پیشگیری از زخم‌های دهانی ناشی از درمان سرطان سر و گردن با ژل ملاتونین

موکوزیت دهانی نامی است برای زخم‌های دهان, سرطان سر و گردن که برجسته‌ترین عارضه جانبی شیمی‌درمانی و پرتودرمانی آن هستند. با استفاده از پرتودرمانی که در درمان سرطان‌های سر و گردن بسیار مؤثر است، ایجاد موکوزیت دهانی تقریباً اجتناب‌ناپذیر است. با این حال، تاکنون روش مؤثری برای پیشگیری از این عارضه یا درمان آن پس از بروز یافت نشده است. برای موکوزیت دهانی، با هدفِ پیشگیری و برای این منظور، ژل دهانی ملاتونیندر پژوهش بالینی فاز-2 به نام MUCOMEL آزمایش شد؛ این پژوهش یکی از موضوعات مورد توجهِ کنگره ASCO 2018بود.

ملاتونین نوعی هورمون است و محل اصلی ترشح آن در بدن ما غده هیپوفیز است که امتدادی از مغز به شمار می‌رود. افزون بر هیپوفیز، ملاتونین از دستگاه گوارش، پوست و سلول‌های پوششی مجاری تنفسی نیز ترشح می‌شود. وظایف ملاتونین، حفاظت از سلول از طریق کنترل مواد زیان‌آور درون‌سلولی (استرس اکسیداتیو) و التهاب است.

می‌دانیم پرتودرمانی و شیمی‌درمانی، سامانه ملاتونرژیک ساختاری به نام مخاط را که دهان، مجاری تنفسی و دستگاه گوارش را می‌پوشاند، مختل می‌کنند.

دانشمندان با تکیه بر این اطلاعات تصور کردند ژل دهانی ملاتونین به نام Mucomel می‌تواند از آسیب مخاطی ناشی از پرتودرمانی و/یا شیمی‌پرتودرمانی پیشگیری کند و برای ژل ملاتونین با دوز بالای %3 پژوهش بالینی با 79 بیمار انجام دادند.

بیماران مبتلا به سرطان سر و گردن با کارسینوم سلول سنگفرشی مرحله 3. و 4. وارد مطالعه شدند. بیماران به‌طور تصادفی به دو گروه تقسیم شدند؛ به 40 بیمار روزانه 5 بار، 10 ml ژل ملاتونین داده شد (غرغره و سپس بلعیدن) و به 39 بیمار، دارونما به شکل ژل دهانی داده شد.

در پایان مطالعه مشخص شد استفاده از ژل ملاتونین در بیمارانی که شیمی‌درمانی استاندارد سرطان‌های سر و گردن، یعنی سیس‌پلاتین دریافت می‌کردند، فراوانی موکوزیت شدید دهانی (درجه 3. و 4.) را به‌طور معناداری کاهش داد. با این حال، از نظر عوارض جانبی تفاوتی با دارونما مشاهده نشد. همچنین دیده شد مصرف ملاتونین نیاز بیماران به مسکن و حمایت تغذیه‌ای تکمیلی و مدت بستری در بیمارستان را کاهش می‌دهد.

در نتیجه، در این مطالعه ژل دهانی ملاتونین در بیماران مبتلا به سرطان سر و گردن تحت درمان با سیس‌پلاتین، فراوانی موکوزیت شدید دهانی و مدت موکوزیت را همراه با نیاز به مسکن و تغذیه تکمیلی و مدت بستری کاهش داد. اگر نتایج این مطالعه در پژوهش بالینی فاز-3 با تعداد بیمار بیشتر تأیید شوند، ممکن است درمان جدیدی وارد کار بالینی ما شود که به‌طور معناداری به این عارضه شدید در بیماران سرطان سر و گردن کمک کند.

• استفاده از دهان‌شویه دگزامتازون برای زخم‌های دهانی مرتبط با اورولیموسِ مصرفی در درمان سرطان پستان