Süd vəzi, uşaqlıq boynu və kolon-rektum xərçəngi skrininqi göstəriciləri – Pandemiyadan əvvəl və sonra

Haqqında əvvəlki qədər danışmasaq da Covid-19 pandemiyasının bir çox yarası hələ sağalmayıb. Bunlardan biri də xərçəngin erkən diaqnozu məqsədilə aparılan xərçəng skrininqlərində ciddi pozuntuların olmasıdır.

JAMA Oncology-də 17 noyabr 2022-ci ildə dərc edilmiş ABŞ-ın kəsitsəl araşdırmasında Allison Oakes və komandası 2021-ci ilin dekabr ayı etibarilə süd vəzi, uşaqlıq boynu və kolorektal xərçəng skrininqi göstəricilərinin pandemiya zamanı ciddi şəkildə azaldığını və sonrakı müəyyən bərpaya baxmayaraq Covid-19 pandemiyasından əvvəlki səviyyələrdən aşağı qaldığını aşkar etdilər.

Araşdırmada 2017-ci ilin yanvarından 2021-ci ilin dekabrına qədər bütün ABŞ-ı əhatə edən sağlamlıq qeydlərindən istifadə edildi.

Mühüm nəticələr

Təhlil orta yaşı 51,5 olan 306 milyon insanı əhatə edirdi.

Süd vəzi xərçəngi üçün pandemiyadan əvvəl hər 100000 nəfərə 8216 olan üçaylıq median skrininq göstəricisi 2020-ci ilin 2-ci rübündə hər 100000 nəfərə 4951-ə düşdü (40% azalma). Skrininq göstəriciləri 2020-ci ilin 3-cü və 4-cü rübünə qədər pandemiyadan əvvəlki səviyyəyə yüksəldi və sonra 2021-ci ildə 6% ilə 17% arasında dəyişən üçaylıq çatışmazlıqlarla hər 100000 nəfərə 7374-ə endi. Skrininqin azalması ilə əlaqədar bildirilmiş süd vəzi xərçəngi tezliyi 2019 ilə 2020-ci illər arasında təxminən 6%, 2020 ilə 2021-ci illər arasında isə təxminən 5% daha azaldı.

Uşaqlıq boynu xərçəngi üçün pandemiyadan əvvəl 5602/100000 olan üçaylıq median skrininq göstəricisi 2020-ci ilin 2-ci rübündə 3563/100000-ə düşdü (36% azalma). Göstəricilər 2020-ci ilin 3-cü rübünə qədər pandemiyadan əvvəlki səviyyəyə yüksəldi və sonra 2020-ci ilin 4-cü rübündə 4853/100000-ə, 2021-ci ilin 4-cü rübündə isə 4246/100000-ə endi. Bildirilmiş uşaqlıq boynu xərçəngi tezliyi 2019 ilə 2020-ci illər arasında təxminən 6% azaldı və əlavə artımla 2020 ilə 2021-ci illər arasında təxminən 5% azaldı.

Kolorektal (yoğun bağırsaq) xərçəng üçün pandemiyadan əvvəl 3162/100000 olan üçaylıq median skrininq göstəricisi 2020-ci ilin 2-ci rübündə 1746/100000-ə düşdü (45% azalma). 2020-ci ilin 3-cü rübündən 2021-ci ilin 4-cü rübünə qədər üçaylıq skrininq göstəriciləri 2590 ilə 2861/100000 arasında dəyişirdi; bu səviyyələr pandemiyadan əvvəlki göstəricinin 82% ilə 90%-i idi. Bildirilmiş kolorektal xərçəng tezliyi 2019 ilə 2020-ci illər arasında təxminən 7%, 2020 ilə 2021-ci illər arasında isə təxminən 6% daha azaldı.

Nəticə etibarilə, bu kəsitsəl araşdırma əhaliyə əsaslanan xərçəng skrininqi və diaqnostika göstəricilərinin üç əsas xərçəng növü üçün pandemiyadan əvvəlki səviyyələrdən aşağı qaldığını göstərir. Türkiyə üçün də vəziyyətin oxşar olduğunu düşünürük. Onsuz da pandemiyadan əvvəl əhalinin xərçəng skrininqlərindən keçmə göstəriciləri idealdan xeyli aşağı idi.

Araşdırmanın nəticələri skrininqin pandemiyanın ilk mərhələlərindən sonra sürətlə bərpa olunduğunu göstərir; lakin daha uzun izləmə müddəti profilaktik xərçəng skrininqindəki boşluqların geri qayıtdığını və daha da pisləşdiyini ortaya qoyur. Tədqiqatçıların bu qənaəti 2021-ci ilə qədər xərçəng skrininqlərinin mühüm dərəcədə unudulduğunu göstərir. Xərçənglərin daha gec mərhələdə diaqnoz edilməsi kimi uzunmüddətli mənfi nəticələri azaltmaq üçün müxtəlif maraqlı tərəflər yeni strategiyaları qiymətləndirməli və yaşa-cinsə uyğun xərçəng skrininqini artırmaq üçün lazımi resursları ayırmalıdırlar.