Çocuk ve Ergenlerde Kolorektal Kanser: Geç Tanıya Dikkat

Kalın bağırsak ve rektum kanseri çocuk ve ergenlerde çok nadirdir, ama görüldüğünde çoğu zaman ileri evrede yakalanır. Amerikan Pediatri Akademisi'nin Ekim 2026 kongresinde sunulan çok merkezli bir çalışmada, 21 yaş ve altındaki 84 hastanın yaklaşık 10'da 8'i evre III ya da IV'te tanı aldı. En sık belirtiler karın ya da sırt ağrısı, dışkılama alışkanlığında değişiklik, kilo kaybı ve rektal kanamaydı. Bu belirtiler gençlerde sıklıkla gözden kaçıyor.

Bu konu neden önemli?

Kolorektal kanser artık yalnızca ileri yaşın hastalığı değil. Amerikan Kanser Derneği'nin 2026 kolorektal kanser istatistiklerine göre ABD'de 20-49 yaş arasında görülme sıklığı 2013-2022 arasında yılda yaklaşık %3 arttı ve 50 yaş altındaki hastaların dörtte üçü ileri evrede tanı alıyor. 2023 itibarıyla kolorektal kanser, ABD'de 50 yaş altında kansere bağlı yaşam kayıplarının erkeklerde ve iki cinsiyet birlikte değerlendirildiğinde birinci nedeni hâline geldi. 50 ülkeyi inceleyen bir Lancet Oncology çalışmasında erken başlangıçlı kolorektal kanser 27 ülkede artıyor. Bu artışı ve olası nedenlerini 50 yaş altı kanser artışı yazımızda ele aldık.

Artış en genç yaş gruplarına da uzanıyor. 2024'te sunulan bir ABD analizinde 1999-2020 arasında görülme sıklığı 10-14 yaş grubunda 100.000'de 0,1'den 0,6'ya, 15-19 yaşta 0,3'ten 1,3'e çıktı. Yine de 20 yaş altında kolorektal kanser çok nadirdir: ABD Ulusal Kanser Enstitüsü'ne göre 100.000 kişide yaklaşık 0,5 vaka, yani ABD'de yılda 100'ün altında hasta.

Nadir olması, sorunun ta kendisi. Bir gencin karın ağrısı ya da rektal kanaması ilk akla kansere getirmez; kabızlık, hemoroid ya da gastroenterit düşünülür. Bu çalışma, belirtiler sürdüğünde genç yaşın tanıyı ertelemek için bir neden olmaması gerektiğini bir kez daha gösteriyor.

Çocuklarda ve gençlerde kolon kanseri belirtileri nelerdir?

Çocuk ve gençlerde kolorektal kanserin en sık belirtileri karın ya da sırt ağrısı, dışkılama alışkanlığında değişiklik, açıklanamayan kilo kaybı ve rektal kanamadır. Demir eksikliği anemisi de önemli bir uyarıcıdır. Bu belirtiler gençlerde sıklıkla daha sık görülen hastalıklara bağlanır. Belirtiler sürüyorsa ya da rektal kanama varsa, yaş ne olursa olsun hekime başvurulmalıdır.

AAP 2026 çalışması nasıl yapıldı?

Çalışmada ne bulundu?

"%96,8 ileri evre" rakamı nereden çıktı?

Çalışmayı aktaran bazı haberlerde "hastaların neredeyse tamamı (%96,8) evre III ya da IV'teydi" yazıyor. AAP'nin basın açıklamasına göre ise hastaların %51'i evre III, %29'u evre IV'te tanı aldı; yani yaklaşık 10'da 8'i ileri evredeydi. %96,8 oranı, nüks eden 31 hastanın 30'unun tanı anında evre III ya da IV olduğunu gösteriyor. Ayrıca çalışma 84 hastanın dosyalarını incelediği için, ileri evre hastalığın gençlerde zaman içinde arttığını göstermiyor; bu tür bir sonuç için nüfus tabanlı veriler gerekir.

Nüks ve kötü seyirle ne ilişkiliydi?

Hastaların 31'inde (%36,9) hastalık ortanca 11. ayda nüks etti; çalışma döneminin sonunda 38 hasta (%45,2) yaşamını yitirmişti. Nüks eden ve etmeyen hastalar karşılaştırıldığında üç özellik belirgin olarak farklıydı:

Taşlı yüzük (signet ring) hücreli tümörler, hücre içinde biriken müsinin çekirdeği kenara itmesiyle yüzük görünümü alan agresif bir alt tiptir. 30 çalışmayı birleştiren bir meta-analizde, taşlı yüzük hücreli kolorektal kanserde 5 yıllık genel sağkalım açısından risk, klasik adenokarsinoma göre yaklaşık 2,5 kat yüksek bulundu.

Gençlerdeki kolorektal kanser erişkinlerdekinden farklı mı?

Çalışmanın yazarlarından Dr. Erica Arnold'un ifadesiyle, ergen ve genç erişkinlerdeki kolorektal kanser "ileri yaştakinden farklı bir hastalık". Önceki çalışmalar da bunu destekliyor:

Kalıtsal yatkınlık, genç hastada mutlaka araştırılması gereken bir konu. Lynch sendromu, ailesel adenomatöz polipozis (FAP) ve çocukluk çağında görülen konstitüsyonel mismatch onarım eksikliği (CMMRD) en önemli örnekler. 50 yaş altındaki hastalarda yapılan bir çalışmada germline mutasyon taşıyanların üçte biri, klasik test ölçütlerini karşılamıyordu. Bu nedenle ABD Ulusal Kapsamlı Kanser Ağı (NCCN), 50 yaş altında tanı alan tüm kolorektal kanser hastalarına çoklu gen paneli testi öneriyor. AAP çalışması bilinen sendromu olan hastaları dışladı; ancak hastalara tanı sonrası genetik test yapılıp yapılmadığı basın metinlerinde yer almıyor.

Gençlerde kolorektal kanser nasıl tedavi edilir?

• Erişkin protokolleri kullanılır: Çocuk ve ergenlere özgü randomize kolorektal kanser çalışması yok. Tedavi, cerrahi ve erişkin kemoterapi protokolleriyle (ör. 5-FU temelli FOLFOX ya da CAPOX) yapılır; rektum kanserinde radyoterapi de eklenebilir. Bu çalışmada hastaların %74'ü önce ameliyat edildi, %18'ine ameliyat öncesi kemoterapi verildi. FOLFOX protokolünü FOLFOX yazımızda anlattık.
• Her tümörde MMR/MSI testi: Mismatch onarım eksikliği olan tümörlerde immünoterapi çok etkili. Metastatik hastalıkta ilk basamak pembrolizumab, hastalığın ilerlemeden geçen süresini 8,2 aydan 16,5 aya çıkardı (KEYNOTE-177). MMR eksik lokal ileri rektum kanserinde dostarlimab ile ilk 14 hastanın tamamında klinik tam yanıt görüldü.
• Doğurganlığın korunması: Kemoterapi ve pelvik radyoterapi doğurganlığı etkileyebilir. ASCO kılavuzu, bu konunun tanıdan sonra mümkün olan en kısa sürede konuşulmasını ve üreme uzmanına erken yönlendirmeyi öneriyor.
• Çocuk ve erişkin ekiplerin işbirliği: Çalışmanın yazarları, giderek daha genç hastalarda görülen erişkin tipi kanserlerde çocuk ve erişkin onkoloji ekiplerinin birlikte çalışmasının ve tedavinin kişiye göre planlanmasının önemini vurguluyor. ABD'de 15-39 yaş "ergen ve genç erişkin" (AYA) grubu olarak ayrıca ele alınıyor.

Kimler daha erken taranmalı?

Ortalama riskli bireylerde tarama ABD'de 45 yaşında, Türkiye'de 50 yaşında başlıyor. Tarama yaşının 45'e indirilmesini tarama yaşı 45 yazımızda ele aldık. Ancak bazı kişilerin çok daha erken izlenmesi gerekiyor:

• Ailede kolorektal kanser: Birinci derece bir yakını 60 yaşından önce kolorektal kanser ya da ileri adenom tanısı almış kişilerde, ABD Çok Dernekli Çalışma Grubu kolonoskopiye 40 yaşında ya da yakının tanı yaşından 10 yıl önce (hangisi daha erkense) başlanmasını ve 5 yılda bir tekrarlanmasını öneriyor.
• Lynch sendromu: Amerikan Gastroenteroloji Koleji'nin 2015 kılavuzuna göre 20-25 yaşından itibaren en az 2 yılda bir kolonoskopi.
• Klasik FAP: Ergenlikten itibaren yılda bir kolonoskopi ya da sigmoidoskopi.
• İltihabi bağırsak hastalığı: Hastalığın süresine ve yaygınlığına göre gastroenteroloğun belirleyeceği aralıklarla izlem.

Belirtisi olan bir kişi ise tarama yaşını beklememelidir. Tarama, belirtisi olmayan kişiler içindir; belirtisi olan kişi tanısal değerlendirmeye gider. Kolonoskopinin nasıl yapıldığını kolonoskopi yazımızda, gaitada gizli kan testinin pozitif çıkması durumunda ne yapılacağını gaitada gizli kan yazımızda anlattık.

Hangi durumda hekime başvurulmalı?

• Rektal kanama: Hemoroid sık bir neden olsa da tekrarlayan ya da açıklanamayan kanama değerlendirilmelidir.
• Açıklanamayan kilo kaybı: Özellikle karın ağrısı ya da dışkılama değişikliğiyle birlikteyse.
• Dışkılama alışkanlığında süren değişiklik: Haftalarca süren ishal, kabızlık ya da dışkının incelmesi.
• Süren karın ya da sırt ağrısı: Bu çalışmada en sık belirti buydu.
• Demir eksikliği anemisi: Özellikle erkeklerde ve adet görmeyen kadınlarda nedeni araştırılmalıdır.
• Aile öyküsü: Ailede genç yaşta kolorektal kanser, rahim kanseri ya da çok sayıda polip varsa genetik danışmanlık ve erken izlem gerekebilir.

Sık sorulan sorular

Çocuklarda kolon kanseri görülür mü?

Görülür, ama çok nadirdir. ABD Ulusal Kanser Enstitüsü'ne göre 20 yaş altında 100.000 kişide yaklaşık 0,5 vaka görülüyor. Ancak son yıllarda gençlerde artış bildiriliyor ve hastalık bu yaş grubunda çoğunlukla ileri evrede yakalanıyor.

Gençlerde kolon kanserinin en sık belirtileri nelerdir?

AAP 2026 çalışmasında en sık belirtiler karın ya da sırt ağrısı (%74), dışkılama alışkanlığında değişiklik (%45), kilo kaybı (%43) ve rektal kanamaydı (%38). Demir eksikliği anemisi de önemli bir uyarıcıdır. Bu belirtiler sürüyorsa yaş ne olursa olsun hekime başvurulmalıdır.

Genç yaşta kolorektal kanser tanısı alan hastaya genetik test yapılmalı mı?

Evet. NCCN, 50 yaş altında tanı alan tüm kolorektal kanser hastalarına çoklu gen paneli testi öneriyor; ayrıca her tümörde mismatch onarım (MMR/MSI) testi yapılmalıdır. Kalıtsal bir sendrom saptanırsa aile bireyleri de erken taramadan yararlanabilir.

Türkiye'de kolon kanseri taraması kaç yaşında başlıyor?

Sağlık Bakanlığı'nın programında ortalama riskli kişilerde tarama 50-70 yaş arasında, 2 yılda bir gaitada gizli kan testi ve 10 yılda bir kolonoskopiyle yapılıyor; yüksek riskli kişilerde 40 yaşında başlıyor. Belirtisi olan kişiler ise tarama yaşını beklemeden hekime başvurmalıdır.

Sözlük

Kolorektal kanser

Kalın bağırsak (kolon) ve rektumdan köken alan kanser.

Erken başlangıçlı kolorektal kanser

50 yaşından önce tanı alan kolorektal kanser.

Müsinöz adenokarsinom

Tümörün önemli bir kısmının müsin adlı jel benzeri maddeden oluştuğu alt tip.

Taşlı yüzük hücreli karsinom

Hücre içinde biriken müsinin çekirdeği kenara iterek yüzük görünümü oluşturduğu, agresif seyirli alt tip.

Kötü diferansiye tümör

Hücreleri normal bağırsak dokusuna az benzeyen ve genellikle daha hızlı büyüyen tümör.

MMR/MSI

DNA hatalarını onaran mismatch onarım sistemi ve bu sistem bozulduğunda ortaya çıkan mikrosatellit instabilitesi. Hem kalıtsal sendromları hem de immünoterapiye yanıtı öngörür.

Lynch sendromu

Mismatch onarım genlerindeki kalıtsal değişikliklerle ortaya çıkan, kolorektal ve rahim kanseri riskini artıran sendrom.

AYA

Ergen ve genç erişkin (adolescent and young adult); ABD'de 15-39 yaş arası kanser hastaları için kullanılan tanım.