Məşq bir çox pəhrizdən və dərmandan daha çox ömrü uzadır

Eramızdan əvvəl 2600-cü illərdə Çində yaşayan həkimlər və onlardan 2200 il sonra yaşayan Hippokrat məşqin sağlamlıq üçün dəyərli olduğu fikrində idilər. Lakin 20-ci əsrdə tam əksinə, məşqin sağlamlıq baxımından zərərli olduğuna inanılmağa başlandı. 1953-cü ildə isə Jerry Morris fiziki hərəkətsizlik (oturaq həyat) ilə xroniki xəstəliklər arasındakı əlaqəni araşdıran ilk böyük tədqiqatı apardı. 1954-cü ildə Cambridge Universitetinin həkimləri Cambridge və Oxford universitetləri arasında keçiriləcək 100-cü qayıq yarışlarında məşqin təsirlərini araşdırmaq üçün tədqiqat apardılar.

Bu tədqiqatlardan günümüzə qədər bir çox tədqiqatın nəticəsinə görə fiziki məşqin koronar ürək xəstəliyi, yüksək təzyiq, insult/iflic, metabolik sindrom, tip 2 diabet, süd vəzi xərçəngi, kolon xərçəngi, depressiya kimi xroniki xəstəliklərə tutulma riskini azaltdığına dair güclü sübutlar əldə edilib. Bu tədqiqatlardan biri 2012-ci ildə Lancet jurnalında dərc olunub. Tədqiqatda fiziki hərəkətsizliyin xroniki xəstəliklərə (xroniki ürək xəstəliyi, tip 2 diabet, hipertoniya, süd vəzi və kolon xərçəngi) bağlı ölümlərə təsiri araşdırılıb. Tədqiqatın nəticələrinə görə dünyada koronar ürək xəstəliklərinin %5.8-inə, tip 2 diabetin %7.2-sinə, süd vəzi xərçənginin %10.1-inə, kolon xərçənginin %10.4-ünə, bütün səbəblərə bağlı ölümlərin %9.4-ünə fiziki hərəkətsizliyin səbəb olduğu müşahidə edilib.

Oturaq həyat problemini aradan qaldırdıqda orta ömrün 0.68 il uzanacağı proqnozlaşdırılır. Ölkəmiz isə 1 il ilə dünyada ömür müddətinin ən çox artacağı proqnozlaşdırılan ölkələr arasında yer alır. Bu artım az görünsə də, orta ömür hesablanarkən bütün dünya əhalisi əsas götürülür (yəni fiziki baxımdan aktiv və hərəkətsiz şəxslər). Hesablama yalnız fiziki hərəkətsiz şəxslər arasında aparılsaydı, artımın daha çox, 1.3-3.7 il arasında olacağı hesablanıb. Bu göstəriciləri digər risk amillərindən siqaret və piylənmə ilə müqayisə etsək, ən çox siqaret istehlak edən ölkələr arasında ilk 5-də olan Çində siqaret problemini aradan qaldırdıqda orta ömrün 2.3-2.5 il arasında artacağı, Amerikada isə piylənmə problemini aradan qaldırdıqda orta ömrün 0.7-1.1 il arasında artacağı gözlənilir.

Təəssüf ki, dünyada ən az idman-məşq edən ölkələrin başında gəlirik

Ölkəmizdə xroniki xəstəliklərə təsirinə baxsaq, koronar ürək xəstəliklərinin %9.3-ünə, tip 2 diabetin %11.3-ünə, süd vəzi xərçənginin %16.3-ünə, kolon xərçənginin %16.6-sına və bütün səbəblərə bağlı ölümlərin %15-inə fiziki hərəkətsizlik cavabdehdir. Bu göstəricilərlə ölkəmiz Malta və Serbiyadan sonra Avropada fiziki hərəkətsizliyə bağlı xəstəliklərdə 3-cü yerdədir.

Məşq müddəti nə qədər olmalıdır?

Dünya əhalisinin böyük əksəriyyəti kifayət qədər fiziki məşq etmir. Ölkəmizin göstəricilərinin dünya ortalamasından yüksək, xüsusilə Avropada 3-cü yerdə olduğunu qeyd edərək xroniki xəstəliklərə tutulma riskinin yüksək olduğunu, müntəzəm məşqlə ciddi qorunma təmin edə biləcəyimizi deyə bilərik. Bir çox tədqiqatda bildirildiyi kimi, tərləmə ilə birlikdə gündə 15-30 dəqiqə sürətli yerişin belə sağlamlıq baxımından ciddi faydaları var. Həyatımızda sürətli yeriş kimi kiçik dəyişikliklər edərək daha keyfiyyətli həyata sahib ola, bununla yanaşı bir çox xəstəliyə tutulma riskini azaldaraq daha uzun yaşaya bilərik.