İlk mammoqrafiyadan əvvəl hər qadının bilməli olduğu 12 şey

Qadınlar 40-cı ad günlərindən etibarən sağlamlıq yoxlamalarının rutin hissəsi kimi hər il və ya iki ildən bir mammoqrafiya etdirməlidir. İrsi risk amilləri kimi səbəblərlə daha erkən tövsiyə edilmədiyi halda bu yaşdan sonra aparılan mammoqrafik görüntüləmələr sayəsində süd vəzi xərçəngi erkən müəyyən edilərək müalicənin uğur şansı çox əhəmiyyətli dərəcədə artır.

- Ailəvi, irsi və sporadik: Xərçəngdə tez-tez qarışdırılan anlayışlar

3 növ mammoqrafiya var:

• klassik mammoqrafiya
• rəqəmsal mammoqrafiya
• tomosintez mammoqrafiya

Hazırda inkişaf etmiş xərçəng mərkəzlərinin əksəriyyətində rəqəmsal və ya tomosintez mammoqrafiya mövcuddur.

Süd vəzi xərçəngi üçün yüksək riskli hallar

Germinal xətt mutasiyası, ailədə süd vəzi xərçəngi tarixçəsi kimi hallarda normaldan daha yüksək süd vəzi xərçəngi riski ola bilər. Belə risk amilləri çox olan şəxslər testlərə daha erkən başlamalıdır.

• Mammoqrafiyaya hansı yaşda başlanmalı, hansı tezlikdə aparılmalıdır?

Mammoqrafiyadan əvvəl bilməli olduqlarınız

Mammoqrafiyaya hansı yaşda başlamağınızdan asılı olmayaraq bilməli olduğunuz bəzi vacib məqamlar var:

1. Əvvəlcə test üçün hansı texnologiyaların mümkün olduğunu öyrənin

Tomosintez və ya 3D (üçölçülü) mammoqrafiya daha geniş yayılır və mütəxəssislər bu texnologiyaların daha az yanlış müsbət nəticə verdiyini deyirlər. Çünki ikiölçülü görüntülərdə toxumalar üst-üstə düşür və bu da qarışıq nəticələrə səbəb ola bilər. Tomosintezlə görüntüləmənin səhvləri %30-a qədər azaltdığını göstərən tədqiqatlar var. Qəbula yazılarkən tomosintezi seçə bilib-bilməyəcəyinizi soruşun.

2. Mammoqrafiyadan əvvəl dezodorant və pudra istifadə etməyin

Antiperspirantlarda olan alüminium hidroxloridlər mammoqramınızda kalsifikasiyalar kimi görünə bilər. Dezodorantlarda geniş yayılmış bu birləşmələr, bəzi losyon və pudra kimi məhsullar mammoqrafik görüntüləmədə şişlərə bənzəyən ağ ləkələr kimi görünə bilər. Buna görə ən yaxşısı mammoqrafiya günü dezodorant, pudra, losyon kimi məhsullardan istifadə etməməkdir. Lakin ultrasəs görüntüləməsi aparılacaqsa, bu problem deyil. Bununla yanaşı, mammoqrafiya prosesi barədə bu xəbərdarlığımız dezodorant və ya kremlərin süd vəzi xərçəngi yaratdığı kimi qəbul edilməməlidir.

- Paraben nədir və kosmetikada niyə istifadə edilir? Xərçəng yaradır iddiası haradan çıxıb?

3. Cəmi 4 görüntü alınır — hər süd vəzi üçün 2 görüntü

Görüntüləmə mərkəzində hər süd vəzi üçün üfüqi və şaquli olmaqla iki görüntü alacaqlar. Sonra oblik və ya mediolateral görüntülər də alınır. Bu dörd bucaqdan görüntü həmişə alınır. Şəxsdə süd vəzi implantı varsa və ya süd vəzisi normaldan böyükdürsə, daha çox görüntüləmə lazım ola bilər. Bundan başqa, tomosintez çoxkəsikli görüntüləmə ilə 3 ölçülü qiymətləndirməyə imkan verir.

Qadınların mammoqrafiya haqqında ən çox maraqlandığı suallardan biri də nə qədər şüalanmaya məruz qalmalarıdır. Tomosintez kimi çox kəsik alınan mammoqrafiyada belə alınan şüalanma dozası 6-8 saatlıq təyyarə səyahətində məruz qalınan təbii şüalanma dozasına bərabərdir.

4. Diaqnostik mammoqrafiya skrininq mammoqrafiyasından fərqlidir

Diaqnostik mammoqram başqa görüntüləmədə aşkar edilmiş şiş və ya süd vəzisində əllə hiss edilən kütlə olduqda standart görüntüləmələrə, məsələn ultrasəsə əlavə olaraq aparıla bilər. Tutaq ki, süd vəzisində şübhəli kütlə üçün mammoqrafiya aparılır, onda standart 4 bucaqlı mammoqramdan daha çox kəsik alınır.

Diaqnostik mammoqram zamanı texnik standart görüntüləri alacaq və radioloqa göstərəcək. Radioloq ehtimal ki, əlavə görüntü və ya ultrasəs istəyəcək. Həkim görüntüləri qiymətləndirdikdən sonra narahatlıq doğuran hal olmadığını düşünərsə, hələlik sizinlə sağollaşıb 3-6 ay sonra dəyişiklik olub-olmadığını görmək üçün təkrar baxmalı olacaq. Yaxud görüntüdə kütlə xərçəngə bənzəyirsə, biopsiya istəyir.

Qeyd: Mammoqrafiya gənc qadınlarda və dens (sıx) süd vəzi olan şəxslərdə daha az məlumat verir. Buna görə bu şəxslərdə ultrasəs və ya maqnit-rezonans (MR) kimi əlavə görüntüləmə üsulları istifadə edilə bilər.

- Dens süd vəzi nədir? Dens süd vəzisində xərçəng riski niyə daha yüksəkdir?

5. Süd vəzisində yüngül sıxılma hiss edə bilərsiniz, amma buna dəyər

Mammoqrafiya aparılan şəxslərin %45-i heç ağrı hiss etmir, %40-ı çox az ağrı hiss edir və qalan %15-i prosedurun ağrılı olduğunu bildirir. Lakin bu şəxslərin də əksəriyyəti ağrının saniyələr ərzində keçdiyini və bir dəqiqə sonra normala döndüyünü deyir.

Ağrı ilə bağlı narahatlığınız varsa, süd vəzilərinin ən az həssas olduğu menstruasiyanın ilk günündən sonrakı 14-cü və 21-ci günlər arasında etdirə bilərsiniz. Bundan başqa, prosedurdan əvvəl yerli keyləşdirici kremlər də istifadə edilə bilər. Bununla yanaşı, tomosintez mammoqrafiya cihazı daha az sıxma səbəbindən daha az təzyiq/ağrı hissi yaradır.

6. Süd vəzi toxumasının niyə sıxıldığını bilin

Süd vəzisini daha yaxşı görüntüləmək üçün üst-üstə düşən toxuma daha az olmalıdır. Tomosintez kimi çoxsaylı kəsik görüntüləri alan üsulda belə xəstənin süd vəzi toxuması yastılaşdırılmalı və xəstə qısa müddət hərəkətsiz dayanmalıdır. Bu sıxılma prosesinin səbəbini başa düşsəniz, çəkiliş zamanı özünüzü daha rahat hiss edərsiniz.

7. Danışa biləcəyinizi bilin

Prosedur zamanı çox ağrı hiss etsəniz, bunu texnikə deyə bilərsiniz; o da özünüzü daha rahat hiss edəcəyiniz şəkildə vəziyyətinizi dəyişərək və ya başqa cür kömək edə bilər.

8. Qısamüddətli prosedurdur

Sıxılma ilə yüngül təzyiq hiss edilsə də, dörd görüntünün hər biri yalnız bir neçə saniyə çəkəcək. Standart xərçəng skrininqi mammoqramı başlanğıcdan sona qədər adətən təxminən 15 dəqiqə çəkir. Hər süd vəzisinin sıxılması isə bir dəqiqədən az çəkir.

9. Nəticələrin alınması bir neçə gün çəkir

Mammoqrafiya nəticələriniz bir neçə gün ərzində hazır olur. Nəticələrinizin hazır olduğuna dair e-poçt və ya telefon zəngi almasanız, mərkəzə özünüz zəng edin.

10. İlk mammoqramdan sonra əlavə görüntüləmə üçün çağıra bilərlər

Normalda mammoqramlar əvvəlki mammoqramlarla müqayisə edilir və hər hansı dəyişiklik olub-olmadığına baxılır. Lakin yalnız bir mammoqrafiya çəkilibsə, müqayisə üçün əvvəlki mammoqrafiya görüntüsü olmayacaq. Buna görə əlavə skrininq və ya görüntülərə ehtiyac duyulur. Bütün mammoqramların eyni mərkəzdə aparılmasının vacibliyinin səbəbi də budur. Başqa mərkəzə getməlisinizsə, görüntülərinizin nüsxələrini saxlayın və ya müayinəyə getdiyiniz yeni mərkəzə aparın. Beləcə, yeni radioloqun müqayisə üçün bütün görüntüləmə tarixçəniz olacaq.

11. Təkrar çağırılsanız, təşvişə düşməyin

Skrininq məqsədilə aparılan 1000 mammoqrafiyadan 2 - 4-ünə xərçəng diaqnozu qoyulur; buna görə əlavə baxış üçün yenidən çağırılsanız belə xərçəng olma ehtimalınız aşağıdır.

12. Həyəcanlanmağınız problem deyil

Bu tibbi prosedurlar zamanı bir qədər gərginlik və həyəcan hiss etməyiniz normaldır. Özünüzdən “Xərçəngəmmi?” deyə soruşduqca ilk mammoqramınız da olsa, 20-ci mammoqramınız da olsa, oxşar narahatlıq yaşaya bilərsiniz. Vacib olan bu fərqindəlik və şüurla hər hansı riskə qarşı bu testləri müntəzəm etdirməyinizdir. Bu zaman narahatlığınız bir qədər çox olsa belə, inanın, erkən diaqnoza və həyat xilas edən bu prosedurlara dəyər. 

*

- Hamiləlik və əmizdirmə dövründə süd vəzi xərçəngi — əlamətləri, diaqnozu və müalicəsi

- Qaşınma süd vəzi xərçənginin əlaməti ola bilərmi?

- İrsi süd vəzi xərçəngi olan şəxslər necə izlənməli və müalicə edilməlidir?