Oruca bənzər dövri aclıq pəhrizi daha sağlam və uzun həyatın açarı ola bilərmi?

Cell Metabolism jurnalında dərc edilmiş tədqiqata görə, 3 ay ərzində ayda 5 günlük orucu təqlid edən kalori məhdudiyyəti xərçəng, diabet və ürək-damar xəstəlikləri üçün bir sıra risk amillərini azaldaraq ömrün uzanmasını və daha sağlam həyat vəd edir (1).

İtalyan və amerikalı alimlərdən ibarət tədqiqat qrupu araşdırmanın mövzusu olan pəhrizi orucu təqlid edən pəhriz (fasting-mimicking diet) adı ilə təqdim etmişlər. Elmi ədəbiyyatda bu yanaşma intermittent fasting kimi də tanınır. Qrupun iddiasına görə bu tədqiqat həkimlərin xəstələrinə tövsiyə edə biləcəyi yaşlanma əleyhinə (anti-aging) və sağlam həyat üsulunu göstərir.

Son illərdə dövri aclıq haqqında aparılan tədqiqatların sayı getdikcə artır. Keçən il aparılmış və internet saytımızda da xəbərini verdiyimiz bir tədqiqatda, 2-4 gün ərzində yalnız su içərək həyata keçirilən uzunmüddətli aclığın immun sistemimizi yenidən işə sala bildiyi (reboot the immune system)” göstərilmişdir (2).

Yenə keçən il nəticələri açıqlanan başqa bir tədqiqatda isə dövri aclığın yüksək riskli şəxslərdə şəkər xəstəliyinə qarşı qoruma təmin etdiyi müəyyən edilmişdir (3).

Bununla belə, tədqiqat qrupları həddindən artıq aclığın xüsusilə yaşlı şəxslərdə bəzi zərərlərə səbəb ola biləcəyini vurğulamışlar.

Tədqiqat qrupu aclıqla bağlı araşdırmalarını əvvəlcə siçanlarda aparmışdır. Siçanlara ayda 2 dəfə olmaqla hər dəfə 4 günlük orucu təqlid edən pəhriz tətbiq edilmiş və normal qidalanan siçanlarla müqayisə olunmuşdur.

Orucu təqlid edən pəhrizlə qidalanan siçanlarda daha çox kök hüceyrə və bəzi hüceyrə növlərində bir sıra yenilənmələr müəyyən edilmişdir. Bunlar sümük, əzələ, qaraciyər, beyin və immun sistemi hüceyrələri imiş.

Orucu təqlid edən pəhriz tətbiq olunan siçanların daha uzun və sağlam yaşadığı müşahidə edilmişdir. Həmçinin bu siçanların daha yaxşı öyrənmə və yaddaş bacarığı göstərməsi ilə yanaşı, xərçəng və iltihabi xəstəliklərin normal qidalanan siçanlarla müqayisədə daha nadir görüldüyü müşahidə edilmişdir.

Növbəti mərhələdə tədqiqat qrupu aclıq pəhrizini yaşları 18-70 arasında dəyişən 19 sağlam insan üzərində sınamışdır. Bu iştirakçılar 3 ay ərzində ayda 5 günlük aclıq pəhrizi (adi gündəlik kalori qəbulunun %34-54-ü qədər kalori ehtiva edən) tətbiq etmişlər.

Standart pəhriz alan qrupla müqayisədə aclıq pəhrizi tətbiq olunan qrupda qan şəkəri və iltihab göstəricilərinin səviyyələrinin daha aşağı olduğu müəyyən edilmişdir.

Tədqiqat qrupu bu aclıq pəhrizinin klinik istifadəsi üçün Amerika Qida və Dərman İdarəsi (FDA) tərəfindən diqqətlə araşdırılaraq ilkin təsdiq aldığını və hazırda 60-70 iştirakçının yer aldığı tədqiqata başladıqlarını bildirir.

Nəticə olaraq, oruc tutmağa bənzəyən aclıq dövrləri xərçəng, diabet, damar xəstəlikləri üzərində müsbət təsirləri, təhlükəsiz görünməsi və tətbiq edilə bilməsi ilə həkimlərin xəstələrinə tövsiyə edə biləcəyi yaşlanma əleyhinə və sağlam həyat üsulu kimi görünür. Lakin bu klinik nəticələrin daha genişmiqyaslı tədqiqatlarla təsdiqlənməsi lazımdır. Həmçinin xəstələrin uzun müddət ac saxlanılması mütləq tibbi nəzarət altında həyata keçirilməli olan tətbiqdir.