Çay içmək ürək-damar xəstəliklərinə bağlı həyat itkisi riskini azaldır

Çay içməyin sağlamlıq baxımından bildirilən bir çox faydası var, lakin bu tədqiqatların əksəriyyəti yaşıl çayın daha çox olduğu bölgələrdə aparılıb. İkindi çayı ənənəsinin geniş yayıldığı İngiltərədən əldə edilən yeni məlumatlar indi də qara çayın sağlamlıq baxımından faydalı olduğunu göstərir.

Ən çox çay istehlak edən ikinci cəmiyyətdə aparılmış tədqiqat 

Dünyada adambaşına ən çox çay istehlak edən ölkə Türkiyə, ondan sonra isə Birləşmiş Krallıqdır.

Birləşmiş Krallıq (BK) Biobank-da xüsusilə qara çay içənlərin geniş yayıldığı, təxminən 500 min iştirakçı arasında aparılan tədqiqatda prospektiv tapıntılar əldə edildi. Annals of Internal Medicine jurnalında dərc edilmiş tədqiqatda qara çay içmək bütün səbəblərə bağlı həyat itkisi riskində mülayim azalma ilə əlaqəli hesab edildi. Bu fayda gündə iki və ya daha çox fincan çay içənlərdə daha aydın idi.

Maryland ştatının Bethesda şəhərindəki Milli Xərçəng İnstitutundan Maki Inoue-Choi və həmkarları 11,2 illik median izləmə müddətində hər gün ən azı iki fincan çay içənlərdə bütün səbəblərə bağlı həyat itkisi riskinin daha aşağı olduğunu bildirdilər. Çoxsaylı dəyişənlərin olduğu tədqiqatda çay içənlərin həyat itkisi üçün müəyyənləşdirilmiş təhlükə nisbətləri çay içməyənlərlə müqayisə edildi.

Gündəlik çay istehlakına görə təhlükə nisbətləri belə idi (təhlükə nisbəti azaldıqca risk azalır):

• 1 fincan çay üçün təhlükə nisbəti 0,95
• 2-3 fincan çay üçün təhlükə nisbəti 0,87
• 4-5 fincan çay üçün təhlükə nisbəti 0,88
• 6-7 fincan çay üçün təhlükə nisbəti 0,88
• 8-9 fincan çay üçün təhlükə nisbəti 0,91
• 10 və ya daha çox fincan çay üçün təhlükə nisbəti 0,89

Çay istehlakı həmçinin ürək-damar xəstəlikləri, işemik ürək xəstəliyi və insult (beyin iflici) riskinin azalması ilə əlaqəli idi. Lakin tədqiqatçılar "xərçəng və ya tənəffüs yolu xəstəliklərindən həyat itkisi riskinin azalmasına dair aydın meyl görülmədiyini" əlavə edirlər.

Inoue-Choi həmçinin mövcud tədqiqatda çay istehlakı ilə xərçəngə bağlı həyat itkiləri arasında niyə əlaqə müşahidə olunmadığına dair "aydın cavab" olmadığını söylədi.

O, xüsusilə çaya süd və ya şəkər əlavə olunub-olunmamasından, çayın temperaturundan və iştirakçılar arasında kofein metabolizmindəki genetik variasiyalardan asılı olmayaraq təsirlərin nəzərə çarpdığını dedi. Komanda bu amillərlə yanaşı qəhvə istehlakı, ilkin sağlamlıq vəziyyəti və demoqrafik xüsusiyyətlər daxil olmaqla nəticələri qarışdıra biləcək çoxsaylı digər amillərə görə də nəzarət apardı.

Tədqiqatdakı 498093 yetkinin orta yaşı 56,5 idi. Təxminən 85%-i çay içdiyini, 90%-ı qara çay içdiyini bildirdi və əksəriyyəti gündə 2-3 fincan (29%), 4-5 fincan (26%) və ya 6-7 fincan (12%) içdiyini söylədi. Tədqiqatçılar məhdudiyyət kimi xüsusilə porsiyaların ölçüsü və çayın nə qədər güclü (tünd) olması haqqında məlumat çatışmazlığını vurğulayırlar.

Nəticələr nə qədər doğrudur?

Çay dünyada ən çox istehlak olunan içkilərdəndir və Çin, Yaponiya kimi yaşıl çayın populyar olduğu yerlərdə aparılmış tədqiqatlar çayın sağlamlığa faydalarını göstərib. Qara çayın daha geniş istehlak olunduğu yerlərdən əldə edilən məlumatlar isə indiyədək yetərsiz qalıb və ziddiyyətli nəticələr göstərib.

Tədqiqatçılar çay istehlakının ehtimal olunan təsir mexanizmini "polifenollar və flavonoidlər, yəni katexinlər və onların oksidləşmiş məhsulları" sayəsində oksidləşdirici stressin və iltihabın azalması kimi izah edirlər. Onlar oksidləşdirici stressin və iltihabın kanserogenezi və ürək-damar xəstəliklərini təşviq edə biləcəyini, buna görə oksidləşdirici stressi və iltihabı azaltmağın endotel funksiyasını yaxşılaşdıra biləcəyini əlavə edirlər.

Inoue-Choi "Bu tapıntılar çay içənləri rahatlaşdırsa da, insanların çay içməyə başlamalı və ya çay istehlakını sağlam hədlərdə dəyişdirməli olduğunu göstərmir. Nəticələrin gələcək tədqiqatlarda təkrarlanması və digər cəmiyyətlərə də genişləndirilməsi lazımdır.” dedi.

Nəticə olaraq, Türkiyədə ən geniş istehlak olunan içki olan qara çayın sağlamlığa təsirləri haqqında bu ən əhatəli və prospektiv tədqiqatın nəticələri ümidvericidir və mövzu üzrə sonrakı tədqiqatları dəstəkləyir. İdxal məhsulu olan qəhvənin getdikcə bahalaşması da yenidən çaya yönəlmək üçün motivasiya ola bilər. Bununla belə, çayın çox isti, çox tünd olmamasına və çox saxlanılmadan içilməsinə diqqət etməliyik.