4 fevral Dünya Xərçəng Gününün xatırlatdıqları

Dünya Xərçəng Günü nədir?

4 fevral Beynəlxalq Xərçəngə Nəzarət İttifaqının (UICC) 2008-ci ildə yazdığı “Dünya Xərçəng Bəyannaməsi”nin məqsədlərini dəstəkləmək üçün Dünya Xərçəng Günü kimi qeyd edilir. Əsas məqsədi xərçəngin yaratdığı xəstəlik və ölümləri əhəmiyyətli azaltmaq, beynəlxalq ictimaiyyəti qarşısı alına bilən xərçənglərə yanaşmada ədalətsizliyə son qoymaq üçün birləşdirməyə fürsət verməkdir.

4 fevral Dünya Xərçəng Gününün ən diqqətçəkən şüarlarından biri “Qərarlıyam və edəcəyəm”. Bundan ilham alaraq biz də deyirik: “Xərçəngdən qorunma, erkən diaqnoz və ən yaxşı müalicələrin seçimi üçün yeni və doğru məlumatlar öyrənməyə qərarlıyam və edəcəyəm..."

Xərçəngin öhdəsindən qorxudulmuş deyil, maarifləndirilmiş cəmiyyətlə gəlinir

İnsanlığa töhfə verən, həyatları xilas edən hadisələr tarixin hər dövründə xatırlatma kimi anılmaq üçün ildönümlərində qeyd edilmişdir. Xərçəng sahəsində isə tək gündən danışmaq olmaz. Çünki müasir tibbin inkişafı ilə xüsusən son 150 ildə dünyanın hər yerində həkim və alimlər bu çətin xəstəliyi anlamaq və nəzarətə almaq üçün gecə-gündüz fasiləsiz çalışırlar (baxın: xərçəng tarixi). Xərçəngin öyrənilməli və unudulmamalı ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri demək olar yarısının qarşısının alına bilməsidir. Məhz “xərçəngin qarşısı alına bilər” məlumatlılığını yaratmaq üçün hər il 4 fevral Dünya Xərçəng Günü müxtəlif tədbirlərlə qeyd edilir.

Hər il təxminən 18 milyon insan xərçəngə tutulur. Bununla belə, son 10 ildə müalicədəki inkişaflarla xəstələrin ömür müddəti və keyfiyyəti də əhəmiyyətli artır.

Cəmiyyət xərçəng qorxusundan xilas edilməlidir

Siqaret, qeyri-taraz qidalanma və hərəkətsiz (oturaq) həyatla mübarizə, hepatit-B və HPV-yə qarşı peyvənd barədə ictimai məlumatlılıq yaratmaq xərçəng profilaktikasının əsas hədəfləri olmalıdır.

Yaşlılıq xəstəliyi kimi tanınan xərçəngin rastgəlmə yaşı getdikcə azalır. Xərçəng hər gün gəncləri də təhdid edir və alimlər gənc xəstələrdə tezliyin təəccüblü artımına ciddi səy sərf edirlər.

Əlaqəli mövzular:

• Xərçəng niyə əsasən yaşlılıqda olur? Yaşlı yaşda müalicəyə yanaşma
• Xərçəng lentinin rəngləri – hansı rəng hansı xərçəngi təmsil edir?

Qadın və kişilərdə “Xərçəng check-up”ı lazımdır

Qadınlar süd vəzi və uşaqlıq boynu xərçəngi barədə 20-li yaşlarda maariflənməli və sağlamlıqlarını necə idarə etməyi öyrənməlidirlər. Cinsi aktiv dövrdən sonra müntəzəm uşaqlıq boynu yaxması yoxlamaları edilməli, süd vəzi dəyişiklikləri hiss edilməli və lazım olduqda həkimə müraciət vərdişə çevrilməlidir.

40 yaşdan sonra ildə bir, 55 yaşdan sonra problem yoxdursa 2 ildən bir mammoqrafiya; 45 yaşdan sonra qadın-kişi fərqi olmadan yoğun bağırsaq xərçənginin erkən diaqnozu üçün kolonoskopiya və ya nəcisdə qan yoxlanması dövri edilməlidir. 55 yaşdan sonra 30 qutu-il və çox (gündə bir qutu 30 il və ya gündə 2 qutu 15 il) siqaret çəkmiş kişilərdə ildə bir aşağı dozalı ağciyər tomoqrafiyasının həyat xilas etdiyi izah edilməlidir. Siqaret çəkənlər maariflənməli və tərgitmək üçün bir neçə üsulun olduğu öyrədilməlidir.

Peyvənd diqqətdən kənarda qalmamalıdır

Təəssüf ki, cəmiyyətimiz peyvənd məsələsində hələ yetərincə həssas deyil. Hepatit B peyvəndinin sirroz və qaraciyər xərçəngindən qoruması, insan papillomavirusu (HPV) peyvəndinin qadınları uşaqlıq boynu xərçəngindən, həm qadın, həm kişiləri isə baş-boyun və anus xərçənglərindən qoruduğu cəmiyyətə davamlı izah edilməli, asan qarşısı alınan xərçənglərə qarşı gələcəyimiz və uşaqlarımız qorunmalıdır.

Xərçəngdən qorunma uşaqlıqdan başlamalıdır

Mübarizənin uşaqlıqdan başlanması gələcəyin gənclərini qorumaq üçün çox vacibdir. Şəhər həyatı uşaqlara böyüklərdən daha çox təsir edir. Bu gün çoxları ana mətbəxindən fast food qidalanmaya sürətlə keçmiş, şəhərləşmə və karyera qayğısının mənfi təsirlərini yaşamağa başlamışdır.

- Əlaqəli mövzu: Tarazlı və sağlam qidalanma nədir?

İbtidai məktəbdən məhəllə oyunlarından ardı-arası kəsilməyən masa arxası imtahan hazırlığına, televiziya və serial asılılığına yönəlmişdir. Uşaqlar tarazlı qidalanmadığı üçün ibtidai təhsildən piylənmə riski ilə üzləşir, orta məktəb dövründə isə siqaretdən qorunmayan, onu sınamış və asılılığa sürətlə gedən nəslə çevrilirlər. Buna görə tədbirlər ibtidai təhsil yaşından görülməlidir.

Düzgün istifadə olunan kimyəvi maddələr həyatın hissəsidir

İnsanlığın ən mühüm dostu, uzun və sağlam həyatın ayrılmaz hissəsi olan kimyəvi maddələrin düzgün idarəsinə əhəmiyyət verilməli, şüursuz və sui-istifadə hədəflənməlidir.

Kimyəvi maddə narahatlığı ilə insanları tərəvəz, meyvə və ağ ət kimi əlçatan və vacib qidalardan uzaqlaşdıran yönləndirmələr uyğun deyil. Kimyəvi maddələrdən sui-istifadə yalnız qidada deyil, dünyada olduğu kimi ölkəmizdə də tekstil, tikinti materialları və həyatın hər sahəsində ola bilər.

Burada dəyərli olan qidanı günahlandırmaq deyil, ölkəmizdə xalqa etimad verən yoxlama və standartlaşdırma qaydalarının yaradılmasıdır. Radon qazıağciyər xərçəngi üçün siqaretdən sonra ikinci ən çox səbəbdir. Ətraf mühit radiasiyası kimi tanınan radon qazının ölçümləri tikinti sahələrində müəyyən edilməlidir.

Əlaqəli mövzu:

- Kanserogen maddə nə vaxt xərçəng yaradır?