4-cü mərhələli süd vəzi xərçəngi olan gənc qadınlar üçün daha təhlükəsiz və təsirli müalicə seçimi

4-cü mərhələli, hormon müsbət, HER2 mənfi süd vəzi xərçəngi və daxili orqan metastazları olan xəstələrdə xərçəngin daha aqressiv gedəcəyi düşünülərək daha sürətli cavab almaq üçün müalicəyə kimyaterapiya ilə başlamağa meyil var. Yeni klinik tədqiqatın nəticələri isə bu yanaşmanı dəyişə bilər.

Hələ menopoza girməmiş gənc xəstələrin daxil edildiyi, insanlarda aparılan 2-ci faza sınağı olan RIGHT Choice adlı klinik tədqiqatın nəticələrinə görə, CDK4/6 sinfindən olan yeni nəsil xərçəng dərmanı ribosiklib (Valamor) və hormon müalicəsi kombinasiyası bədənə yayılmış aqressiv şişlərin böyüməsini dayandırmaqda kimyaterapiya dərmanlarının kombinasiyasından ibarət standart müalicədən xeyli daha yaxşı olub.

Ribosiklib və hormon müalicəsi kombinasiyasını alan qadınlar xərçəngləri pisləşmədən iki dəfə daha uzun yaşayıblar: median proqressiyasız (irəliləməsiz) sağqalım müddəti 24 ay, müqayisə qrupunda isə 12 ay olub. Həmçinin yan təsirlər xeyli az olub.

Bu tədqiqat 6 Dekabr 2022-də San Antonio Süd Vəzi Xərçəngi Simpoziumu çərçivəsində təqdim edilib.

Visseral kriz sürətli cavab tələb edir

Xərçəngdə visseral kriz bədəndə şiş yükünün çox olmasını və daxili orqanlara təsir edən aqressiv xərçəngi ifadə edir. Məsələn, xərçəng qaraciyərə təsir etdikdə qaraciyər toksinləri bədəndən təmizləyə bilmir. Ağciyərdə olduqda isə xəstə kifayət qədər oksigen ala bilməyə bilər.

Visseral kriz zamanı xərçəngin sürətini azaltmaq üçün sürətli təsir göstərən dərmanlar tətbiq edilməlidir; bu halda ilk ağıla gələn dərmanlar kimyaterapiyalardır. Yeni tədqiqat yüksək şiş yükü olan, aqressiv, hormon müsbət, HER2 mənfi süd vəzi xərçənginin birinci xətt müalicəsində rutin kimyaterapiya yanaşması əvəzinə CDK4/6 inhibitoru ribosiklib və hormonları basdıran dərman kombinasiyasını sınaqdan keçirib.

Ən çox rast gəlinən süd vəzi xərçəngi növü olan estrogen reseptoru (HR) müsbət, HER2 mənfi süd vəzi xərçəngi adətən erkən mərhələdə aşkarlanır və müalicəyə yaxşı cavab verir. Standart müalicə alan qadınların 90%-dan çoxu 5 il sonra xərçəng təkrarlanmadan yaşamağa davam edir.

Bununla belə, xəstələrin kiçik bir hissəsində sümüklərə, qaraciyərə, ağciyərlərə və digər orqanlara sürətlə yayılan (metastaz verən), əlamətlər yaradan və ya orqan funksiyalarına təsir edən süd vəzi xərçəngi var.

Daxili orqan krizi riski olan və ya kriz yaşayan şəxslər üçün standart müalicə iki kimyaterapiya dərmanının kombinasiyası olub. Müalicə adətən şişləri sürətlə kiçildir, lakin ciddi yan təsirlər yarada bilər; bu da tədqiqatçıları daha az yan təsirli müalicələr axtarmağa yönəldir.

Ribosiklib cərrahiyyə və şüa müalicəsindən əlavə müalicə tələb edən, yəni 4-cü mərhələyə çatmış HR-müsbət, HER2-mənfi süd vəzi xərçəngində geniş istifadə olunan müalicəyə çevrilib. Ribosiklib xərçəng hüceyrələrinin bölünməsi üçün lazım olan müəyyən prosesləri dayandıran, CDK4/6 inhibitoru adlanan hədəfli müalicədir.

Ribosiklib ilə hormonları bloklayan dərmanın (endokrin müalicənin) kombinasiyası son dövrdə hormon reseptoru müsbət, HER2-mənfi, metastatik və dərhal həyat üçün təhlükə yaratmayan süd vəzi xərçəngi olan postmenopozal qadınlar üçün standart müalicəyə çevrilib. Lakin hələ menopoza girməmiş gənc qadınlar hər il süd vəzi xərçəngi diaqnozu alanların əhəmiyyətli hissəsini təşkil edir.

Gənc qadınlarda (50 yaşdan əvvəl) diaqnoz qoyulan süd vəzi xərçənglərinin payı ABŞ-da təxminən 20%-dən Yaxın Şərq və Asiyanın bəzi bölgələrində yarıya yaxın və hətta daha çoxa qədər dəyişir. Türkiyədə bu göstərici təxminən 30%-dur.

Daha az yan təsirlə sürətli şiş cavabı

Tədqiqatda 222 premenopozal (menopozdan əvvəl) və perimenopozal (menopoza keçid dövründə olan) qadın kombinasiya kimyaterapiyası və ya ribosiklib və hormon müalicəsi almaq üçün təsadüfi olaraq iki qrupdan birinə bölünüb.

Qadınların təxminən yarısı tədqiqata daxil olarkən daxili orqan krizi yaşayırdı. Digərlərində isə hələ kriz və ya sürətlə irəliləyən xəstəlik səviyyəsinə çatmasa da, ciddi əlamətlər yaradan metastatik şişlər var idi.

Hormon müalicəsi yumurtalıqların hormon istehsalını bloklayan goserelin (Zoladex) və hər ikisi aromataza inhibitoru adlanan dərman olan letrozol (Femara) və ya anastrozoldan (Arimidex) ibarət idi.

Kimyaterapiya kombinasiyaları iştirakçıların müalicə olunduğu xəstəxanalarda adətən istifadə edilən dərmanlardan asılı olaraq dosetaksel və kapesitabin (Xeloda), paklitaksel və gemsitabin, yaxud kapesitabin və vinorelbin ikili rejimlərindən biri olub.

Hər iki qrupdakı qadınlar şiş böyüməsi nəzarətdə qaldığı və yan təsirlər dözülən olduğu müddətcə müalicəni davam etdirə biliblər.

Müalicə ilə xəstəliyin nəzarətdə saxlanma müddəti ribosiklib kombinasiyasını alan qadınlarda 2 il, kimyaterapiya alanlarda isə 1 ildən bir qədər çox olub.

Metastatik şişlərin kiçilməyə başlamasına qədər keçən vaxt, yəni cavab müddəti iki qrupda oxşar olub.

Kimyaterapiya qrupundakı xəstələrdə ribosiklib kombinasiyası qrupu ilə müqayisədə ürəkbulanma, qusma və ishal kimi ciddi yan təsirlərin riski daha yüksək olub. Bununla belə, ribosiklib kombinasiyasını alan qadınlarda ağ qan hüceyrələrinin azalması daha çox rast gəlinib.

Kimyaterapiya alanların təxminən 25%-i yan təsirlərə görə dərmanlardan ən azı birini dayandırdığı halda, ribosiklib kombinasiyası qrupundakı qadınlarda bu göstərici yalnız 7% olub.

İrəliləmiş süd vəzi xərçəngində kimyaterapiyadan getdikcə uzaqlaşırıq

Bu kombinasiya xəstəliyi daha yaxşı nəzarətdə saxlamaq və daha az yan təsir yaratmaqla yanaşı, kimyaterapiya üçün xəstəxanaya tez-tez getmək ehtiyacını da azaldır. Çünki həm ribosiklib, həm də hormon müalicəsi xəstələrin evdə qəbul edə bildiyi həblərdir. Bu, həyat keyfiyyəti üçün həqiqətən vacibdir.

Bununla belə, ribosiklib kombinasiyası standart müalicəyə çevrilməzdən əvvəl tədqiqatın tam nəticələrinin hələ nəzərdən keçirilib dərc olunması lazımdır. Ribosiklib kombinasiyası ilə xərçəngi irəliləyən xəstələrdə sonrakı müalicənin seçilməsi də başqa mühüm məsələdir.

Nəticədə iki qrup arasındakı fərqin bu qədər aydın olması, tədqiqat 2-ci fazada olsa belə, nəticələri nəzərə almağın lazım olduğunu göstərir. Bu tədqiqat hormon müsbət, HER2 mənfi, aqressiv biologiyalı, irəliləmiş xərçəngi olan gənc qadınlarda müalicəyə CDK4/6 inhibitoru və hormonların basdırılması ilə başlamağın ən uyğun seçim olduğunu göstərir.