CDH1 gen mutasiyası nədir? Hansı xərçənglərin riskini artırır?

İrsi CDH1 mutasiyası nədir? Bilməli olduqlarınız – Xülasə

• CDH1 adı «Cadherin 1» sözündən gəlir. CDH1 geni 16-cı xromosomda yerləşir və toxumalarla orqanların yaranması üçün hüceyrələrin bir-birinə yapışmasına kömək edir.
• Nadir hallarda CDH1 ilə əlaqələndirilən Blefaroxeilodontik sindrom (BCD) adlı çox nadir və ciddi xəstəlik mövcuddur.
• CDH1 genində irsi mutasiyası olan şəxslərdə müəyyən xərçənglərin riski artır. Bu mutasiyası olan şəxslər üçün müəyyən xərçənglərə dair skrininq və profilaktika təlimatları var.
• Bundan əlavə, CDH1 mutasiya testi müsbət çıxan şəxslər üçün klinik tədqiqatlar mövcuddur. CDH1 mutasiyası və xərçəng diaqnozu qoyulan şəxslər klinik tədqiqatlarda və ya müəyyən müalicələrdə iştirak edə bilərlər.
• Həm kişilər, həm də qadınlar CDH1 genində mutasiya daşıya bilərlər.

İrsi CDH1 mutasiyası hansı xərçənglərin riskini artırır?

İrsi CDH1 mutasiya testiniz müsbət çıxıbsa, sizin və ailənizin xərçəng tarixçəsini araşdıra və xərçəng riskinizi idarə etmək üçün ən yaxşı planı seçməyə kömək edə biləcək bir genetika mütəxəssisi ilə danışmağınız tövsiyə olunur.

Qadınlar üçün risklər

CDH1 mutasiyası olan şəxslər «lobulyar süd vəzi xərçəngi» adlanan süd vəzi xərçənginin müəyyən növünün yaranması baxımından daha yüksək risk daşıyırlar. Bu mutasiyanı daşıyan qadında süd vəzi xərçəngi üçün ömürboyu təxmini risk %39 – 52 arasındadır.

Həm qadınlar, həm də kişilər üçün risklər

Mədə xərçəngi

İrsi CDH1 mutasiyasını daşıyan qadınlar və kişilər «diffuz mədə xərçəngi» adlanan mədə xərçənginin müəyyən növünün yaranması baxımından daha yüksək risk daşıyırlar.

• Mədə xərçənginə tutulmaq üçün ömürboyu risk kişilərdə %67, qadınlarda isə %83-dür. Ümumi populyasiyada (cəmiyyətdə) bu göstərici %1-dən azdır.
• Ümumi populyasiyada orta diaqnoz yaşı 68 olduğu halda, CDH1 daşıyıcılarında 37-dir. 

Bəzi tədqiqatçılar CDH1 mutasiyasının digər xərçəng növlərinin də riskini artıra biləcəyini göstəriblər. Lakin bu tədqiqatlar qəti deyil və həmin xərçəng növləri üçün ömürboyu risklər aydın müəyyən edilməyib. Buna görə genetika mütəxəssisləri CDH1 mutasiyalı şəxslərin əlavə xərçəng risklərini anlamalarına kömək etmək üçün çox vaxt ailədəki xərçəng tarixçəsini araşdırırlar.

Aşağıdakı qrafiklərdə irsi CDH1 mutasiyası olan şəxslər üçün ömürboyu mədə və süd vəzi xərçəngi riski göstərilib. 

CDH1 mutasiyalı şəxslərdə riskin idarə edilməsi – Skrininq necə aparılmalı, hansı tədbirlər görülməlidir?

ABŞ Milli Hərtərəfli Xərçəng Şəbəkəsi (NCCN), CDH1 mutasiyalı kişilər və qadınlar üçün riskin idarə edilməsi təlimatları təqdim edir. Sizin və ailənizin xərçəng tarixçəsini araşdıra və ən yaxşı riskin idarə edilməsi planını seçməyə kömək edə biləcək bir genetika mütəxəssisi ilə görüşməyiniz tövsiyə edilir.

Mədə xərçəngi üçün skrininq və profilaktika

Mütəxəssislər irsi CDH1 mutasiyası olan şəxslərə 18 ilə 40 yaşları arasında mədənin tam çıxarıldığı (profilaktik total qastrektomiya) riski azaldan əməliyyat tövsiyə edirlər. Mədənin çıxarılması 18 yaşdan kiçiklər üçün tövsiyə edilmir, lakin vəziyyəti aydın olan xəstələrdə, xüsusilə 25 yaşdan əvvəl mədə xərçəngi diaqnozu qoyulmuş ailə üzvü olanlarda nəzərdən keçirilə bilər.

Mədəsi çıxarılmamış CDH1 mutasiya daşıyıcılarına hər 6-12 ayda bir, çoxsaylı təsadüfi biopsiya ilə yuxarı endoskopiya etdirmək tövsiyə olunur. Yuxarı endoskopiya video kameranın qida borusundan mədəyə endirilməsi prosedurudur. Bu, həkimə mədəni daha yaxından araşdırmağa imkan verir. Cərrah xərçəngin mövcudluğunu yoxlamaq üçün prosedur zamanı mədədən toxuma nümunəsi götürə bilər.

Süd vəzi xərçəngi üçün skrininq və profilaktika

Mütəxəssislər irsi CDH1 mutasiyasını daşıyan qadınlara hər il mammoqrafiya skrininqi (mövcuddursa 3D mammoqramlar) tövsiyə edir və 30 yaşdan, yaxud ailədə süd vəzi xərçəngi tarixçəsi varsa daha erkən yaşdan başlayaraq hər il süd vəzisinin MRT-sini (MRG) çəkdirmələrini tövsiyə edirlər.

Mütəxəssislərin qadınlara riski azaldan mastektomiya (hər iki süd vəzisinin qoruyucu məqsədlə çıxarılması) tövsiyə etməsi üçün kifayət qədər tədqiqat yoxdur. Riski azaldan mastektomiyanı düşünən qadınlar ailədə süd vəzi xərçəngi tarixçəsinə əsaslanaraq səhiyyə mütəxəssisləri ilə birlikdə qərar verməlidirlər.

Digər xərçəng növləri üçün skrininq və profilaktika

CDH1 mutasiyası olan şəxslərdə digər xərçənglər üçün skrininq və profilaktikanın faydasını göstərən kifayət qədər tədqiqat yoxdur. Buna görə mütəxəssislər bu riskləri ailədəki xərçəng tarixçəsinə əsasən idarə etməyi tövsiyə edirlər. CDH1 mutasiyalı şəxslər xərçəng skrininqi və profilaktikası tədqiqatlarına da qatıla bilərlər.

Xərçəng diaqnozu qoyulmuş irsi CDH1 mutasiyalı şəxslər üçün tibbi qərarlar

Hazırda CDH1 mutasiyası olan şəxslər üçün nə təsdiqlənmiş xüsusi xərçəng müalicəsi, nə də bu şəxslərdə xərçəngin müalicəsinə dair təlimat mövcuddur.

Süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulan qadınlar üçün cərrahi qərarlar

İkinci süd vəzi xərçəngi riski səbəbindən CHD1-də irsi mutasiya testi müsbət çıxan və süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulan qadınlar lumpektomiya və şüa müalicəsi əvəzinə ikitərəfli mastektomiyanı seçə bilərlər. Mastektomiya keçirmiş mutasiya daşıyıcılarında ikinci süd vəzi xərçənginin yaranma ehtimalı xeyli azdır.

İrsi CDH1 mutasiyası daşıyan şəxslərdə digər tibbi narahatlıqlar

Dodaq və damaq yarığı (ana bətnində damaqda və ya dodaqda yaranan anormallıqlar) da irsi CDH1 mutasiyası ilə əlaqəli ola bilər. Blefaroxeilodontik sindrom (BCD) adlı çox nadir sindrom CDH1 genində irsi mutasiyası olan bəzi şəxslərdə görülüb. Bu pozuntu anadangəlmədir və daha çox göz qapaqları ilə ağıza təsir edən anormallıqlar (üst dodağın hər iki tərəfində açıqlıqlar — ikitərəfli dodaq yarığı və damaqda açıqlıq — damaq yarığı) yaradır. CDH1 gen mutasiyaları ilə artmış xərçəng riski arasındakı əlaqəyə baxmayaraq, bu sindromdan təsirlənən bütün şəxslərin xərçəng riskinin artıb-artmadığı aydın deyil.

Valideynlərin irsi CDH1 mutasiyası olmayan embrionları seçmək üçün köməkçi reproduktiv texnologiya və preimplantasiya genetik diaqnostikasından istifadə etmək seçimi də var.