Hər xəstəyə qayğı, hər xəstədən öyrənmək – ASCO açılışında KEMOBOY hekayəsini danışdı

Gənc tibbi onkologiya rezidenti bu il Amerika Klinik Onkologiya Cəmiyyətinin (ASCO) 2019 Konqresinin açılışında əsas səhnəyə çıxdı. ASCO prezidenti onu minlərlə tamaşaçıya təqdim etdi.

Hazırkı ASCO prezidenti Dr. Monica Bertagnolli, «Danışacağı hekayə bu ilin 'Hər xəstəyə qayğı, hər xəstədən öyrənmək' mövzusunun həqiqi əksidir», dedi.

Həmçinin sonradan sessiyada müzakirə edilən «xəstə üçün nəyin əhəmiyyətli olduğunu bilməyin vacibliyini» göstərir.

Gənc Dr. Edmond Ang; «Onkologiya nəhəngləri arasında dayanıb bu açılışı təvazökar bir insan hekayəsi ilə başlatmaqdan qürur duyuram», deyə başladı. Dr. Ang hazırda Yeni Zelandiyanın Auckland Şəhər Xəstəxanasında erkən mərhələ klinik tədqiqat və döş xərçəngi sahələrində rezidentdir.

"Bu hadisə təxminən 10 il əvvəl olub, amma xəstənin yanında, mənə baxan gözlər dənizinin qarşısında dayandığımı aydın xatırlayıram – böyük utanc, qorxu və narahatlıq hiss edirdim." dedi.

«Cəmi 5 aylıq təcrübəsiz həkim idim», deyərək Malayziyadakı xəstəxanada ginekoloji onkologiya şöbəsində işlədiyi vaxtı xatırladı: "Gənc həkimin arzularının və idealizminin uzun iş saatları, ağır iş yükü altında əzildiyi illər idi."

«Qərbdə qarşılığı olmayan bir 'kemoboy' idim», dedi. Bu, kimyaterapiya xəstələrinin qayğısı ilə bağlı hərtərəfli məsuliyyət demək idi. «Mütəxəssisdən resepti almaq, dərmanı hazırlatmaq üçün aptekə getmək, bu arada xəstəni əvvəlcədən qiymətləndirmək, qanlarını yoxlamaq, venoz yolu açmaq, hazırlanmış kimyanı (kimyaterapiya) və hazırlıq dərmanlarını almaq üçün yenidən aptekə getmək, kimyanı vermək və hər hansı ağırlaşma (yan təsir) ilə məşğul olmaq... Hamısı mənim işim idi.»

«Həftəsonları növbətçi əczaçı olmurdu. Ona görə təcrübəsiz həkimlər kimi bu əsas dərmanların bəzilərini çox az təlimlə durultmalı/hazırlamalı olurduq. Kimya vermək üçün mühüm infuziya nasoslarımız da yox idi; doza hesablamasında çox bacarıqlı olmalıydıq», dedi.

Ang, «Bütün stresə əlavə olaraq, gənc həkimlərə qarşı xüsusilə yaxşı davranmadığı bilinən sərt baş həkimimiz bizi yoxlayırdı», dedi. Ang, «Həmin səhər etməli olduğum hər şeyi etmişdim və yaxşı işlədiyimi düşünürdüm», dedi. «Əvəzində vizit zamanı hamının qarşısında sərt danlandım. Problem 4 saatdan çox çəkməli kimyaterapiya infuziyasının cəmi 1 saatda bitməsi idi.» dedi. Böyüyümə cavab olaraq «Çox təəccübləndim, çünki düzgün hesabladığımı düşünürdüm», demişdim.

«Orada dayanıb özümü qalaktikanın ən zavallı canlısı kimi hiss edirdim.»

«Onda şöbədən çıxarkən xəstə dedi: 'Bağışlayın, həqiqətən bağışlayın, həkim. Səhər otaqdan çıxanda infuziyanı sərbəst axına çevirdim.'»

«Başa düşməlisiniz», deyə izah etdi. «Bu xəstəxanada 2 həftədir yatıram. Borneo tropik meşələrində, buradan ən az 6 saat uzaqdakı kəndimdə gənc ailəm var və evə getməliyəm», dedi.

«Əlini tutdum: 'Problem deyil, yaxşı olduğunuzdan əmin olaq. Mümkün qədər tez evə qayıtmağınız üçün əlimdən gələni edəcəyəm, amma xahiş edirəm bir də bunu etməyin', dedim.

Ang, «Kemoboy olmağımdan on il keçib, amma xəstəmi bir neçə düşüncə ilə anmaq istəyirəm: ən böyük müəllimlərimiz olduqları üçün xəstələrimizə təşəkkür etmək istəyirəm…», dedi.

«Peşəkar karyeramız yalnız akademik adlardan və elmi nəşrlərin sayından ibarət deyil. İnanıram ki, peşə həyatının mahiyyəti xəstələrlə görüşlərimizdir», dedi. «Mən bu kimyaterapiya kimi yüzlərlə hekayənin məhsuluyam; onlar iş üsulumu öyrətməyə davam edir, xəstələrimin səsləri məni yönləndirir.»

Xəstələr üçün nə vacibdir?

Xəstəyə vacib olan mövzusunu qonaq məruzəçi, bestseller «Ölümlü olmaq» kitabının müəllifi, Bostondakı Brigham və Qadın Xəstəxanasının cərrahı Dr. Atul Gawande də vurğuladı.

Xəstə müalicəyə artıq cavab vermədikdə və bundan sonra nə edilməli olduğu sualı yarananda bir çox onkoloqun üzləşdiyi çətin anı müzakirə edən Gawande, palliativ qulluğun rolunu vurğuladı. Palliativ tibb bacısının işin sirrini izah etdiyi anı xatırlayır: "Məqsəd sabah və gələcək üçün çox narahat olmadan xəstəyə bu gün mümkün ən yaxşı günü yaşatmaq üçün dərman istifadə etməkdir."

Bunun fərqli xəstələr üçün fərqli mənalar verəcəyini də vurğuladı.

Bir kişi xəstənin ona, «Şokoladlı dondurma yeyib televizorda futbola baxa bildikcə xoşbəxt olacağam, amma bacarmayanda qoy gedim», dediyini xatırlayır.

Gawande qızının piano müəlliməsi olan başqa xərçəng xəstəsindən də danışdı: «Standart seçimlər bitib yalnız təcrübə müalicəsi şansı qalanda sevimli piano şagirdlərinə 6 həftə də dərs verdi və palliativ qulluqla evdə qalmağı seçdi. Öz övladı yox idi və şagirdlərinə güclü bağlı idi.»

Morfin, gabapentin və ritalindən ibarət ağrı-sıxıntı azaldan kombinasiya ağrısını idarə etməyə imkan verdi; o isə işləməyə davam etdi, dərslər və iki piano konserti verdi. Gawande xəstəsinin piano başında şagirdləri ilə qürur duyduğu fotosunu göstərdi.

Palliativ qulluğun bunu edə bildiyini vurğuladı. Xəstələrdən nəyin vacib olduğunu, prioritetlərini soruşaraq və dərmanı həmin məqsədlərə çatmağa kömək üçün istifadə edərək qısa müddətlik də olsa «yaşamağa dəyər həyat»ı yenidən yaratmaq mümkündür.