Xərçəngin pisləşməsinədək keçən müddət PFS və son illərdə istifadəsi artan ikinci PFS və ya PFS-2 nədir?

Proqressiyasız sağqalım (progression-free survival, PFS) müddəti nədir?

Proqressiya «irəliləmə», «pisləşmə» deməkdir və proqressiyasız sağqalım müddəti tərcümədə irəliləməsiz yaşam müddəti mənasını verir. Onkologiya sahəsində ən çox işlədilən terminlərdən biridir. Proqressiyasız, yəni irəliləməsiz sağqalım müddəti yeni müalicənin başlanmasından xərçəngdə irəliləmə aşkar edilənədək keçən müddətdir və müalicə ilə xərçəngin nə qədər nəzarətdə saxlanıldığını ifadə edir. Klinik tədqiqat zamanı proqressiyasız sağqalımın ölçülməsi yeni müalicənin nə dərəcədə yaxşı işlədiyini görməyin bir yoludur. PFS kimi də tanınır. Adətən «ay» ilə ifadə edilir.

Ümumi sağqalım müddəti nədir?

Ümumi sağqalım xəstəlik diaqnozu qoyulmuş xəstələrdə ya diaqnoz tarixindən, ya da xərçəng kimi bir xəstəliyin müalicəsinin başlanmasından etibarən keçən müddətdir. Klinik tədqiqatda ümumi sağqalımı ölçmək yeni müalicənin nə dərəcədə yaxşı işlədiyini görməyin ən yaxşı yoludur. İngilis dilində «overall survival» adlanır və qısaltması OS kimi işlədilir. Adətən «ay» ilə ifadə edilir.

- Əlaqəli mövzu: Xərçəng üzrə klinik tədqiqatlar niyə vacibdir? Bilməli olduqlarınız

İkinci proqressiyasız sağqalım (PFS-2) nədir?

Xərçəng xəstələri üçün yeni sağqalım və effektivlik göstəricisidir.

Ümumi sağqalım (OS) onkoloji tədqiqatlarda davamlı klinik faydaların ölçülməsi üçün üstünlük verilən sonlanma nöqtəsi və ən vacib effektivlik göstəricisi olaraq qalır. Bəzi hallarda ümumi sağqalımın tədqiqat hədəfi kimi istifadəsi tədqiqat dizaynının ölçülməsi, çoxsaylı müalicə xətləri, uzun sağqalım müddətləri və digər amillər səbəbindən problemli ola bilər. Bu baxımdan, daha yüngül yan təsir profillərinə malik yeni nəsil immunoterapiyalar və ağıllı dərmanlar üçün yeni və daha uyğun tədqiqat sonlanma hədəfi lazımdır. Müasir tədqiqatlar ikinci proqressiyasız sağqalım müddətinin (PFS2) bu məqsədlə uyğun sonlanma nöqtəsi ola biləcəyini göstərir.

Avropa Dərman Agentliyi (EMA) ümumi sağqalım ölçülə bilmədikdə PFS-dəki əhəmiyyətli yaxşılaşmaların önəmini anlamağa kömək etmək üçün PFS2-dən istifadəni tövsiyə edir. PFS2 xəstənin klinik tədqiqata daxil edilməsindən sonrakı müalicə xəttində şişin irəliləməsinədək və ya hər hansı səbəbdən ölümünədək keçən müddət kimi müəyyən edilir.

PFS2-nin əhəmiyyətini göstərən bir tədqiqat

2014-cü ildə Blood jurnalında dərc edilmiş bir tədqiqatda alimlər sonlanma nöqtəsi kimi PFS2-ni ehtiva edən xərçəng tədqiqatları üçün clinictrials.gov saytında axtarış apardılar; axtarış terminləri xərçəng və PFS, xərçəng və PFS2 idi.

İyul 2014 etibarilə ümumilikdə 7.957 xərçəng tədqiqatı PFS-ni tədqiqat sonlanma nöqtəsi kimi göstərir; bunlardan 14-ü PFS2-ni ehtiva edir. PFS2 olan hər tədqiqatda PFS də artıq sonlanma nöqtəsi kimi sadalanır. PFS bu 14 tədqiqatdan 13-də birincili sonlanma nöqtəsidir. Ümumi sağqalım PFS2-ni sadalayan heç bir klinik sınaqda birincili sonlanma nöqtəsi deyil, 14 sınağın 13-də ikincili sonlanma nöqtəsidir.

Bu təhlildə PFS2-nin qiymətləndirildiyi onkoloji tədqiqat növləri arasında çoxsaylı mieloma (3 tədqiqat), prostat xərçəngi (2 tədqiqat), süd vəzi xərçəngi (2 tədqiqat), baş və boyun xərçəngi (1 tədqiqat), kolorektal xərçəng (4 tədqiqat), qeyri-kiçikhüceyrəli ağciyər xərçəngi (1 tədqiqat) və mədəaltı vəzi xərçəngi (1 tədqiqat) var. Bu təhlildə klinik tədqiqatlara PFS2-nin daxil edilməsi ilə bağlı bir sıra problemlər müəyyənləşdirilib. Əvvəla, bu, səhiyyə işçiləri üçün yeni anlayışdır. Klinik tədqiqatları maliyyələşdirən sponsorlar üçün PFS2 nəticələrinin aydın və klinik cəhətdən mənalı şəkildə çatdırılması lazımdır, məlumatlar isə tibbi və iqtisadi modellərə daxil edilməlidir.

Nəticə etibarilə, PFS2 ardıcıl xərçəng müalicələrinin faydalarını qiymətləndirən, sayı artmaqda olan klinik onkoloji tədqiqatlarda ikincili sonlanma nöqtəsi kimi meydana çıxır. Hazırda məlumatlar məhdud olsa da, getdikcə daha çox tədqiqatın nəticələri PFS2-nin irəliləmiş mərhələli xərçəngdə ardıcıl müalicələrin effektivliyi barədə necə əlavə və tamamlayıcı məlumat verdiyini müəyyən etməyə kömək edəcək.