Xərçəngin mərhələsi nədir? Şişin müalicəyə cavab verdiyi necə müəyyən olunur?

Xərçəngin mərhələsi nədir və necə müəyyən edilir?

Xərçəngin mərhələsi şişin ölçüsünü və yayılma dərəcəsini müəyyən etmək üçün istifadə olunan təsnifat sistemidir. Mərhələ şişin nə qədər böyüməsindən və bədənə yayılıb-yayılmamasından asılıdır. Bu məlumat müalicə seçimini və pasiyentin təxmini ömür müddətini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.

Müxtəlif xərçəng növlərində fərqli mərhələləndirmə sistemlərindən istifadə edilə bilər. Məsələn, yoğun bağırsaq (kolon və düz bağırsaq) xərçənglərində TNM (şiş, limfa düyünü, metastaz) sistemi tətbiq oluna bilər. Burada T şişin ölçüsünü, N limfa düyünlərinə yayılmanı, M isə metastazı (yayılmanı) göstərir. Bu sistemdə mərhələ 0 ilə 4 arasında dəyişə bilər və şişin ölçüsünə, yayılmasına əsasən müəyyən edilir. Məsələn, 0-cı mərhələ xərçəng şişin hələ başlanğıc mərhələsində kiçik lezyon olduğunu, 4-cü mərhələ isə yayılmanın irəliləmiş səviyyədə olduğunu göstərir.

T: Şişin ölçüsü və yeri.

N: Xərçəngin yayıldığı limfa düyünlərinin sayı.

M: Metastaz və ya xərçəngin yayılması.

Bütün metastatik xərçənglərin eyni olmadığını, başqa orqanlara yayılma sayının da əhəmiyyət daşıdığını bilirik. “Oliqometastaz” da adlandırılan tək metastazlı pasiyentlərdə yaxşı müalicə planı ilə proqnozun (xəstəliyin gedişinin) daha yaxşı olduğu müşahidə edilib.

Aparılan görüntüləmə müayinələri kifayətdirmi?

Xərçəngin diaqnozu və müalicəyə cavabın ölçülməsi üçün radioloji görüntüləmə üsullarından istifadə olunur. Məqsəd xərçəng hüceyrələrini görüntüləmək və bədənə yayılıb-yayılmadığını anlamaqdır. Ən çox istifadə olunan onkoloji görüntüləmə üsulları ultrasəs (USG), mammoqrafiya, tomoqrafiya, maqnit-rezonans görüntüləmə (MRG) və pozitron-emissiya tomoqrafiyasıdır (PET).

Xərçənginizin mərhələsi, müalicəyə cavabı və ya təkrarlanıb-təkrarlanmaması barədə suallarınız varsa, həkiminizlə məsləhətləşərək əlavə məlumat və ya ikinci mütəxəssis rəyi ala bilərsiniz.

Müalicə müddətində onkoloji görüntüləmə müayinələri müəyyən fasilələrlə təkrarlanacaq. Bunlar müalicənin effektivliyini, şişin ölçüsünü və yayılmasını izləmək üçün istifadə olunur.

Xərçəngin bədənimdə yayılmasını və orqanlarımla əlaqəsini görə bilərəmmi?

Adətən görüntüləmə testləri ilə xərçəng hüceyrələrinin bədənə yayılmasını və orqanlarınıza təsirini müəyyən etmək olar. Fiziki müayinə, pasiyentin ümumi funksional vəziyyəti və qan analizləri də həkimə məlumat verir. Yayılmanı müəyyən etmək üçün ən çox istifadə olunan görüntüləmə testi PET-BT-dir. Bu müayinələr xərçəngin yayılmasını və orqanlara təsirini müəyyənləşdirmək üçün aparılır. Son dövrlərdə maye biopsiyası da xərçəngin yayılmasını, təkrarlanıb-təkrarlanmamasını və müalicəyə cavabını müəyyən etmək üçün sınaqdan keçirilir.

Xərçəngin müalicəyə cavab verdiyi necə müəyyən olunur?

Xərçəng müalicəsinin təsirini anlamaq üçün müəyyən testlər aparılır. Bunlar xərçəng hüceyrələrinin sayını ölçən analizlər və ya onların bədəndə yayılmasını araşdıran onkoloji görüntüləmə üsulları ola bilər.

Solid (orqan mənşəli) xərçənglərin müalicəyə cavabını müəyyən etmək üçün ən çox radioloji görüntüləmə testləri aparılır. Bu üsullar bədənin daxilindəki orqan və toxumaların təsvirini əldə etməyə imkan verir. Məsələn, tomoqrafiya, maqnit-rezonans görüntüləmə (MRG) və ya PET-BT şişin müalicə ilə kiçilib-kiçilmədiyini qiymətləndirmək üçün istifadə edilə bilər. Həkiminiz nəticələrə əsasən müalicəni qiymətləndirib lazım gəldikdə dəyişiklik edə bilər.

PET müayinəsi nədir?

PET (pozitron-emissiya tomoqrafiyası) tibbi görüntüləmə üsuludur. Bədəndə müəyyən molekulların hərəkətini və yerləşməsini görüntüləmək üçün istifadə olunur. Müayinə zamanı bədənə radioaktiv işarələyici yeridilir. İşarələyici bədəndə hərəkət etdikcə pozitron emissiyası şəklində şüalanma yayır. PET skaneri bu şüalanmanı qeydə alaraq müəyyən nahiyə və hüceyrələrin nə qədər fəal olduğunu göstərən təsvir yaradır. PET müxtəlif xəstəliklərin, o cümlədən xərçəngin diaqnozu və müalicəsində istifadə edilə bilər.

PET nüvə görüntüləmə üsuludur və çox vaxt müəyyən hüceyrələrin metabolik fəallığını göstərir. Anatomik görüntüləməsi yaxşı deyil. Təsviri daha yararlı etmək üçün kompüter tomoqrafiyası (BT) və maqnit rezonansı (MR) ilə birləşdirilir.

PET müayinəsinin neçə növü var? Mənə edilən PET uyğundurmu?

PET üsulunun müxtəlif növləri var, ən çox istifadə olunanlar bunlardır:

• FDG-PET: Ən çox istifadə olunan PET üsuludur. Hüceyrələrin radioaktiv işarələnmiş qlükozadan (şəkər molekulundan) istifadəsi görüntülənir. Xərçəng hüceyrələri kimi metabolik cəhətdən daha fəal hüceyrələr daha çox FDG tutur və şiş nahiyəsində daha parlaq təsvir alınır. Klassik ağciyər, süd vəzi və kolon xərçəngləri FDG-PET-BT ilə kifayət qədər yaxşı görüntülənir.
• PSMA-PET: Prostata spesifik membran antigeni pozitron-emissiya tomoqrafiyasıdır. Prostat xərçəngi hüceyrələrinin yayılmasını və böyüməsini görüntüləmək üçün istifadə olunur. Bu üsul prostat xərçəngində şişlərin yayılmasını və böyüməsini müəyyən etmək üçün prostata spesifik membran antigeni (PSMA) adlı radioaktiv işarələyicidən istifadə edir. Prostat xərçəngi hüceyrələrinə xas şəkildə metabolizə olunan bu işarələyici PET cihazı tərəfindən qeydə alınaraq şişlərin yayılmasını və böyüməsini göstərə bilər.
• FAPI-PET: Fibroblast aktivləşdirmə zülalı (FAP) xərçənglə əlaqəli fibroblast hüceyrələrində həddindən artıq istehsal olunan molekuldur. Bu molekulları hədəfləyən radioaktiv FAP inhibitorları (FAPI-lər) PET izləyicisi kimi istifadə olunur; beləliklə şişlər demək olar ki, hüceyrə ölçüsündə görüntülənə bilir. Xüsusilə qarın pərdəsinə yayılmış yumurtalıq xərçəngində dəyərlidir.
• Qallium 68 DOTA-TATE PET: Bu üsul müxtəlif xərçəng növlərində istifadə edilə bilər, lakin ən çox neyroendokrin şişlərdə tətbiq olunur. Sinir sisteminin müəyyən şişlərində də istifadə edilə bilər.
• PET-MR: Pozitron-emissiya tomoqrafiyası–maqnit rezonansı. Klassik FDG-PET-BT beyin və qaraciyəri yaxşı görüntüləyə bilmir. Beyin və qaraciyər hədəfləndikdə bu üsula müraciət olunur.