Covid-19 günlərində XƏRÇƏNG MÜALİCƏSİ QƏRARI üçün mifologiyadan nümunə – Scylla və Charybdis

Scylla və Charybdis yunan mifologiyasında dar su kanalının iki sahilində yaşayan iki su canavarıdır. Keçidin sahilləri bir ox atımı qədər yaxındır; Charybdisdən qaçmaq istəyən dənizçilər özlərini Scyllaya yaxın, Scylladan qaçanlar isə Charybdisə yaxın tapırlar. Buradan irəli gələrək Scylla və Charybdis arasında qalmaq ifadəsi «şəxsin iki təhlükə arasında qalması və birindən uzaqlaşmağın digərinə yaxınlaşdırması» hallarında işlənib.

Bu gün Scylla və Charybdis «iki od arasında qalmaq» və ya «aşağı tüpürsən saqqal, yuxarı tüpürsən bığ» deyimləri ilə ifadə oluna bilər.

Aşağıda NEJM adlı aparıcı tibb jurnalında dərc edilmiş perspektiv yazısında Scylla və Charybdis arasında qalan onkoloqun sətirlərindən sitatları oxuyacaqsınız:

‘’Doktor, sepsis protokolunu — həyati təhlükəli ağır infeksiyada görülməli addımları — işə salmalıyıqmı?» Assistentim bunu narahatlıqla soruşmuşdu. Həmin xəstənin ilkin qiymətləndirilməsini mən aparmışdım. Gələndə diqqət çəkən əlamətləri ürəkdöyünmə və sürətli nəfəsalma idi. Lakin orta yaşlı qadında hərarət və ya təzyiq düşməsi yox idi. Müayinədə həqiqətən sürətli nəfəs alırdı, nəbzi sürətli və müntəzəm idi. Amma problemin səbəbi barədə böyük ipucları vardı. Bəbəkləri genişlənmişdi. Tərləmişdi və ayaqları ilə döşəməni döyəcləyirdi. Bir qədər sorğudan sonra bütün sübutlar həddən artıq narahatlığa hiperadrenergik cavabı göstərirdi.

Yeni və başqa qorxu ilə üzləşmək

Mən tibbi onkoloqam. Narahatedici tezliklə insanlara xərçəng olduqlarını deyirəm, çox vaxt xəstəliyin tam müalicə edilə bilmədiyini də əlavə etməli oluram. Söhbətlərimi tez-tez qulaq küyü müşayiət edir — xəstə özünə xərçəng diaqnozu qoyulduğu an yalnız bunu eşidir və sonra başqa heç nə eşidə bilmir. Peşə həyatımda çox qorxu görmüşəm, lakin xəstələrimin yeni tip koronavirusun (SARS-CoV-2) meydana çıxması ilə yaşadığı təşviş kimisini görməmişəm.

Fayda-zərər hesabı

Onkoloq kimi təhlükəni faizlərlə müəyyən çərçivəyə salmağa alışmışıq. Çətin hesablarla xəstələrimə kimyaterapiyanın faydasının yan təsirlərini üstələyəcəyini göstərməyə çalışıram. Sitotoksik, yəni hüceyrəöldürücü dərman verərkən beynimdə faizlər dolaşır. Xəstələrin seçimləri isə çox vaxt beynin digər hissələrindən çox qorxu mərkəzi olan «amigdaladan» qaynaqlanır. Ağır müalicəyə davam etmələri üçün ölüm qorxusu bədənlərinə veriləcək dərman qorxusunu üstələməlidir.

Hər xəstənin daxili hesablaşması fərqlidir

Ən kiçik yaxşılaşma ehtimalı belə xəstəni dərmanı qəbul etməyə razı sala bilər. Zərərli təsirləri çox olan bəzi dərmanları «istisnai fayda görəcəyini» düşünən xəstələrin istəməsinə çox təəccüblənirəm. Amma bu, indiyədək idi.

Dünyanın mübarizə apardığı Covid-19 pandemiyası səbəbindən ölümlər artdıqca xəstələrim yalnız ölümlərə diqqət kəsildi. Sübutları göstərsəm də, artıq kimyaterapiya istəmirlər. Əvvəl də çox istənməyən kimyaterapiya rejimləri indi onlar üçün daha qorxuncdur.

Bu epidemiya qlobal təhlükə olsa da, bəzi qruplar xəstəliyə və ölümə qarşı xüsusilə müdafiəsiz görünür

Çinli tədqiqatçılar Covid-19-dan təsirlənən xərçəng xəstələrinin intensiv terapiyaya yatma və ölüm riskinin daha çox olduğunu bildirdilər. Xərçəngin uzunmüddətli immun çatışmazlığı yaratması və ehtimal ki, yaşın çoxluğu buna səbəb olur. Narahatedici amillərə baxmayaraq, xərçəng xəstələrinin çoxu, xüsusilə müalicə dövründə, mövcud xəstəliyini Covid-19-dan daha böyük risk sayır.

Narahat vicdanım indi xərçəng xəstələrinin daha mürəkkəb ehtimal hesabları ilə çarpışır: müalicəyə görə immuniteti azalmış xəstəmin Covid-19-a məğlub olmağa yaxınlaşması, yoxsa gecikdirilmiş və ya tam ləğv edilmiş müalicənin əvəzinin ödənməsi daha yaxşıdır? SARS-CoV-2-dən qaçarkən müalicə almadığından sonradan xərçəngin irəliləməsi böyük itkilərlə yol getməyə bənzəyər. İnfeksiyanın qaçılmazlığı və xərçəngin xronikiliyi onkoloq və xəstənin çox ehtiyatlı yol seçməli olduğu Scylla və Charybdisi qarşılarına çıxarır. İki od arasında qalınan nöqtə məhz buradır.

Covid-19 ilə qarşılaşdıqca vəziyyətin necə olacağını yalnız zaman göstərəcək.

• Xərçəng xəstələrinin koronavirus barədə bilməli olduqları
• KORONAVİRUS HAQQINDA BÜTÜN YAZILARIMIZ