Melatoin geli ilə baş-boyun xərçəngi müalicələrinə bağlı ağız yaralarından qorunmaq

Oral mukozit adlandırılan ağız yaraları, baş-boyun xərçəngi müalicələri olan kimyaterapiya və radioterapiyanın ən nəzərəçarpan yan təsiridir. Baş-boyun xərçənglərinin müalicəsində olduqca effektiv olan radioterapiyanın tətbiqi ilə oral mukozitin yaranması demək olar ki, qaçılmazdır. Bununla belə, indiyədək bu yan təsirin qarşısını ala biləcək və ya yarandıqdan sonra müalicə edə biləcək effektiv üsul tapılmayıb. Oral mukozitin qarşısını almaq məqsədilə melatonin ağız gelininsınaqdan keçirildiyi MUCOMEL adlı faza-2 klinik tədqiqat ASCO 2018 Konqresinindiqqət çəkən mövzularından biri olub.

Melatonin bir hormondur və orqanizmimizdə əsas ifraz olunduğu yer beynin uzantısı olan hipofiz vəzidir. Hipofizdən başqa melatonin mədə-bağırsaq sistemi, dəri və tənəffüs yollarının epitel hüceyrələrindən ifraz olunur. Melatoninin vəzifələrihüceyrədaxili zərərli maddələrə (oksidativ stress) və iltihaba nəzarət etməklə hüceyrəni qorumaqdır.

Radioterapiya və kimyaterapiyanın ağız, tənəffüs və həzm yollarını örtən, selikli qişa adlandırılan strukturun melatoninerjik sistemini pozduğu məlumdur.

Bu məlumatlardan çıxış edən alimlər Mucomel adlandırdıqları melatonin ağız gelinin radioterapiya və/və ya kimyoradioterapiyaya bağlı selikli qişa zədələnməsinin qarşısını ala biləcəyini düşünüb və yüksək dozalı %3-lük melatonin geli üçün 79 xəstəlik klinik tədqiqat aparıblar.

Tədqiqata 3-cü və 4-cü mərhələ yastıhüceyrəli karsinoması olan baş-boyun xərçəngi xəstələri daxil edilib. Xəstələr təsadüfi olaraq iki qrupa ayrılıb; 40 xəstəyə gündə 5 dəfə 10 ml melatonin geli (qarqara və sonra udma) verildiyi halda, 39 xəstəyə plasebo ağız geli tətbiq edilib.

Tədqiqatın sonunda görülüb ki, melatonin gelinin tətbiqi baş-boyun xərçənglərinin standart kimyaterapiyası olan sisplatin verilən xəstələrdə ağır (3-cü və 4-cü dərəcəli) oral mukozitin rastgəlmə tezliyini əhəmiyyətli dərəcədə azaldıb. Bununla belə, yan təsirlər baxımından plasebodan fərq görülməyib. Melatonin istifadəsinin həmçinin xəstələrin ağrıkəsiciyə, əlavə qida dəstəyinə ehtiyacını və xəstəxanada qalma müddətini azaltdığı müşahidə edilib.

Nəticə olaraq bu tədqiqatda melatonin ağız geli sisplatinlə müalicə edilən baş-boyun xərçəngi xəstələrində ağır oral mukozitin rastgəlmə tezliyini və mukozitin müddətini, həmçinin ağrıkəsiciyə və əlavə qidaya ehtiyacı, xəstəxanada qalma müddətini azaldıb. Bu tədqiqatın nəticələri daha çox xəstənin iştirakı ilə aparılan faza-3 klinik tədqiqatla təsdiqlənərsə, baş-boyun xərçəngi xəstələrinin yaşadığı bu ciddi yan təsirlə bağlı əhəmiyyətli kömək edəcək yeni müalicə klinik praktikamıza daxil ola bilər.

• Süd vəzi xərçənginin müalicəsində istifadə olunan everolimusa bağlı ağız yaralarında deksametazonlu qarqaranın istifadəsi