Koronavirusla mübarizədə təhlükəli yol: Herd immunity – Kollektiv immunitet

Dünyanın əksər ölkələri koronavirus pandemiyasını yatırmaq üçün oxşar üsullar izləsə də, bəzi ölkələr bu dövrdə pandemiyanı herd immunity (kollektiv immunitet) ilə idarə etməyə çalışır.

İngiliscə “herd immunity” adlandırılan kollektiv immunitet üsulunda məqsəd çoxlu insanın xəstələnməsinə imkan vermək və bununla cəmiyyətin xəstəliyə qarşı immunitet qazanmasınıtəmin etməkdir. Beləliklə, virus qısa müddətdə cəmiyyətə yayılsa da, əksəriyyət eyni zamanda immunitet qazanacağı üçün yayılmanın təbii dayanacağı düşünülür.

İngiltərə əvvəlcə kollektiv immunitet üsulunu tətbiq edəcəyini açıqlamışdı, epidemiya ilə bağlı ilk addımları belə idi. Lakin təkcə Birləşmiş Krallıqda 250 mindən çox insanın öləcəyini anlayandan sonra bu üsuldan imtina etmişdi. Bu dəfə isə Niderland, İngiltərənin əvvəl planlaşdırdığı kimi, koronavirusla mübarizədə kollektiv immunitetdən istifadə etməyi nəzərdə tutduğunu bildirdi.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (DSÖ) kollektiv immunitet məsələsində virusla mübarizə üçün daha böyük fəaliyyət planının zəruriliyini vurğulayıb. Bəzi səhiyyə mütəxəssisləri isə kollektiv immuniteti “təcrübi baxımdan ən yaxşı, lakin nəticələri baxımından ən təhlükəli yanaşma”kimi qiymətləndiriblər.

Kollektiv immunitet bizi koronavirusdan qoruya bilərmi?

İmmun sistemimiz necə işləyir?

İmmun sistemimizkoronavirus kimi yoluxucu xəstəliklərlə mübarizə aparır. İmmun sisteminin B limfositləriçağırılmamış qonaq orqanizmlərlə mübarizə aparmaq və onları məhv etmək üçün anticisimlər hazırlayır. Bu anticisimlər həmçinin mikroba qarşı “yaddaş” rolunu oynayır və yenidən qarşılaşanda daha yaxşı, daha sürətli mübarizəyə imkan verir. Yəni insan virusa qarşı immunitet qazandıqda, ehtimal ki, yenidən yoluxmayacağı düşünülür.

Kollektiv immunitetin arxasındakı nəzəriyyə əslində budur. Bu nəzəriyyəyə görə yaxşı ssenari baş versə, “çox insan virusa qarşı immunitet qazandıqda, sonda xəstəliyi hələ yoluxmamış insanlara da ötürməyəcək. Beləliklə, yayılma dayanacaq.”

Kollektiv immunitetdə rəqəmlərin əhəmiyyəti!

Kollektiv immunitet əslində rəqəmlər oyunudur. Bütün planlar bir insanın infeksiyanı digərinə ötürməsinə əsaslanır. Lakin yoluxdurma əmsalı bütün plana yaxından təsir edir. Əmsalın “1” olması bir şəxsin ən azı 1 nəfəri yoluxdurması deməkdir. Əmsalın >1 (birdən çox) olması infeksiyanın sürətlə yayılacağı deməkdir. Kollektiv immunitet çoxalma əmsalını <1-ə düşürməyi və infeksiyanın yayılmasının dayandığı nöqtəyə çatmağı hədəfləyir.

Koronavirus üçün müəyyənləşdirilən yoluxdurma əmsalı 2-3 arasındadır

Buna əsasən qızılca yayılmasının dayanması üçün insanların %95-i immun olmalıdır. Yayılma əmsalı 2,6 hesablandıqda koronavirusun yayılmasının dayanması üçün %60 insanın kollektiv immunitet qazanması kifayətdir. Lakin son dövrdə Çində sağalmış bəzi şəxslərin ikinci dəfə yoluxa bildiyini göstərən məlumatlar gəlməyə başladı. Mütəxəssislər bunu, “Sağalan xəstələr SARS-CoV-2-yə qarşı immunitet yaratmaq üçün kifayət qədər anticisim hazırlamaya və yenidən yoluxa bilərlər. Virus həmçinin ‘iki fazalı’ ola bilər, yəni yeni əlamətlər yaratmazdan əvvəl yuxuda qala bilər” şəklində izah edirlər. Başqa diqqətçəkən tapıntı isə Çindən Yaponiyaya 700 COVID-19 xəstəsi daşıyan Dimond Princess adlı kruiz gəmisində aparılan araşdırmalarda ortaya çıxıb: Kyoto Universitetindən He və Kenki Mizumoto gəmidə karantin başlayan gün bir şəxsin ən azı 7 nəfərə virus yaya biləcəyini göstərən hesabat yayımladılar. Bunun real dünyanı əks etdirmədiyini bildirən fikirlər də var. Hazırda yeni tip koronavirusun R0 adlandırdığımız yoluxma sürətinin 2,5 - 3 arasında olduğu qəbul edilir və bu göstərici influenzadan (mövsümi qripdən) təxminən 4 dəfə yüksəkdir.

Kollektiv immunitet ağıllı plandırmı?

31 martda ABŞ Prezidenti Trump Ağ Ev komandası ilə birlikdə COVID-19 epidemiyası barədə çox uzun çıxış etdi. Görülən “tədbirlər ciddi tətbiq edilərsə”, ölkəsində COVID-19-a bağlı gözlənilən təxmini ölüm sayını 100 - 240 min olaraq açıqladı. Ən pis ssenaridə amerikalılar tədbirsiz yaşasalar, yəni kollektiv immunitet tətbiq edilsə, gözlənilən ölüm sayı 2 milyondan çoxdur...

Viruslara qarşı sürətli və təhlükəsiz immunitet yaratmağın ən yaxşı yolu vaksinasiyadır. Vaksinasiya ilə bədənə az miqdarda virus və ya virus hissələri verilir və immun sistemi xəstələnmədən necə mübarizə aparmağı öyrənir. Lakin hələ koronavirus üçün hazırlanmış vaksin yoxdur.

Vaksin olmadan yayılan infeksiyada kollektiv immunitetlə bəzi insanlar xəstəlikdən ağır təsirlənməsələr də (təxminən %80-i), virusu həyati riski yüksək yaşlılara ötürə bilərlər. Bəzi mütəxəssislərin hesabatında İngiltərədə kollektiv immunitet üçün 47 milyondan çox insanın yoluxmalı olduğu bildirilir. Bu halda %2,3 ölüm və % 19 ağır xəstəlik göstəricisi ilə bir milyondan çox insanın öləcəyi, səkkiz milyonun kritik yardıma ehtiyac duyacağı qeyd edilib.

Nə etmək lazımdır?

Tutaq ki, Avstraliya və Yeni Zelandiya kollektiv immunitetə güvənir. Xarici təsir olmadan infeksiyanın yalnız bu bölgədə olduğunu düşünərək əhalinin %10-nun yoluxduğunu fərz edək. Bu, 500 min yeni zelandiyalıya və 2,5 milyon avstraliyalıya uyğundur. Bu vəziyyət qısa müddətdə həmin ölkələrin səhiyyə sistemlərinin tıxanmasına və çökməsinə kifayət edəcək.

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin

Ən təhlükəsiz ictimai sağlamlıq strategiyası sosial-fərdi təcrid və gigiyena qaydaları ilə virusdan qorunmaqdır.

Koronavirus infeksiyasının başlamasının qarşısını almaq və ya onu gecikdirmək çox vacibdir. Yayılmanı önləmək ikinci mərhələdə əhəmiyyətlidir. Bu strategiyalar səhiyyə sisteminə vaxt qazandırır və epidemiyanın artımında “əyrini yastılaşdırır”; beləliklə, xəstəxanalar eyni vaxtda gələn hallarla boğulmur.

Buna görə mümkün qədər təcrid olmaq, yaşadığımız sərhədlər daxilində hərəkəti nəzarətdə saxlamaq, ictimai toplantıları məhdudlaşdırmaq və onlara qatılmamaq, yoluxmuşların təmaslarını izləmək və xəstələri müəyyənləşdirmək çox vacibdir. Avstraliya və Yeni Zelandiya əsasən bu tədbirləri izləyir.

Əhalini təhlükəsiz gigiyena barədə maarifləndirmək, əl dezinfektantı, təhlükəsiz qida, sabun və su ilə təmin etməklə yanaşı, lazım olduqda dezinfeksiya xidmətlərindən istifadəsinə şərait yaratmaq da vacibdir. Təmasda həssas davranaraq xüsusilə yaşlılara əlavə qayğı göstərmək bu dövrdə çox əhəmiyyətlidir.

Hər kəs xəbərdarlıqları dinləyib tədbirləri diqqətlə tətbiq edəndə koronavirus epidemiyasının nəticələri daha yüngül olacaq. Sonra dünyamızın əvvəlkindən də gözəl yer olacağına inamımız tamdır. 

- BÜTÜN KORONAVİRUS YAZILARIMIZ -

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin