Pankreatik neyroendokrin şişdə ağıllı dərmandan sonra müalicəni necə davam etdirək sualının cavabı tapıldı

Neyroendokrin şişlər hətta patoloqlar üçün təsnif edilməsi çətin və müalicəsi hər zaman müzakirə mövzusu olan xəstəlik qrupudur; zəif diferensiasiyalı, yəni yüksək dərəcəli şişlərdəki hüceyrələr aqressiv biologiya göstərir.

Şişdəki xərçəng hüceyrələri yarandığı toxumaya nə qədər az bənzəyirsə, bir o qədər zəif diferensiasiyalıdır və sürətlə böyüyən/çoxalan bu şiş yüksək dərəcəli adlandırılır. Yüksək dərəcəli neyroendokrin şişlərin müalicə planında hormonal somatostatin analoqu müalicələrindən çox sisplatin, etoposid, karboplatin kimi klassik kimyaterapiyalar istifadə edilir. Bununla belə, metastatik hallarda ən yaxşı obyektiv cavab nisbətləri yalnız %31 (ən geniş retrospektiv NORDIC qrup tədqiqatı, 252 xəstə), proqressiyasız sağqalım müddəti 4 ay, ümumi sağqalım müddəti isə 11 ay müəyyən edilib.

Sitotoksik (hüceyrə öldürücü) kimyaterapiya vasitələri ilə müalicəyə baxmayaraq, metastatik (4-cü mərhələ) hallarda residiv (təkrarlanma) riski yüzdə 50-dən yuxarı olur və eyni müalicə vasitələri ilə yenidən obyektiv cavab nisbətləri yalnız %15 səviyyəsinə çatır. Bununla belə, kimyaterapiyalarla xəstələrimizdə alopesiya (saç tökülməsi), ürəkbulanma, febril neytropeniya kimi yan təsirlərin yaranma riski %35-40 səviyyələrində müəyyən edilib.

2000-ci illərin əvvəlində İnsan Genomu Layihəsi nəticəsində genetik xəritəmizin kəşfi ilə xərçəng müalicəsində ağıllı dərman dediyimiz bioloji vasitələrin istifadəsi xeyli artıb və xüsusilə aşağı və ya orta dərəcəli pankreatik neyroendokrin şişlərinmüalicəsində də yeni damar yaranmasının qarşısını alan (vaskulyar endotelial yol inhibitoru) sunitinib (Sutent), pazopanib (Votrient) və digər xərçəng inkişaf yolu olan mTOR yolunun inhibitoru everolimus (Afinitor) kimi vasitələr istifadə edilməyə başlanıb. Bu ağıllı molekullar xüsusilə yüksək dərəcəli olmayan, yəni aşağı və ya orta diferensiasiya göstərən neyroendokrin şişlərdə istifadə edilir və yan təsir profilləri klassik kimyaterapiya vasitələrindən azdır. Həmçinin çox mühüm üstünlükləri ağızdan qəbul edilə bilmələrinə görə xəstələrimizə xəstəxanaya daha az gəlmək imkanı vermələridir.

Həm klassik kimyaterapiya vasitələrinin, həm də bu ağıllı molekullu müalicə vasitələrinin istifadəsinə baxmayaraq, 4-cü mərhələ pankreatik neyroendokrin şiş xəstələrində proqressiyasız sağqalım müddəti 4-6 ayı, təkrarlanan hallarda obyektiv cavab göstəriciləri isə % 10-15 arasını keçmir. Son illərə qədər ümumi biliyimiz aşağı və ya orta dərəcəli neyroendokrin şişlərdə kimyaterapiya vasitələrinin yeri olmadığı şəklində idi. Buna görə “Ağıllı dərman müalicəsindən sonra müalicəni hansı vasitə ilə davam etdirək?” sualının dəqiq cavabı yox idi.

Bu müalicə vasitələrindən istifadə etməsinə baxmayaraq xəstəliyi hələ də irəliləyən, lakin ümumi funksional vəziyyəti yaxşı olan metastatik pankreatik neyroendokrin şiş xəstələri üçün ASCO 2018-də ECOG ACRIN klinik tədqiqatı təqdim edildi.

Əvvəllər yuxarıda bəhs etdiyimiz ağıllı dərman müalicələrini almış xəstələrdə

• bir qrupa temozolomid adlı həb şəklində kimyaterapiya müalicəsi (72 xəstə),
• digər qrupa isə temozolomid və kapesitabin adlı həb şəklində kimyaterapiya dərmanlarının kombinasiyası verildi (72 xəstə). Ü

Bu tədqiqatda verilən hər iki dərmanın xüsusiyyəti ağızdan qəbul edilə bilməsi və buna görə ev şəraitində müalicə imkanı yaratmasıdır; tədqiqat ümumi tibbi biliyimizin əksinə, aşağı və ya orta dərəcəli şiş olmasına baxmayaraq klassik kimyaterapiyaların effektiv olub-olmadığını araşdırır. Tədqiqata daxil edilən xəstələrin neyroendokrin şişlərin standart dərmanı olan somatostatin analoqu müalicəsi almasına da icazə verildi.

Tədqiqatın nəticələrinə görə:

• Temozolomid və kapesitabin dərman kombinasiyası ilə proqressiyasız sağqalım müddəti 22.7 ay, yalnız temozolomidlə isə 14.4 ay oldu.
• Ümumi sağqalım baxımından isə kombinasiya qrupunda hələ çatılmamış, yəni olduqca yaxşı nəticə əldə edildi.
• Obyektiv cavab göstəricisi baxımından müqayisədə kombinasiyanın xeyrinə %33.3-ə qarşı %27.8 müəyyən edildi.
• Əvvəlki heç bir tədqiqatda əldə edilməyən bu yaxşı cavab göstəricilərinə baxmayaraq, gözlənildiyi kimi kombinasiya qrupunda ağır yan təsir nisbəti %44 oldu.

Nəticə / Şərh

İlk dəfə aşağı və ya orta dərəcəli pankreatik neyroendokrin şiş xəstələrində ağıllı molekullu dərmanların istifadəsinə baxmayaraq irəliləyən xəstəlik olduqda 22 aya çatan proqressiyasız sağqalım müddətləri, %33 səviyyəsinə çatan obyektiv cavab göstəriciləri ilə yanaşı ümumi sağqalım üstünlüyü də yaradan tədqiqat olması baxımından son dərəcə əhəmiyyətlidir. Eyni zamanda bu xəstə qrupunda klassik kimyaterapiyalar effektiv deyil fərziyyəsini təkzib etməsi baxımından da çox dəyərli tədqiqatdır.

Marağınızı çəkə bilər:

• Pankreatik neyroendokrin şiş diaqnozlu Steve Jobs və minlərlə insan alternativ xərçəng müalicələrinə qurban verilir!
• Neyroendokrin şişlərin müalicəsi üçün Lütesium 177 FDA təsdiqi aldı