Xərçəng müalicəsində az bilinən mühüm yan təsirlər

Xərçəngin özünə bağlı şikayətlər və ya xərçəng müalicələrinə bağlı yan təsirlər müşahidə oluna bilər. Bunu demək olar ki, hər kəs bilir. Saç tökülməsi, çəki artımı və ya itkisi, ürəkbulanma kimi. Bunlar şəxsin həyat keyfiyyətinə ciddi təsir edə bilər. Lakin məlum olan və ciddi narahatlıq yaradan bu yan təsirlər qədər daha az rast gəlinən və ən azı bunlar qədər mühüm yan təsirlər də var.

Əl və ayaq uclarında yanma, iynələnmə və keyimə ilə xarakterizə olunan periferik neyropatiyaya görə yıxılmalar

Xərçəng müalicəsi alan şəxslər yıxılma riski daşıyır. Yıxılma riski xərçəngə xas vəziyyət olmasa da, bəzi kimyaterapiyalar periferik neyropatiya dediyimiz, əl və ayaq uclarında hissiyyatın azalmasına və ya ağrıya səbəb ola bilər; bu da yıxılma riskinizi artıran yan təsirdir. Bir çox xəstə, xüsusilə daha gənc və ya özünü güclü və sağlam hiss edənlər yıxılma riski daşımadığını düşünə bilər. Lakin risk yenə də var.

Yıxılmadan yaranan zədələr təhlükəli ola bilər. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına görə, yıxılma dünyada qəzaya bağlı ölümlərdə ikinci yerdədir. Buna görə daha diqqətli olmaq lazımdır.

Xəstəxanada müalicə alırsınızsa, mühitə alışmadan gəzintiyə çıxmaq və ya tualetə getməkdə daha diqqətli olmalısınız. Riskinizi azaltmağın ilk addımı onun fərqində olmaqdır. Xəstəxanadasınızsa, yataqdan qalxmalısınızsa və özünüzü halsız hiss edirsinizsə, müşayiət edən şəxsdən və ya səhiyyə işçisindən kömək istəyin. Heç kimi narahat etmək istəməyə bilərsiniz, lakin təhlükəsizliyiniz bundan daha mühümdür.

Yıxılma riskini azaltmağın başqa yolu dəstəkləyici altlığı olan ayaqqabı geyinməkdir. Məsələn, barmaqarası başmaq geyinməyin. Yatağınızdan həmişə yavaş və diqqətlə qalxın. Zəiflik və ya başgicəllənmə hiss etsəniz, yaxınınıza və ya səhiyyə komandanızdan birinə xəbər verin.

• Kimyaterapiyaya bağlı neyropatiyanın (sinir zədələnməsinin) diaqnostikası və müalicəsi

Xərçənglə bağlı yorğunluq və halsızlıq

Yorğunluq və halsızlıq yan təsirləri fəaliyyətlərdən uzaq qalmağa və həyat keyfiyyətinin azalmasına səbəb olur. Xərçəng xəstələri bu vəziyyəti həkimlərinə və ya tibb bacılarına bildirməlidirlər. Bu yan təsiri azaltmaq üçün həkiminiz tədbir görə bilər.

Bəzən tamamlayıcı müalicə üsulları tövsiyə edilə bilər (məsələn, akupunktur). Həmçinin xərçəng müalicəsi zamanı həftədə ən azı üç dəfə 20 dəqiqə gəzən şəxslərdə yorğunluğun azala biləcəyini göstərən araşdırmalar var. Digər tərəfdən prosesin emosional təsirlərini də nəzərdən keçirmək faydalıdır. Psixoloq və ya dəstək qrupları kömək edə bilər.

• Halsızlıq və yorğunluq xərçəngin ilk əlaməti ola bilərmi?

Xərçəng müalicəsinə bağlı hormonal və cinsi dəyişikliklər

Süd vəzi xərçəngi müalicəsi alan qadınlar adətən hormon basqılayıcı müalicələr alırlar. Bunlar istilik basmaları, cinsi marağın azalması və menopauzanın başlanması kimi arzuolunmaz yan təsirlərə səbəb ola bilər. Həmçinin prostat xərçənginin müalicəsində geniş istifadə olunan androgen (kişi hormonu) basqılayıcı dərmanlar da kişilərdə hormon tarazlığına təsir edə və bu da cinsi istəksizliyə səbəb ola bilər. Bundan əlavə, sonsuzluq və erektil disfunksiya kimi xərçəng müalicəsinin yarada biləcəyi yan təsirlər müşahidə oluna bilər.

• Cinsəllik və xərçəng xəstələri: bu mövzuda danışmağın vaxtı çatmayıbmı?

İstilik basmalarında akupunktur kimi tamamlayıcı müalicə üsulları və dərin nəfəsalma, sərin duş kimi sakitləşdirici texnikalar rahatlamağa kömək edə bilər.

• Süd vəzi xərçəngi xəstələrində istilik basmalarının müalicəsi üçün akupunktur

Qısamüddətli yaddaş problemləri (kimya-beyin)

Adətən kimyabeyin adlandırılan xərçəng müalicəsinin koqnitiv təsirləri xəstələrə çətinlik yarada bilər. Zehni dəyişikliklər sadə unutqanlıqdan daha genişdir və müalicə bitdikdən sonra da davam edə bilər. Bu təsirlərə düzgün sözləri tapmaq, diqqəti toplamaq, fokuslanmaq və konsentrasiya ilə bağlı problemlər daxildir. Bunlar gündəlik həyata təsir edə bilər.

Bunun üçün beyin funksiyalarını yaxşılaşdırmaq məqsədilə zehni məşqlər istifadə edilə bilər. Kimyabeyin simptomlarının yüngülləşdirilməsində faydalı ola bilər. Bu tip müalicələr hər şəxsin ehtiyaclarına uyğunlaşdırılır.

• Xərçəng və onun müalicəsi zehni-koqnitiv funksiyalara necə təsir edir?