پاسخ چگونگی ادامه درمان پس از داروی هوشمند در تومور نورواندوکرین پانکراس پیدا شد

تومورهای نورواندوکرین گروهی از بیماری‌ها هستند که حتی طبقه‌بندی آن‌ها برای آسیب‌شناسان دشوار و درمانشان همواره مورد بحث است؛ سلول‌های تومور کم‌تمایز، یعنی پر‌درجه، زیست‌شناسی تهاجمی دارند.

هرچه سلول‌های سرطانی تومور کمتر شبیه بافت منشأ باشند، تمایز آن‌ها ضعیف‌تر است و این تومورِ دارای رشد/تکثیر سریع، پر‌درجه نامیده می‌شود. در برنامه درمان تومورهای نورواندوکرین پر‌درجه، به جای درمان هورمونی آنالوگ سوماتواستاتین، بیشتر شیمی‌درمانی‌های کلاسیک مانند سیس‌پلاتین، اتوپوزاید و کربوپلاتین به کار می‌روند. با این حال، برای مواردِ متاستاتیک بهترین میزان پاسخ عینی فقط %31 (بزرگ‌ترین مطالعه گذشته‌نگر گروه NORDIC، با 252 بیمار)، بقای بدون پیشرفت 4 ماه و بقای کلی 11 ماه گزارش شده است.

با وجود درمان با شیمی‌درمانی سیتوتوکسیک (کشنده سلول)، در موارد متاستاتیک (مرحله 4.) خطر عود بیش از 50 درصد است و پاسخ عینی با تجویز مجدد همان داروها فقط به %15 می‌رسد. همچنین با شیمی‌درمانی خطر بروزِ آلوپسی (ریزش مو)، تهوع و نوتروپنی تب‌دار و عوارض مشابه در حدود %35-40 تعیین شده است.

در آغاز دهه 2000، با پروژه ژنوم انسان و کشف نقشه ژنتیکی ما، مصرف عوامل زیستی که در درمان سرطان به آن‌ها داروی هوشمند می‌گوییم بسیار افزایش یافت؛ به‌ویژه در نوعِ کم‌درجه یا متوسط‌درجه تومورهای نورواندوکرین پانکراسبرای درمان، داروهایِ جلوگیری‌کننده از تشکیل رگ جدید (مهارکننده مسیر اندوتلیال عروقی) مانند سونیتینیب (Sutent)، پازوپانیب (Votrient) و اورولیموس (Afinitor)، مهارکننده مسیر دیگر ایجاد سرطان یعنی mTOR، به کار گرفته شدند. این مولکول‌های هوشمند به‌ویژه در تومورهای نورواندوکرین غیرپر‌درجه، یعنی دارای تمایز کم یا متوسط، استفاده می‌شوند و عوارضشان از شیمی‌درمانی کلاسیک کمتر است. مزیت بسیار مهم دیگر، خوراکی بودن است که امکان مراجعه کمتر بیمار به بیمارستان را فراهم می‌کند.

با وجود شیمی‌درمانی کلاسیک و داروهای مولکولی هوشمند، در بیماران تومور نورواندوکرین پانکراس مرحله 4.، بقای بدون پیشرفت از 4-6 ماه و پاسخ عینی در موارد عودکرده از % 10-15 فراتر نمی‌رود. تا سال‌های اخیر تصور عمومی ما این بود که شیمی‌درمانی در تومورهای نورواندوکرین کم‌درجه یا متوسط‌درجه جایگاهی ندارد. بنابراین پرسشِ «پس از درمان داروی هوشمند، با کدام دارو ادامه دهیم؟» پاسخ روشنی نداشت.

برای بیماران تومور نورواندوکرین متاستاتیک پانکراس که با وجود این داروها بیماری‌شان پیشرفت می‌کند اما عملکرد عمومی خوبی دارند، در ASCO 2018، ECOG ACRIN به‌عنوان پژوهش بالینی، ارائه شد.

در بیمارانی که پیش‌تر داروهای هوشمند یادشده را دریافت کرده بودند؛

• به یک گروه، تموزولوماید به شکل قرص شیمی‌درمانی داده شد (72 بیمار)،
• و به گروه دیگر، تموزولوماید و کاپسیتابین به شکل ترکیب قرص‌های شیمی‌درمانی داده شد (72 بیمار). Ü

ویژگی هر دو داروی مطالعه، خوراکی بودن و امکان درمان در خانه بود؛ مطالعه برخلاف دانش عمومی ما بررسی می‌کرد آیا شیمی‌درمانی کلاسیک با وجود کم‌درجه یا متوسط‌درجه بودن تومور مؤثر است یا نه. به بیماران مطالعه اجازه داده شد داروی استاندارد تومور نورواندوکرین، یعنی درمان آنالوگ سوماتواستاتین را نیز دریافت کنند.

بر اساس نتایج پژوهش؛

• بقای بدون پیشرفت با ترکیب تموزولوماید و کاپسیتابین 22.7 ماه و با تموزولوماید تنها 14.4 ماه بود.
• از نظر بقای کلی در گروه ترکیبی، هنوز به میانه نرسیده بودند؛ یعنی نتیجه بسیار خوبی به دست آمد.
• در مقایسه پاسخ عینی، %33.3 در برابر %27.8 به سود ترکیب مشاهده شد.
• با وجود پاسخ‌های خوبِ بی‌سابقه در مطالعات قبلی، همان‌طور که انتظار می‌رفت در گروه ترکیبی میزانِ شدیدِ عوارض جانبی برابر %44 بود.

نتیجه / تفسیر

این مطالعه بسیار مهم است، زیرا برای نخستین بار در بیماران تومور نورواندوکرین کم‌درجه یا متوسط‌درجه پانکراس با پیشرفت بیماری با وجود داروهای مولکولی هوشمند، بقای بدون پیشرفت نزدیک به 22 ماه و پاسخ عینی تا %33 را همراه مزیت بقای کلی فراهم کرد. همچنین از نظر رد فرضیه بی‌اثر بودن شیمی‌درمانی کلاسیک در این گروه بسیار ارزشمند است.

ممکن است برایتان جالب باشد:

• Steve Jobs با تشخیص تومور نورواندوکرین پانکراس و هزاران زندگی، قربانی درمان‌های جایگزین سرطان می‌شوند!
• لوتسیم 177 برای درمان تومورهای نورواندوکرین تأییدیه FDA گرفت