Süd vəzi xərçəngində yumurtalıqların basdırılması kimlər üçün faydalıdır? 12 illik izləmə nəticəsi

Süd vəzi xərçənglərinin əksəriyyətinin hüceyrələrində estrogen və/və ya progesteron reseptorları çox olur və bunlara hormon pozitiv süd vəzi xərçəngi deyilir. Hormon pozitiv süd vəzi xərçənglərində hormonları basdıran müalicələr estrogen və progesteron hormonlarının istehsalını azaldaraq və ya dayandıraraq xərçəng hüceyrələrinin böyüməsini ləngidə və ya dayandıra bilər. Bu məqsədlə ən çox istifadə edilən və ağızdan həb şəklində qəbul olunan dərmanlar tamoksifen, arimidex, aromasin kimi dərmanlardır. Bu dərmanlardan başqa qadın hormonlarının fəaliyyətini əngəlləməyin yolu overlərin (qadın yumurtalıqlarının) funksiyalarını basdırmaqdır. Buna görə yumurtalıqların basdırılması süd vəzi xərçəngində standartlaşmış müalicələrdən biridir.

Yumurtalıq funksiyalarını basdırmağın yolları bunlardır: yumurtalıqları cərrahi yolla çıxarmaq (ikitərəfli ooforektomiya), yumurtalıqlara radioterapiya tətbiq etmək və ya ayda/3 ayda bir əzələdaxili yumurtalıqları basdıran inyeksiyalar etmək.

Süd vəzi xərçəngində yumurtalıqları basdıran müalicələr standart hormonal müalicələrə əlavə olaraq verilir və xüsusilə premenopauzal (menopauzadan əvvəlki) dövrdə olan qadınlarda istifadə edilir. Bu müalicələrə xüsusilə xərçəngin təkrarlanması baxımından yüksək riskli klinik-patoloji xüsusiyyətləri olan xəstələrdə üstünlük verilir.

Hormon pozitiv süd vəzi xərçəngində hormonal müalicənin müddəti

Adjuvant (əməliyyatdan sonra qoruyucu) hormonal müalicə ən azı 5 il davam edir və əsasən bu müddətə üstünlük verilir. Lakin yüksək riskli xüsusiyyətləri olan bəzi xəstələr üçün müalicə müddəti 1o ilə qədər uzadıla bilər. Uzadılmış müalicə bəzi xəstələr üçün faydalı ola bilər, çünki süd vəzi xərçəngi olan qadınlarda 5 ildən sonra uzaq təkrarlanma riskinin daha 20 ildən çox davam etdiyi göstərilmişdir. Amma uzadılmış hormonal müalicənin faydası bəzi xəstələrdə daha az ola, bəzilərində isə riskləri faydasından çox ola bilər. Buna görə onkoloqlar müalicənin uzadılmasının fayda və risklərini qiymətləndirərək fərdi qərar verirlər. Limfa düyünləri pozitiv olan süd vəzi xərçəngli qadınlara ümumilikdə 10 ilə qədər adjuvant hormonal müalicə tövsiyə edilir.

Standart müalicəyə yumurtalıqları basdıran müalicə əlavə etmək qərarı xəstənin yaşı, menopauza vəziyyəti, süd vəzi xərçəngi riski və digər sağlamlıq şərtləri kimi amillərə görə verilir. Bununla yanaşı, menopauzadan əvvəl erkən mərhələ süd vəzi xərçəngi olan hər qadına əməliyyatdan sonra yumurtalıqları basdıran müalicə əlavə etmək tövsiyə edilmir; fayda görəcək xəstələri seçmək əhəmiyyətlidir. Qısaca, hansı süd vəzi xərçəngi xəstələrinin yumurtalıqlarının basdırılmasından faydalanacağı onkologiyanın mühüm suallarından biri olaraq qalır.

12 illik tədqiqat

Bu suala cavab tapmaq üçün hazırlanmış SOFT tədqiqatının 12 illik nəticələri 9 dekabr 2022-ci ildə Journal of Clinical Oncology jurnalında dərc edildi.

SOFT tədqiqatı hormon pozitiv süd vəzi xərçəngi olan premenopauzal qadınlarda hormonal müalicəyə yumurtalıq funksiyasını azaldan dərmanların əlavə edilməsi ilə bağlı araşdırmadır. Tədqiqatda 3047 xəstə təsadüfi olaraq tamoksifen + yumurtalıq funksiyasını azaldan dərman (1015), eksemestan + yumurtalıq funksiyasını azaldan dərman (1014) və ya yalnız tamoksifen (1018) qrupuna bölünmüşdür.

Yumurtalıq funksiyalarını azaldan dərmanlar əzələdaxili triptorelin inyeksiyası, yumurtalıqların cərrahi çıxarılması və ya radioterapiya ilə məhv edilməsi şəklində tətbiq edildi.

Ümumilikdə xəstələrin 85%-ində hormon pozitiv, HER2 neqativ süd vəzi xərçəngi var idi.

İlkin təhlildə tamoksifen/yumurtalıq funksiyasını azaldan dərman ilə tək tamoksifen müqayisə edildi, eksemestan/yumurtalıq funksiyasını azaldan dərman ilə tamoksifenin müqayisəsi isə ikinci məqsəd kimi təyin edildi.

5 illik nəticələrdə tamoksifenə yumurtalıq funksiyasını azaldan dərman əlavə edilməsinin müsbət təsiri olmadı. 8-ci ildə tamoksifen/yumurtalıq funksiyasını azaldan dərman qrupunda xəstəliksiz sağqalım və ümumi həyat müddəti arasında əhəmiyyətli fərq müəyyən edildi. Cari təhlil orta izləmə müddəti 12 il olan nəticələri təqdim edir.

Nəticələr

12 ildə xəstəliksiz sağqalım:

• tamoksifen/yumurtalıq funksiyasının basdırılması ilə 76,1%
• eksemestan/yumurtalıq funksiyasının basdırılması ilə 79,0% və
• yalnız tamoksifen ilə 71,9% müəyyən edildi.

12 illik ümumi sağqalım:

• tamoksifen/yumurtalıq funksiyasının basdırılması ilə 89,0%
• eksemestan/yumurtalıq funksiyasının basdırılması ilə 89,4% və
• tamoksifen ilə 86,8% müəyyən edildi.

12 illik ümumi sağqalımda hormonal müalicəyə yumurtalıqların basdırılmasının əlavə edilməsi yüksək riskli klinik-patoloji xüsusiyyətləri olan xəstə qruplarında mütləq fayda təmin etdi.

Yüksək risklə əlaqəli xüsusiyyətlər bunlar idi:

• Əvvəllər neoadjuvant kimyaterapiya alanlar,
• 35 yaş və daha gənc olanlar və
• 3-cü dərəcə kimi yüksək riskli klinik-patoloji xüsusiyyətlərlə əlaqəli alt qruplar

Nəticə olaraq əməliyyatdan sonrakı qoruyucu hormonal müalicəyə yumurtalıq funksiyasının basdırılmasını əlavə etmək xüsusilə gənc, diaqnoz zamanı xərçəng yerli irəliləmiş olduğundan neoadjuvant müalicə almış və yüksək riskli klinik-patoloji xüsusiyyətləri olan xəstələrə əhəmiyyətli töhfə verir kimi görünür.