Moderna şirkətinin xərçəng peyvəndi nədir? Bilməli olduğunuz 4 şey

COVID-19 pandemiyası dövründə ən çox müzakirə olunan mövzu BioNTech və Moderna biotexnologiya şirkətlərinin hazırladığı koronavirus peyvəndləri oldu. Bu şirkətlərin xərçəng üçün "müalicəedici" peyvəndlər üzərində işlədikləri də bir neçə dəfə xəbərlərdə yer aldı. BioNTech-in xərçəng peyvəndi sınaqları haqqında 2022-ci ilin aprelində məlumat vermişdik; bu həftə isə bütün dünyada Moderna-nın xərçəng peyvəndi müzakirə olunur.

Moderna-nın COVID-19 peyvəndini hazırlayarkən istifadə etdiyi məlumatdaşıyıcı RNA (mRNA) texnologiyası DNA-dakı məlumatın açılması, köçürülməsi və daşınması proseslərini əhatə edir. Bu proseslər hüceyrələrin DNA-dakı genləri kodlaşdırması və istehsal etdiyi zülalları müəyyənləşdirməsi üçün zəruridir.

mRNA texnologiyasına əsaslanan xərçəng peyvəndi, immun nəzarət nöqtəsini bloklayan immunoterapiya olan pembrolizumab (Keytruda) ilə birlikdə verildikdə, açıq etiketli faza 2b klinik tədqiqatda ümidverici nəticələr göstərdi. Moderna-nın məlumatlarına görə, pembrolizumab ilə peyvəndin kombinasiyası tək pembrolizumab ilə müqayisədə aqressiv dəri xərçəngi olan melanoma xəstələrində xərçəngin təkrarlanması və ya həyat itkisi riskini 44 faiz azaltdı.

Bu yazıda mRNA-4157/V940 xərçəng peyvəndi və şirkətin gələcək klinik tədqiqat planları haqqında bilməli olduğunuz dörd məqam paylaşılır.

mRNA xərçəng peyvəndi fərdiləşdirilmiş müalicədir

Moderna-nın mRNA peyvəndi hər xəstə üçün fərdiləşdirilir. Peyvənd, xəstənin özünəməxsus şişəleyhinə cavab yarada bilməsinə imkan verəcək şəkildə immun sistemini hazırlayır.

Xəstədəki konkret mutasiyaları müəyyən etmək üçün tədqiqatçılar onun normal toxumasından və şişindən DNA-nı ayırır və ardıcıllığını müəyyənləşdirirlər (xəritəsini çıxarırlar). Xəstənin xərçənginə xas mutasiyalar toplusunu müəyyən etmək üçün normal və şiş DNA-sı müqayisə olunur. Daha sonra tədqiqatçılar şişə xas mutasiyalar əsasında hazırlanmış 34 neoantigeni kodlaşdıran vahid sintetik mRNA kodu yaradırlar. Məqsəd mRNA-4157/V940-ın xəstənin immun sisteminə yalnız şiş hüceyrələrini tanımamasına və onlara hücum etməsinə kömək etməsidir.

Peyvəndin hazırlanması və çatdırılması prosesi sürətlidir

Moderna-nın Onkologiya üzrə İnkişaf rəhbəri Kyle Holen-in sözlərinə görə, fərdiləşdirilmiş peyvəndin istehsalı bir neçə həftə çəkir.

“RNA ardıcıllığının müəyyənləşdirilməsinin cəmi 2 saat çəkən bir hazırlanma prosesi var; bu qədər sürətlə baş verdiyi üçün təəccüblüdür" deyən Holen əlavə edir: "Xərçəng xəstələri üçün peyvəndin bu qədər sürətlə hazırlanması vacibdir."

Xəstələrdən nümunələrin götürülməsi, ardıcıllığın müəyyənləşdirilməsi, konkret mutasiyaları tapmaq üçün alqoritmin işlədilməsi, RNA-nın istehsalı və peyvəndin xəstələrə çatdırılması ümumilikdə təxminən 6 həftə çəkir.

Kombinə müalicə qolunda yan təsirlər daha çoxdur

mRNA-4157/V940 və pembrolizumab kombinasiyasını alan xəstələrin 14,4%-ində müalicə ilə bağlı ciddi yan təsirlər baş verdi, tək pembrolizumab alanların isə 10%-ində ciddi yan təsir yarandı. Bu yan təsirlər peyvəndin faza 1 tədqiqatında müşahidə edilənlərlə uyğun idi və Merck/Moderna faza 2b tədqiqatında müalicə ilə bağlı mənfi təsirlərə dair yeni xəbərdarlıqlar bildirmədi.

Moderna-nın melanomadan başqa xərçənglər üçün peyvənd planları

Moderna mRNA-4157/V940 üçün hələ də faza 3 klinik tədqiqat hazırlayır və şirkət bu tədqiqata 2023-cü ildə başlamağa ümid edir. Moderna fərdiləşdirilmiş mRNA peyvəndi yanaşmasını melanomadan başqa şiş növlərində də sınamağı planlaşdırır, lakin bu mərhələyə hələ başlamayıb.