CRISPR genetik texnologiyası ilə PARP inhibitorlarına rezistentliyin səbəbi aşkar edildi

Xərçəngdə sintetik letallıq strategiyası ilə hazırlanmış yeni nəsil yumurtalıq və süd vəzi xərçəngi dərmanlarından olan PARP inhibitorları xəstələrin bir hissəsində təsirli olmur. Son vaxtlar aparılan xərçəng tədqiqatlarının bir hissəsi bu cür dərmanlara yaranan rezistentliyin səbəbinə yönəlmişdi. May 2018-ci ildə Nature Communications jurnalında dərc edilmiş tədqiqatda PARP dərmanına rezistentliyə səbəb olan mutasiyalar CRISPR ilə aşkar edildi.

PAPR1 zülalları sağlam hüceyrələrdə DNT təmirində iştirak edir. Xərçəng hüceyrələrində aktivliyi olduqca yüksəkdir. Xüsusilə xəstənin digər DNT təmir genlərində mutasiya varsa, PARP zülalları xərçəng hüceyrəsinin sağ qalmasına kömək edir.

PARP inhibitorları isə bu zülalları bloklayaraq xərçəng hüceyrələrinin ölümünə səbəb olur. PARP inhibitorları xüsusilə BRCA genlərində mutasiyası olan xəstələrdə olduqca təsirlidir. Bu hal xərçəngdə sintetik letallıq (ölüm) strategiyasının nümunəsidir. Xərçəng hüceyrələri BRCA genləri funksiyasız olduqda PARP zülallarından istifadə edərək DNT-lərini təmir etməyə çalışır. PARP zülalının əngəllənməsi xərçəng hüceyrəsində zədələrin toplanmasını və onun məhv olmasını təmin edir. Klinik istifadədə FDA tərəfindən təsdiqlənmiş PARP inhibitorlarından ilki olaparibdir (ticarət adı Lynparza). Olaparib bəzi süd vəzi xərçəngi və yumurtalıq xərçəngi növlərinin müalicəsində istifadə edilir.

Tədqiqatın nəticələrinə görə;

Londondakı Xərçəng Tədqiqatları İnstitutunun tədqiqatçıları crispr/cas9 gen redaktə texnikasından istifadə edərək PARP1 genində müxtəlif mutasiyalar yaratdılar. Məqsədləri PARP1 genində dərman rezistentliyinə cavabdeh mutasiyanı tapmaq idi. Crispr ilə yaradılan mutasiyaların xərçəng hüceyrələrinin PARP inhibitorlarına verdiyi cavabdakı rolu araşdırıldı. Nəticədə PARP genində PARP inhibitoruna rezistentlik yaradan mutasiyalar aşkar edildi.

Bəs bu tədqiqat bizə nə deyir?

• CRISPR gen mühəndisliyi texnologiyası ilə PARP genində dərman rezistentliyinə səbəb olan mutasiyalar müəyyən edildi.
• Bu cür mutasiyaların müəyyən edilməsi fərdiləşdirilmiş yumurtalıq və süd vəzi xərçəngi müalicələrinə imkan yaradır. Eyni zamanda xəstələrdə olaparib müalicəsinin ideal vaxtda planlaşdırılmasına kömək edəcək.
• Xüsusilə vurğulanmalıdır ki, bu mutasiyalar laboratoriya şəraitində genom redaktəsi üsulu ilə yaradılaraq aşkar edilib. Həqiqi xəstə hüceyrələrində aparılan tədqiqatlarla bu mutasiyalar təsdiqlənməlidir.
• Bu tədqiqat dəqiq tibb tətbiqlərinə töhfə verməsi baxımından vacibdir.
• CRISPR texnologiyası xərçəngdə təsirli müalicələr təqdim etməklə yanaşı, xərçəngin əsas səbəbi olan mutasiyaların müəyyən edilməsi baxımından da böyük ümid vəd edir.
• Bütün crispr/cas9 gen redaktə texnologiyası xəbərləri