Polipin ölçüsü xərçəng riskinə təsir edirmi? Yoğun bağırsaq poliplərinin ölçü cədvəli

Yoğun bağırsaq polipləri bağırsaqda böyüyən hüceyrə toplularıdır. Bu hüceyrə topluları ölçü və forma baxımından fərqlənə bilər. Həm xoşxassəli, həm də xərçəngli ola bilərlər. Adətən böyük yoğun bağırsaq poliplərinin xərçəngə çevrilmə riski daha yüksəkdir. Buna görə poliplərin ölçüsü vacibdir (baxın: Polip nədir, yoğun bağırsaq polipləri necə müalicə olunmalıdır?)

Polipin xərçəngə çevrildiyini deməyə imkan verən müəyyən ölçü yoxdur. Lakin əksər mütəxəssislər diametri 1 santimetrə (cm) çatan polipi xərçəng riski yüksək hesab edirlər. 

Yoğun bağırsaq poliplərinin ölçüləri

Aşağıdakı şəkil yoğun bağırsaq poliplərinin ölçüsünü və bunun xərçənglə necə əlaqəli ola biləcəyini göstərir: 

Yoğun bağırsaq poliplərinin ölçüyə görə təsnifatı

Mütəxəssislər poliplərin ölçülərini aşağıdakı amillərə görə təsnif edirlər:

Yoğun bağırsaq poliplərinin növləri və xərçəng riski

Yoğun bağırsaq poliplərinin müxtəlif növləri var. Hər növ fərqli xərçəng riski daşıya bilər. Poliplərin növləri və xərçəng riskləri belədir:

Yoğun bağırsaq polipinə necə diaqnoz qoyulur?

Yoğun bağırsaq polipləri adətən endoskopik üsul olan kolonoskopiya ilə aşkarlanır. Kolonoskopiya yoğun bağırsaq poliplərini aşkarlamaq üçün ən geniş istifadə olunan və ən düzgün üsuldur. Prosedur zamanı həkim yoğun bağırsağınıza nazik, elastik boru (kolonoskop) daxil edir. Kolonoskopun ucunda kamera və işıq var. Bu, həkimə yoğun və düz bağırsağınızı vizual araşdırmağa imkan verir. Polip tapılarsa, həkim adətən onu eyni prosedurda çıxara bilər (polipektomiya). Çıxarılan polip patoloji müayinə üçün laboratoriyaya göndərilir.

Yoğun bağırsaq poliplərinin formaları və böyüməsi

Yoğun bağırsaq polipləri yavaş böyüyür. Kiçik bir polipin yaranması təxminən on il çəkə bilər. 

Formaları düz və ya çökək ola bilər. Həmçinin iki müxtəlif formada — sessil (ayaqcıqsız) və ya pedunkulyar (ayaqcıqlı) böyüyə bilərlər:

• Sessil poliplər: Ayaqcıqları olmayan və yoğun bağırsaq divarına düz yapışan poliplərdir.
• Pedunkulyar poliplər: Göbələk kimi nazik ayaqcıq üzərində böyüyürlər.

Bu poliplər xərçəngli olmaya bilər, həmçinin xərçəngönü və ya xərçəngli də ola bilər.

Adenomaların formaları və böyüməsi

Yoğun bağırsaq poliplərinin təxminən 66%-sını təşkil edən adenomalar xərçəngönüdür. Adenomaların böyüməsi və formaları:

• Tubulyar böyümə: Boru formasında böyüyən və yarım düymdən (təxminən 1,27 cm-dən) kiçik olan adenomalardır.
• Villoz adenoma: Qeyri-müntəzəm, gülkələmə bənzər formada böyüyən daha böyük adenomalardır.
• Tubulovilloz adenoma: Həm tubulyar, həm də villoz adenomaların böyümə formalarına malik adenomalardır.

Poliplərin böyümə forması şəxsin nə qədər tez-tez kolonoskopiya yoxlamasından keçməli olduğuna təsir edə bilər. Adenomaların xərçəngə çevrilməsi təxminən 10 il çəkə bilər. Lakin bu müddət fərdlərə görə dəyişir və irsi sindrom daşıyanlarda daha da qısalır.

Aşkarlanan bütün poliplər çıxarılmalıdırmı?

Amerika Mədə-Bağırsaq Endoskopiyası Cəmiyyətinə (AGED) görə, adətən aşkarlanan bütün poliplər çıxarılmalıdır. 

Mütəxəssislər bu polipləri adətən kolonoskopiya zamanı çıxara bilərlər. Kolonoskopiya skrininqində bütün xərçəngönü poliplər çıxarıla bilər. Beləliklə onların xərçəngə çevrilmə riski aradan qaldırıla bilər. Çıxarılmayan hər hansı polip qanaxmaya, bağırsaq tutulmasına və ya xərçəng yaranmasına səbəb ola bilər. 

Kolorektal xərçəng riski üçün kolonoskopiya yoxlamaları

Orta dərəcədə kolorektal xərçəng riski olan şəxslər yoğun bağırsaq polipləri üçün müəyyən aralıqlarla kolonoskopiya yoxlamalarına getməlidirlər:

• Kolorektal xərçəng skrininqi 45 yaşda başlayır və 75 yaşadək müntəzəm davam edir.
• 75-85 yaşlı şəxslərdə skrininq ümumi sağlamlıq kimi amillərdən asılı olaraq əvvəlki yoxlamalardan fərqlənə bilər.  
• 85 yaşlı və daha yaşlı şəxslərdə kolorektal xərçəng skrininqi aparılmır.

Kolorektal xərçəng riski yüksək olanlar adətən kolonoskopiya skrininqinə 45 yaşdan əvvəl başlamalıdırlar. Həmçinin daha tez-tez yoxlamaya getməlidirlər. Lakin kolonoskopiyaya başlama yaşı və tezliyi fərdi dəyişdiyi üçün mütəxəssisə müraciət etmək daha düzgün olar.

Yoğun bağırsaq poliplərinin yaratdığı əlamətlər

Yoğun bağırsaq polipləri heç bir əlamət yaratmaya bilər. Poliplər adətən kolorektal xərçəng skrininqi zamanı aşkarlanır. Lakin bu, onların heç bir əlamət yaratmadığı demək deyil. Poliplər əlamət verirsə, bunlara aşağıdakılar daxildir:

• Anusdan parlaq və ya tünd qırmızı qanaxma
• Nəcisdə qan
• Nəcisdə selik
• Qarın ağrısı
• Qəbizlik
• İshal
• Dəmir çatışmazlığı anemiyasının əlamətləri və ya tapıntıları

Yoğun bağırsaq polipləri haqqında tez-tez verilən suallar

Hansı ölçülü yoğun bağırsaq polipləri narahatlıq doğurur?

2019-cu ildə 15906 polip üzrə aparılan tədqiqatda:

• 5 mm-dən (millimetrdən) kiçik poliplərdə xərçəng görülməyib.
• 30 mm-dən böyük poliplərin 4,3%-ü xərçəngli olub.

Bu tədqiqatın da göstərdiyi kimi 5mm-dən kiçik poliplərdə xərçəng yaranma riski çox aşağıdır.

Xərçəngli poliplər adətən hansı ölçüdə olur?

Milli Xərçəng İnstitutuna görə, yoğun bağırsaq poliplərinin ölçüsü artdıqca kolorektal xərçəng riski də artır. 2 cm-dən böyük poliplərin 30% ilə 50%-si xərçənglidir.

Polip ölçülərinin xərçəng riskinə təsirinin xülasəsi

Yoğun bağırsaq polipləri ölçülərinə, formalarına və böyümə formalarına görə mütəxəssislər tərəfindən təsnif olunur. Kolorektal xərçəng riski müəyyən polip növlərinə və onların ölçüsünə görə arta bilər. Həmçinin poliplər xərçəngli olmayan, xərçəngönü və ya xərçəngli ola bilər. Heç bir əlamət yaratmaya bilərlər. Buna görə xüsusilə kolorektal xərçəng riski olanlar başda olmaqla müntəzəm kolonoskopiya və skrininq yoxlamaları aparılmalıdır. Xərçəngli olmayan poliplər də bu yoxlamalar zamanı mütəxəssislər tərəfindən çıxarıla bilər.

-Əlaqəli mövzu:  Yoğun bağırsaq – kolorektal xərçəng üçün kolonoskopiya ilə skrininq