Ağciyər xərçəngi və depressiya ilə bağlı iltihab sağqalım nəticələrinə təsir edir

İltihab, orqanizmin zədələnmə və ya infeksiyaya qarşı təbii müdafiəsinin bir hissəsi kimi yaranan mürəkkəb bioloji reaksiyadır. Zərərli təsirlərin aradan qaldırılmasına və toxumaların sağalmasına kömək edir. Lakin xroniki iltihab, xərçəng də daxil olmaqla müxtəlif xəstəliklərin inkişafında mühüm rol oynayır. Onun xərçənglə əlaqəsi xroniki iltihabın hüceyrələrdə DNA zədələnməsi yarada bilməsi, hüceyrələrin böyümə və bölünməsini təşviq etməsi və şişin mikromühitindəki immun cavabı dəyişdirməsi ilə izah olunur. Bu xüsusiyyətlər xərçəngin “14 əsas xüsusiyyəti”ndən birini təşkil edir, çünki iltihabın davam etməsi xərçəng hüceyrələrinin böyüməsini, yayılmasını və metastazını dəstəkləyə bilər. Bu, xroniki iltihabın xərçəngin yaranması və irəliləməsində əsas amil olduğunu göstərir.

Diaqnozdan sonra əhval-ruhiyyənin əhəmiyyətini göstərən tədqiqat

Yeni araşdırma ağciyər xərçəngi və depressiya ilə əlaqəli iltihabın immunoterapiya və hədəflənmiş müalicələrə baxmayaraq xəstələrin sağqalım müddətinə təsir edə biləcəyini ortaya qoyub. Nəticələrə görə orta və ya ağır depressiyası olan şəxslərdə ağciyər xərçənginin gedişini və xəstənin sağqalımını proqnozlaşdıra bilən yüksək səviyyəli iltihabi biomarkerlər aşkar edilib.

Həm ağciyər xərçəngi, həm də depressiya orqanizmin zədələnmə və ya infeksiyaya reaksiyası olan iltihabi xüsusiyyətlərə malikdir. Xroniki iltihab zamanla sağlam toxumaları, hüceyrələri və orqanları zədələyə bilər. Həmçinin xəstələrin immunoterapiya və hədəflənmiş müalicələr kimi üsullara cavabına təsir edə bilər.

24 fevral 2023-cü ildə PLOS ONE jurnalında dərc olunan tədqiqatın nəticələri ağciyər xərçəngi xəstələrində depressiya və təşviş skrininqinin və müalicəsinin əhəmiyyətini vurğulayır.

Depressiya və təşviş skrininqinin əhəmiyyəti

Baş tədqiqatçı, psixologiya professoru Barbara L. Andersen bildirir ki, xəstələr və onlara qulluq edən yaxınlar üçün tibb müəssisələrinin sevdikləri şəxsi depressiya və təşviş baxımından yoxlayıb-yoxlamadığını bilmək vacibdir. Skrininq aparılmayıbsa, tibbi komandanın onu başlatmalı olduğunu vurğulayır. Yoxlanılan xəstələrin əlavə qiymətləndirmə və müalicə tövsiyələrini ciddiyə almalı olduğunu qeyd edir.

Tədqiqatın metodologiyası və nəticələri

Andersen və həmkarlarının tədqiqatı yeni diaqnoz qoyulmuş 4-cü mərhələli kiçikhüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngi (KHDAK) olan 186 xəstəni əhatə edir. Xəstələr diaqnoz zamanı və müalicəyə başlamazdan əvvəl depressiya və təşviş baxımından yoxlanılıb. Tədqiqatçılar diaqnoz zamanı qan analizindəki hüceyrə saylarından üç iltihab biomarkeri hesablayıblar.

Andersen depressiya və ağciyər xərçənginin hər ikisinin iltihabi xüsusiyyətlərə malik olduğunu bildiklərini və diaqnoz zamanı depressiyanın ağırlığı ilə sistemli iltihab arasında mühüm qarşılıqlı əlaqələr gözlədiklərini deyir.

İzləmə nəticəsində üç biomarkerin xəstələrin ikiillik ümumi sağqalımını (xəstənin sağ qaldığı müddəti) proqnozlaşdırdığı təsdiqlənib. Tədqiqatçıların gözlədiyi kimi, daha pis ümumi sağqalım göstəriciləri yüksək neytrofil-limfosit nisbəti (şişin iltihabi tarazsızlığını göstərən NLR), yüksək trombosit-limfosit nisbəti (şişin irəliləməsi göstəricisi olan PLR) və aşağı irəliləmiş ağciyər xərçəngi iltihab indeksi (ALI; davam edən iltihabı qiymətləndirmək üsulu) olub.

Depressiya ilə biomarkerlər arasındakı əlaqə

Tədqiqatçılar üç biomarkerlə depressiv əlamətlər arasındakı əlaqəni yoxlayıblar. Nəticələr orta və ya ağır depressiv əlamətləri olan xəstələrin əlverişsiz biomarker səviyyələrinə malik olma ehtimalının iki-üç dəfə yüksək olduğunu göstərib.

Andersen tədqiqat KHDAK xəstələrinə yönəlsə də, mühüm biomarker-depressiya əlaqələrinin kiçikhüceyrəli ağciyər xərçəngində də görüləcəyini gözlədiklərini bildirir və deyir: “Bu biomarkerlər — NLR və PLR — şiş sahələrində istifadə olunur və sağqalımı proqnozlaşdırır. ALI istisna olmaqla, bunlar yalnız ağciyər xərçənginə xas deyil. Kiçikhüceyrəli ağciyər xərçəngi xəstələrində də eyni yüksək iltihab və depressiya ağırlığının olacağına əminəm.”

Depressiyanın əhəmiyyəti və müalicəsi

Andersen KHDAK xəstələrində depressiyanın gözardı edilməməli olduğunu əlavə edir. “İnsanların ‘Əlbəttə, depressiyadadırlar; xərçəngləri var’ dediyini eşitmişəm. Xeyr,” deyir. “Xərçəng xəstələrinin 70-80%-ində orta və ya ağır əlamətlər yoxdur. Lakin qalan təxminən 30%-da ciddi depressiya əlamətləri, bəlkə də major depressiv pozuntu var. Ağır olub müalicə edilmədikdə depressiya zamanla azalmayan psixi sağlamlıq problemidir. Daha çox eyni səviyyədə qalır.”

Tədqiqatın nəticələrinə əsaslanaraq Andersen KHDAK xəstələrinə təklif olunduqda depressiya müalicəsi almağı tövsiyə edir. “Depressiyası olan insanlar üçün bunu davam etdirməyin çətin olduğunu bilirəm,” deyir. “Depressiyanın əlamətlərindən biri aşağı motivasiyadır. Bu, psixiatr müayinəsinə və ya psixoloji müalicəyə başlamağa istəksizlik yarada bilər. Müalicə olunmayan major depressiya zərərli təsirləri olan gizli xəstəlikdir. Xoşbəxtlikdən, depressiv və təşviş əlamətləri üçün effektiv müalicələr mövcuddur; ən güclü sübutlar koqnitiv-davranış terapiyası və davranış aktivləşdirilməsinə aiddir.”