Sağlam yemək resepti: gül kələmi şorbası

İnqrediyentlər:

• 2 xörək qaşığı zeytun yağı
• 2 ədəd sürtgəcdən keçirilmiş yerkökü
• 2 ədəd kərəviz saplağı
• 1 ədəd soğan
• 3 diş xırda doğranmış sarımsaq
• 2 çay qaşığı zəncəfil
• ½ çay qaşığı sarıkök
• 1 orta ölçülü gül kələmi (kiçik hissələrə ayrılmış)
• 1 ədəd ikiyə bölünmüş kartof

Hazırlanması:

2 xörək qaşığı zeytun yağını qazanda qızdırırıq. Doğranmış soğanlarımızı, yerkökü, kərəviz saplağı, sarımsaq, zəncəfil və sarıkökü göstərilən miqdarda əlavə edib soğanlar çəhrayılaşanadək soteləyirik. Sonra kiçik hissələrə ayırdığımız gül kələmini və kartofu əlavə edirik. Zəif odda qaynamağa qoyuruq. Təxminən 20-25 dəqiqə tərəvəzlər yumşalanadək bişiririk. Bişmiş şorbanı blenderdən keçirdikdən sonra servis edə bilərik…

Nuş olsun.

Gül kələmi

Tarixi 2000 il əvvələ gedən gül kələmi Aralıq dənizi bölgəsinin şimal-şərqində yetişən tərəvəz növüdür. “Brassica oleracea” ailəsinə aiddir. Bir-birinə sıx yerləşən krem rəngli qönçə qruplarından ibarətdir. Qönçə qruplarını əhatə edən yaşıl yarpaqları var. Gül kələminin krem rəngli qönçə hissələrində bitkiyə tünd yaşıl rəng verən xlorofillər var.

Gül kələmi seçərkən;

• Qönçə hissələrinin krem rəngli olmasına diqqət edilməlidir,
• Qönçə qrupları bir-birindən ayrı olmamalıdır,
• Ləkəli və ya solğun rənglilərə üstünlük verilməməlidir,
• Gül kələmini əhatə edən yarpaqların təzə olmasına diqqət edilməlidir,
• Gül kələmi soyuducuda sağlam qablarda bişirilməmiş halda 1 həftəyədək saxlanıla bilər,
• Tərkibindəki C vitamini, B vitamini və karotinoidlərin itkisinin qarşısını almaq üçün saxlama temperaturu və hava ilə təmas kimi saxlama şərtlərinə ayrıca diqqət edilməlidir.

Gül kələminin tərkibi:

Gül kələmi;

• Çox yüksək miqdarda C vitamini (54,93mg), K vitamini (17,11mcq), fol turşusu (54,56 mcq), B5 vitamini (0,63 mg) və B6 vitamini (0,21 mg) ehtiva edir.
• Yüksək səviyyədə xolin (48,48 mg), lif (2,68 g), omega-3 (0,21 g), manqan (0,16 mg), fosfor (39,68 mg) və biotin (1,61 mcq) ehtiva edir.
• Orta və aşağı səviyyədə B1 vitamini (0,05 mg), B2 vitamini (0,06 mg), B3 vitamini (0,51 mg), kalium (176,08 mg), zülal ( 2,28 mg ) və maqnezium (11,16 mg) ehtiva edir.

Gül kələmini bişirmək;

Tədqiqatların nəticələri gül kələmindəki fitokimyəvi maddələr adlandırdığımız qlükozinolat və flavonoidlərin itkisinin qarşısını almaq üçün ən çox 10-15 dəqiqə bişirilməli olduğunu ortaya qoyub. Həmçinin gül kələminə xüsusi qoxusunu verən kükürd birləşmələri bişirmə müddəti artdıqca ortaya çıxır.

Gül kələmi və faydaları:

• Gül kələmi özünəməxsus qoxu verən qlükozinolat ehtiva edir. Qlükozinolatlar bədənimizdə ürək-damar sisteminin müntəzəm işləməsini, immun sisteminin güclənməsini təmin edir. Həmçinin toksinlərin atılmasını təmin edərək antimikrob təsir göstərir.
• Dünya Xərçəng Araşdırmaları Fondu, gül kələminin tərkibindəki indol-3 karbinol və qlükozinolatların metabolitlərindən (parçalanma məhsulları) olan izotiosianatların xərçəng yaranarkən baş verən DNA zədələnməsinin qarşısını alır.
• Tərkibindəki kükürd birləşmələri sayəsindəürək və damar sistemini qoruyucu təsir göstərir.
• Bədənimizdəki kimyəvi hadisələr nəticəsində yaranan iltihabı nəzarətdə saxlayan indol-3 karbinol ehtiva edir.
• Yüksək miqdarda C vitamini (gündəlik ehtiyacın %77-sini qarşılayır) və K vitamini mənbəyidir.
• Xolin (yağ turşusu) sayəsində beynin inkişafına töhfə verir.
• Tərkibindəki “sülfarophan” sayəsində mədənin səthini örtərək qoruyucu təbəqə yaradır və Helcobecter pylori adlı bakteriyanın yaranmasının qarşısını alır. Bir çox tədqiqatın ortaya qoyduğuna görə sulfarophan ehtiva edən tərəvəzlərin istehlakı müntəzəm artdıqca ağciyər, süd vəzi, prostat, yoğun bağırsaq və Non-Hodgkin limfoma xərçənglərində azalma olduğu görülüb. Həmçinin streptozosinlə (həm insulindən asılı, həm də asılı olmayan diabet yaradır) diabet yaradılan siçanlar üzərində tədqiqatda Tip-1 diabetin qarşısını aldığı görülüb.
• Gül kələmi tərkibindəki beta-karotenlər, beta-kriptoksantin, kofein turşusu, sinnam turşusu, ferul turşusu, quersetin kimi fitokimyəvi maddələr sayəsində insan sağlamlığı üçün antioksidant vəzifəsi görür. Həmçinin gül kələmindəki C vitamini və manqan toxumalarımızda antioksidant kimi fəaliyyət göstərir.

Aralıq dənizi mətbəxinin dəyərli tərkib hissələrindən olan gül kələmi, unudulmamalıdır ki, bütün bu faydaları ilə birlikdə yalnız qidadır. Heç vaxt dərman və ya tibbi müalicə kimi düşünülə və istifadə edilə bilməz. Yazımız elmi məlumatlar işığında Aralıq dənizi pəhrizinin müxtəlif tərkib hissələrinin faydalarını ortaya qoyur.

Bu yazıda məqsədimiz yeyib-içdiklərimizi dad, zövq və elmi baxışla birləşdirərək sizə təqdim etməkdir.