcə nəticə müəyyən edilir (məsələn, xəstəlik) və geriyə dönük olaraq bu xəstəliyə səbəb ola biləcək məruz qalmalar soruşulur və ya araşdırılır. Bu qrupa hal qrupu deyilir. Retrospektiv araşdırmalar olduqları üçün sübut dəyərləri zəifdir.
Kohort (topluluq) araşdırmalarında isə amil ilə xəstəlik arasındakı səbəb əlaqəsi irəliyə yönəlmiş (prospektiv) şəkildə araşdırılır.
Qadın reproduktiv sistemi xərçəngləri
Bir çox meta-analizdə balıq istehlakı ilə süd vəzi xərçəngi riski arasında heç bir əlaqə tapılmadı. Həmçinin balıq istehlakı ilə uşaqlıq və ya qadın yumurtalıq xərçəngi riski arasında əlaqə tapılmadı. Lakin həftədə bir əlavə balıq yeməyinin siqaret çəkənlərdə uşaqlıq xərçəngi riskini azacıq azaltdığı müəyyən edildi.
Marağınızı çəkə bilər:
Sidik yolları (genitourinar) xərçəngləri
Meta-analizlər sidik kisəsi, böyrək və ya prostat xərçəngi riski ilə balıq istehlakı arasında heç bir əlaqə tapmadı. Lakin prostat xərçəngi üçün aparılan meta-analizdə balıq istehlakının prostat xərçəngi riskini %63 azaltdığı müəyyən edildi. Daha yeni hal-nəzarət araşdırmasında balıq istehlakı ilə aqressiv prostat xərçəngi riskinin azaldıla biləcəyi tapıldı.
Tiroid xərçəngi
Aparılmış 19 araşdırmanın meta-analizi çox balıq yeyənlərin ən az istehlak səviyyəsində olanlarla müqayisədə daha aşağı tiroid xərçəngi riski daşıdığını göstərdi. Bu meta-analizə daxil olmayan daha yaxın tarixli kohort araşdırmasında balıq istehlakı ilə hər hansı tiroid xərçəngi növünün riski arasında əlaqə tapılmadı.
Qan və sümük iliyi (hematoloji) xərçəngləri
Bir neçə meta-analiz balıq istehlakının bəzi hematoloji xərçənglərə qarşı qoruyucu təsirə malik olduğunu düşündürür. Məsələn, 33 araşdırmanın meta-analizi balıq və dəniz məhsulları istehlakının çoxsaylı mieloma riskini azaltdığını göstərdi. Lakin qeyri-Hodgkin limfoması, diffuz böyük B hüceyrəli limfoma, xroniki limfositar leykemiya / kiçik limfositar limfoma və ya follikulyar limfoma riskinə təsir etmədi. 5 hal-nəzarət araşdırmasının daxil olduğu başqa meta-analiz balıq istehlakının çoxsaylı mieloma riskinə qarşı qoruyucu təsiri ola biləcəyini təsdiqlədi.
18 araşdırmanın meta-analizi balıq istehlakının vaxtını və leykemiya riskini qiymətləndirdi. Erkən uşaqlıqda (0-4 yaş arasında) yeyilən balıq məhsullarının uşaqlıq leykemiyası riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaltdığı, lakin hamiləlik müddətində balıq istehlakı ilə uşaqlıq leykemiyası arasında əlaqə olmadığı göstərildi.
Nəticə
Aparılmış çoxsaylı araşdırmalar balıq istehlakının heç bir xərçəng riskini artırmadığını, hətta yüksək istehlakın mədə-bağırsaq xərçənglərinə, tiroid xərçənginə, çoxsaylı mielomaya və uşaqlıq leykemiyasına qarşı qoruyucu təsiri ola biləcəyini göstərdi. Bununla belə, sağlam və xərçəngsiz həyat tək bir hərəkətdən daha çoxunu tələb edir.
Marağınızı çəkə bilər:
Mənbələr
2. Jiang G, Li B, Liao X, Zhong C. Poultry and fish intake and risk of esophageal cancer: A metaanalysis of observational studies. Asia Pac J Clin Oncol. 2016
3. Zhu HC, Yang X, Xu LP, et al. Meat consumption is associated with esophageal cancer risk in a meat- and cancer-histological-type dependent manner. Dig Dis Sci. 2014
4. Han YJ, Li J, Huang W, Fang Y, Xiao LN, Liao ZE. Fish consumption and risk of esophageal cancer and its subtypes: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Eur J Clin Nutr. 2013
5. Salehi M, Moradi-Lakeh M, Salehi MH, Nojomi M, Kolahdooz F. Meat, fish, and esophageal cancer risk: a systematic review and dose-response meta-analysis. Nutr Rev. 2013
6. Wu S, Liang J, Zhang L, Zhu X, Liu X, Miao D. Fish consumption and the risk of gastric cancer: systematic review and meta-analysis. BMC Cancer. 2011
7. Stojanovic J, Giraldi L, Arzani D, et al. Adherence to Mediterranean diet and risk of gastric cancer: results of a case-control study in Italy. Eur J Cancer Prev. 2017
8. Geelen A, Schouten JM, Kamphuis C, et al. Fish consumption, n-3 fatty acids, and colorectal cancer: a meta-analysis of prospective cohort studies. Am J Epidemiol. 2007
9. Wu S, Feng B, Li K, et al. Fish consumption and colorectal cancer risk in humans: a systematic review and meta-analysis. Am J Med. 2012
10. Pham NM, Mizoue T, Tanaka K, et al. Fish consumption and colorectal cancer risk: an evaluation based on a systematic review of epidemiologic evidence among the Japanese population. Jpn J Clin Oncol. 2013
11. Gao M, Sun K, Guo M, et al. Fish consumption and n-3 polyunsaturated fatty acids, and risk of hepatocellular carcinoma: systematic review and meta-analysis. Cancer Causes Control. 2015
12. Luo J, Yang Y, Liu J, et al. Systematic review with meta-analysis: meat consumption and the risk of hepatocellular carcinoma. Aliment Pharmacol Ther. 2014
13. Qin B, Xun P, He K. Fish or long-chain (n-3) PUFA intake is not associated with pancreatic cancer risk in a meta-analysis and systematic review. J Nutr. 2012
14. McCullough ML, Jacobs EJ, Shah R, et al. Meat consumption and pancreatic cancer risk among men and women in the Cancer Prevention Study-II Nutrition Cohort. Cancer Causes Control. 2018
15. Song J, Su H, Wang BL, Zhou YY, Guo LL. Fish consumption and lung cancer risk: systematic review and meta-analysis. Nutr Cancer. 2014
16. Yang WS, Wong MY, Vogtmann E, et al. Meat consumption and risk of lung cancer: evidence from observational studies. Ann Oncol. 2012
17. Zhihui W, Weihua Y, Zupei W, Jinlin H. Fish consumption and risk of breast cancer: meta-analysis of 27 observational studies. Nutr Hosp. 2016
18. Zheng JS, Hu XJ, Zhao YM, Yang J, Li D. Intake of fish and marine n-3 polyunsaturated fatty acids and risk of breast cancer: meta-analysis of data from 21 independent prospective cohort studies. BMJ. 2013
19. Haraldsdottir A, Steingrimsdottir L, Valdimarsdottir UA, et al. Early life residence, fish consumption and risk of breast cancer. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2017
20. Hou R, Yao SS, Liu J, Wang LL, Wu L, Jiang L. Dietary n-3 polyunsaturated fatty acids, fish consumption, and endometrial cancer risk: a meta-analysis of epidemiological studies. Oncotarget. 2017
21. Bandera EV, Kushi LH, Moore DF, Gifkins DM, McCullough ML. Consumption of animal foods and endometrial cancer risk: a systematic literature review and meta-analysis. Cancer Causes Control. 2007
22. Jiang PY, Jiang ZB, Shen KX, Yue Y. Fish intake and ovarian cancer risk: a meta-analysis of 15 case-control and cohort studies. PLoS ONE. 2014
23. Kolahdooz F, van der Pols JC, Bain CJ, et al. Meat, fish, and ovarian cancer risk: results from 2 Australian case-control studies, a systematic review, and meta-analysis. Am J Clin Nutr. 2010
24. Li Z, Yu J, Miao Q, et al. The association of fish consumption with bladder cancer risk: A meta-analysis. World J Surg Oncol. 2011
25. Bai HW, Qian YY, Shi BY, et al. The association between fish consumption and risk of renal cancer: a meta-analysis of observational studies. PLoS ONE. 2013
26. Outzen M, Tjønneland A, Christensen J, Olsen A. Fish consumption and prostate cancer risk and mortality in a Danish cohort study. Eur J Cancer Prev. 2016
27. Szymanski KM, Wheeler DC, Mucci LA. Fish consumption and prostate cancer risk: a review and meta-analysis. Am J Clin Nutr. 2010
28. Pascual-Geler M, Urquiza-Salvat N, Cozar JM, et al. The influence of nutritional factors on prostate cancer incidence and aggressiveness. Aging Male. 2017
29. Liu ZT, Lin AH. Dietary factors and thyroid cancer risk: a meta-analysis of observational studies. Nutr Cancer. 2014
30. Zamora-Ros R, Castaneda J, Rinaldi S, et al. Consumption of fish is not associated with risk of differentiated thyroid carcinoma in the European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition (EPIC) Study. J Nutr. 2017
31. Caini S, Masala G, Gnagnarella P, et al. Food of animal origin and risk of non-Hodgkin lymphoma and multiple myeloma: a review of the literature and meta-analysis. Crit Rev Oncol Hematol. 2016
32. Wang YZ, Wu QJ, Zhu J, Wu L. Fish consumption and risk of myeloma: a meta-analysis of epidemiological studies. Cancer Causes Control. 2015
33. Dessypris N, Karalexi MA, Ntouvelis E, et al. Association of maternal and index child's diet with subsequent leukemia risk: a systematic review and meta-analysis. Cancer Epidemiol. 2017
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.
Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.