İmmunoterapiya və onkolitik virus peyvəndi kombinasiyası ilə yeni xərçəng müalicələri

Xərçəng tədqiqatlarında hər ötən gün genetika və immunologiya sahəsindəki inkişafların təsirini görürük. Son vaxtlar yeni nəsil xərçəng immunoterapiyası növü olan immun sisteminin nəzarət nöqtəsi basqılayıcılarının bir çox xərçəng növündə faydalı olduğunu göstərən tədqiqatlar intensivləşmişdi. Yanvar 2018-də Science Translational Medicinejurnalında dərc edilmiş iki tədqiqata görə, onkolitik virus peyvəndi və immunoterapiyalar süd vəzi və beyin xərçəngində effektiv müalicə kombinasiyası ola bilər.

Onkolitik virus peyvəndi nədir?

Müalicə məqsədilə hazırlanan xərçəng peyvəndlərinin əsas iş prinsiplərindən biri viruslardan istifadə etməklə xərçəng hüceyrələrinin aradan qaldırılmasıdır. Bu peyvəndlərin hazırlanmasında istifadə edilən viruslar onkolitik virus adlandırılır. Onkolitik sözünün mənası şişi məhv edən deməkdir. Bu məqsədlə bu viruslar yalnız xərçəng hüceyrəsini hədəf alacaq şəkildə genetik üsullarla dəyişdirilir.

• İlk tədqiqat Birləşmiş Krallıqdakı Lids Universiteti və London Xərçəng Araşdırmaları İnstitutunda aparılmışdır. Tədqiqatda aqressiv beyin şişləri olan 10 xəstədə onkolitik virus peyvəndi və immun sisteminin nəzarət nöqtəsini basqılayan immunoterapiyaların təsiri araşdırılmışdır. Tədqiqat nəticələrinə görə, Reovirus adlı onkolitik virusun qan-beyin baryerini keçərək effektiv şəkildə şiş nahiyəsinə çatdığı və immun sisteminin şişlərə hücumunu tətiklədiyi görülmüşdür. Xəstələrdə yalnız qripə bənzər yan təsirlər müşahidə edilmişdir. Ümidverici nəticələr geniş iştiraklı yeni klinik tədqiqatların başlanmasına işıq tutacaq.
• İkinci tədqiqat Kanadadakı Ottava Universitetində aparılmışdır. Tədqiqatçılar üçlü (triple) neqativ süd vəzi xərçəngindəonkolitik virusların effektiv olub-olmayacağını araşdırmışlar. 3 müxtəlif siçan modelində aparılan tədqiqatlarda hamısının immun sisteminin nəzarət nöqtəsi inhibitorlarına böyük dərəcədə davamlı olduğu görülmüşdür. İmmun sisteminin nəzarət nöqtəsi inhibitorlarını Maraba adlı onkolitik virusla birlikdə istifadə etdikdə isə siçanlarda yüzdə 90-a çatan tam sağalma görülmüşdür. Yalnız immun nəzarət nöqtəsi inhibitorları istifadə edildikdə isə bu göstərici yüzdə 30-da qalmışdır. Bu tədqiqatda onkolitik virus əməliyyatdan əvvəl, immun sisteminin nəzarət nöqtəsi inhibitoru isə sonra verilmişdir. Xüsusilə cərrahiyyə və metastaz modellərindən istifadə olunması baxımından tədqiqatın gücü olduqca yüksəkdir.

- Əlaqəli mövzu: FDA tərəfindən təsdiqlənmiş onkolitik virus peyvəndi: dəri xərçəngi olan maliqn melanomanın müalicəsində Lmlygic ( talimogene laherparepvec )

Onkolitik virusların xərçəng müalicələrində istifadəsi hansı üstünlükləri təmin edir?

Onkolitik viruslar xərçəngli hüceyrəni birbaşa hədəf almaq və məhv etmək qabiliyyətinə malikdir. Xərçəng hüceyrəsinin 10 əsas xüsusiyyətindənbiri də immun sisteminə görünməz olmağı öyrənməsidir. Onkolitik virusların xərçəng hüceyrələrini məhv etməklə yanaşı immun sistemini də aktivləşdirdiyi müəyyən edilmişdir. Onlar immun sisteminin döyüşçü hüceyrələri olan ağ qan hüceyrələri və T hüceyrələrinin şiş nahiyəsinə hücum etməsini təmin edir.

Bəs bu tədqiqat bizə nəyi ifadə edir?

• Müalicəsi çətin ola bilən üçlü neqativ süd vəzi xərçəngi və aqressiv beyin şişləri üçün yeni müalicə kombinasiyası kəşf edilmiş oldu.
• Xərçəng müalicələrində yeni dövrün başlanmasına şahid oluruq. Tez davamlılıq yaranan xərçəng dərmanlarını (məsələn, kimyaterapiyanı) xərçəngə qarşı effektiv immun cavab təmin edəcək müalicələr əvəz edəcək.
• Üçlü neqativ süd vəzi xərçəngində ilk dəfə onkolitik virus və nəzarət nöqtəsi inhibitorlarının mühüm müalicə seçimi ola biləcəyi göstərilmişdir. Ötən aylarda dərc edilmiş klinik tədqiqat nəticələrində bu tip yanaşmaların dəri xərçəngi olan maliqn melanomanın müalicəsində olduqca effektiv ola biləcəyi göstərilmişdir. 
• Onkolitik virusların qan-beyin baryerini effektiv şəkildə keçə bilməsi yeni yanaşmanın yaranmasını təmin etdi. Dünyada ilk dəfə əməliyyatdan sonrakı standart müalicələrlə birlikdə onkolitik virus müalicəsini araşdıran klinik tədqiqat başlandı. Xüsusi vurğulamaq lazımdır ki, müasir tibb bir çox elm sahəsinin təsiri ilə xərçəng üçün yeni nəsil və effektiv müalicələr hazırlayır.