Yüngül, ləzzətli, sağlam Aralıq dənizi yeməyi resepti: zeytun yağlı ənginar dolması

Ərzaqlar

• (4 nəfərlik)
• 4 ədəd ənginar başı
• 1 ədəd kök
• 1 su stəkanı yaşıl noxud
• ½ çay stəkanı şam fıstığı
• 1 diş doğranmış sarımsaq
• 1 ədəd limon
• 2 xörək qaşığı (yk) zeytun yağı
• 1 çay stəkanı su
• ½ çay qaşığı (çk) şəkər
• ½ çk duz, qara istiot,
• Bəzəmək üçün şüyüd

Hazırlanması

Əvvəl kök və kartof orta ölçülü kub (medium dice) şəklində doğranır, üstünü örtəcək qədər su əlavə edilərək qaynamağa qoyulur. Qaynadıqdan təxminən 5 dk sonra kiçik kublar şəklində doğradığımız kartof əlavə edilir və tərəvəzlər yüngül yumşalana qədər qaynadılır (tam bişməməsi vacibdir). Sonra tavada 1 xörək qaşığı zeytun yağı ilə qaynatdığımız tərəvəzlər, yaşıl noxud, sarımsaq, şam fıstıqları və şəkər 1-2 dəqiqə qovrulur. Sonda qazana ənginarlar düzülür, içinə qovurduğumuz tərəvəzlər qoyulur və qalan zeytun yağı, duz, qara istiot üzərinə gəzdirilir. Su əlavə edildikdən sonra qazanın qapağı bağlanıb ənginarlar yumşalana qədər bişirilir (ənginarlar yumşalmadan suyunu çəkərsə, bir qədər də su əlavə edib bişirməyə davam edilir). Soyuduqdan sonra üzərinə limon sıxılır, şüyüdlə süfrəyə verilir. Nuş olsun

Ənginar

Ənginar (Cynara scolymus) mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsindən mavi-bənövşəyi çiçəklər açan, 50–150 cm boyunda çoxillik ot bitkisidir. Cənubi Avropada və Aralıq dənizi ətrafında yetişir. Martda yığılır. Gövdələri dik, güclü, sərt və uzununa şırımlıdır. Yarpaqları saplaqsız, böyük, uzunsov-oval və parçalıdır. Çiçəklər üst yarpaqların qoltuğundan çıxan uzun sapların ucunda iri başcıqlar şəklində toplanıb. Çiçək yatağı ətlidir. Hamısı boruşəkilli çiçəkləri və aralarındakı tükləri daşıyır.

Ənginar yemək üçün becərildiyi bilinən ən qədim bitkilərdəndir. İlk dəfə Efiopiyada yetişdirilən bitki sonra Misir üzərindən Avropa qitəsinə gəlib və burada da geniş becərilib.

Bitkinin yarpaqları Qədim Yunan və Roma imperiyalarında həzmə kömək üçün yeyilib. Ənginar 16-cı əsr Avropasında nəcib bitki sayıldığı üçün kral ailələri və varlılar tərəfindən yeyilib.

Ənginar seçərkən

• Sapından tutduğunuz ənginarı yüngül silkələyəndə baş hissəsi hərəkət etməlidir
• Yarpaqları yaşıl və təzə görünməlidir
• Sapı qurumamış və nəm olmalıdır
• Ənginarın təmizlənməsi və ayırd edilməsi baş hissəsindəki yarpaqları ətli hissəyə toxunmadan kəsməklə başlayır. Bu hissəni kəsdikdən sonra sapını və başının sapa yaxın hissələrini alma soyar kimi soyun. Sap hissəsini istifadə etməyəcəksinizsə, kəsib götürə bilərsiniz.
• Baş hissədəki yarpaqları kəsəndə tüklü daxili hissə ilə qarşılaşacaqsınız.
• Bu hissəni də oyacaq və ya qaşıqla oyub çıxarın.
• Bu arada ənginarı limonla ovuşduraraq qaralmasının qarşısını alın.
• Ənginarla dolma kimi reseptlər hazırlamaq istəsəniz, yarpaqları kəsərkən ətli hissədən uzaq tutaraq kəsin.
• Ənginarlarınızı dərhal bişirməyəcəksinizsə, limonlu suda saxlayaraq təzə, diri və qaralmadan qoruya bilərsiniz.

Ənginarın qida dəyəri

• 100 gr. çiy ənginar 53 kcal-dır, A vitamini (13 IU), C vitamini (11.7 mg), kalium (370 mg), natrium (94 mg), maqnezium (60mg) və kalsiumla (44mg) zəngin, lifli bitkidir.
• 100 qramında ümumi yağ 0.2 gr, 11 gr karbohidrat, 3.3 gr zülal və sıfır xolesterin, yalnız 1 gr şəkər var.
• Ənginarın 100 qramı; qida lifi ehtiyacının %22-siniqarşılayır.
• Yüksək miqdarda qida lifi ehtiva edən ənginar yarpaqları bağırsaq hərəkətini təmin edərək tualetə çıxmağı asanlaşdırır və qəbizliyin qarşısını alır.
• Dəmirlə zəngin ənginar, dəmir çatışmazlığı anemiyası üçün istehlakı tövsiyə olunan tərəvəzlərdəndir. 1 orta ölçülü çiy ənginar (təxminən 128 gr, bütöv, yarpaqları ilə birlikdə) gündəlik dəmir ehtiyacının %9-unu qarşılayacaq qədər (1.6 mg) dəmir ehtiva edir. Bitki bu xüsusiyyəti ilə anemiya müalicəsinə kömək üçün tövsiyə olunan təbii dəmir əlavələrində “ekstrakt” şəklində istifadə edilir.
• Həzmsizlik, ağrı, şişkinlik və tualetə çıxa bilməmək kimi problemlər yaradan “spastik kolon” çox geniş yayılmış funksional pozuntudur. Bu problemin dəqiq müalicəsi yoxdur və əlamətlərinin şiddəti qidalanma ilə sıx bağlıdır. Ənginar bəzi qidalarla birlikdə (kəpəkli düyü, tam taxıllı qidalar, kartof, balıq, günəbaxan tumu, balqabaq tumu, kətan toxumu…) spastik kolon əlamətlərini nəzarətdə saxlamaq üçün tövsiyə edilən yeməklər arasındadır.
• Ənginar yarpaqları qandakı xolesterin səviyyəsini müəyyən edən əsas fermentin (HMG CoA-reduktaza) istehsalını basqılayır. Qandakı yaxşı xolesterin (HDL) miqdarını artırdığına dair tədqiqatlar var.
• Ənginar yarpağının diuretik (sidikqovucu) təsiri var.
• Ənginar yarpağı döş qəfəsində ağrılı yanma hissi yaradan reflüks əlamətlərini azalda bilər.

Aralıq dənizi mətbəxinin dəyərli tərkiblərindən olan ənginarın bütün bu faydaları ilə birlikdə yalnız qida olduğunu unutmamaq lazımdır. Əsla dərman və ya tibbi müalicə kimi düşünülə və istifadə edilə bilməz. Yazımız elmi məlumatlarla Aralıq dənizi pəhrizinin müxtəlif tərkiblərinin faydalarını ortaya qoyur. Hədəfimiz yeyib-içdiklərimizi dad, zövq və elmi baxışla birləşdirib sizə təqdim etməkdir.