لارنژکتومی چیست؟ نکاتی که باید دانست
در این مقاله
لارنژکتومی جراحی برداشتن بخشی یا تمام حنجره، یعنی جعبهٔ صدا، است. این عمل بیشتر در بیماران مبتلا به سرطان حنجره (لارنکس) انجام می‌شود.
جراح می‌تواند با لارنژکتومی جزئی، بخشی از حنجره یا با لارنژکتومی کامل، تمام آن را بردارد.
برای درمان بیماران دچار آسپیراسیون مزمن نیز ممکن است لارنژکتومی لازم شود؛ وضعیتی نادر که در آن غذا یا نوشیدنی به‌طور مکرر وارد ریه‌ها می‌شود.
این نوشته، ماهیت لارنژکتومی، انواع آن و آنچه بیمار پیش و پس از عمل تجربه می‌کند را مرور می‌کند.
انواع لارنژکتومی چیست؟
چند نوع لارنژکتومی وجود دارد. در همهٔ انواع، برای دسترسی به حنجره، برشی روی برجستگی سیب آدم ایجاد می‌شود.
لارنژکتومی جزئی: گزینه‌ای درمانی برای تومورهای کوچک‌تر است. جراح گوش و حلق و بینی بخشی از حنجره را برمی‌دارد. هدف، برداشتن سرطان با حفظ هرچه بیشتر ساختار حنجره است.
لارنژکتومی سوپراگلوتیک: نوعی لارنژکتومی جزئی است که در آن بخش بالای حنجره، بالاتر از گلوت (ناحیهٔ تارهای صوتی)، برداشته می‌شود. جراحان این عمل را برای سرطان‌های سوپراگلوتیک انجام می‌دهند. معمولاً فرد توانایی صحبت‌کردن را از دست نمی‌دهد.
همی‌لارنژکتومی: نوع دیگری از لارنژکتومی جزئی است که برای برداشتن سرطان‌های کوچک، یکی از دو تار صوتی خارج می‌شود. توانایی صحبت پس از آن به میزان حنجرهٔ برداشته‌شده بستگی دارد و ممکن است باقی بماند یا از بین برود.
لارنژکتومی کامل: شامل برداشتن تمام حنجره است. جراح همچنین استومایی دائمی (سوراخ) در گردن ایجاد می‌کند تا به تنفس کمک کند. بیمار پس از عمل می‌تواند مانند قبل بخورد و بیاشامد، اما توانایی صحبت خود را از دست می‌دهد و باید روش‌های تازهٔ ارتباط را بیاموزد.
امروزه نقش لارنژکتومی جزئی در درمان سرطان حنجرهٔ مراحل اولیه رو به کاهش است و جراحان معمولاً برداشت آندوسکوپیک (تراشیدن از داخل با کمک دوربین) را ترجیح می‌دهند. این روش، جراحی کم‌تهاجمی دیگری برای درمان سرطان حنجرهٔ اولیه است.
چرا لارنژکتومی انجام می‌شود؟
لارنژکتومی برای درمان سرطان‌های گلو، مانند سرطان حنجره و هیپوفارنکس (بخش پایین حلق)، انجام می‌شود.
لارنژکتومی کامل در این شرایط انجام می‌شود:
- آسیب شدید حنجره
- سرطان پیشرفتهٔ سر و گردن
- پاسخ‌ندادن سرطان به شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی
- وجود توموری بزرگ در این ناحیه
- آسپیراسیون مزمن ناشی از فلج اعصاب جمجمه‌ای (اعصابی که از مغز خارج می‌شوند و سر و گردن را عصب‌دهی می‌کنند) یا نداشتن صدا
- اگر بیمار دارای پاپیلوماتوز عودکنندهٔ حنجره باشد
لارنژکتومی چگونه بر آناتومی گردن اثر می‌گذارد؟
گردن از اجزای فراوانی تشکیل شده است. نواحی مرتبط‌تر با لارنژکتومی، لارنکس (حنجره)، تراشه (نای) و ازوفاگوس (مری) هستند.
در زیر، آناتومی ناحیهٔ سر و گردن به‌صورت ساده نشان داده شده است:
حنجره و نای به ریه‌ها متصل‌اند، درحالی‌که مری به معده و باقی دستگاه گوارش وصل می‌شود.
حنجره در گردن، ناحیهٔ مشترکی به نام حلق را با مری دارد. این همان جایی است که هر دو لوله به دهان متصل می‌شوند.
لارنژکتومی کامل ارتباط دهان و نای را از بین می‌برد؛ بنابراین فرد دیگر نمی‌تواند از دهان یا بینی نفس بکشد. پس از عمل، نای و مری دیگر ناحیهٔ مشترکی ندارند.
فرد به‌جای آن از استوما یا سوراخ گردن تنفس می‌کند. دیگر نمی‌تواند مانند قبل صحبت کند، اما خوردن و آشامیدن را ادامه می‌دهد.
باید دربارهٔ وضعیت پس از عمل به این بیماران اطلاعات جامع داده شود و توان‌بخشی انکولوژیک از پیش از جراحی آغاز شود.
لارنژکتومی‌های جزئی امکان حفظ بخش بیشتری از ساختار حنجره را فراهم می‌کنند.
در زیر، تغییرات ساختار آناتومیک گردن پیش و پس از لارنژکتومی به‌صورت ساده نشان داده شده است:
تفاوت لارنژکتومی و تراکئوستومی چیست؟
تراکئوستومی ایجاد استوما (سوراخ یا دهانه) در بخش بالایی نای است. در آن حنجره به‌طور جزئی یا کامل برداشته نمی‌شود؛ فقط برای تأمین تنفس استوما ایجاد می‌شود. به این ترتیب دسترسی مستقیم به نای و ریه فراهم می‌شود تا بیمار از لوله نفس بکشد.
تراکئوستومی را بیشتر متخصصان گوش و حلق و بینی و بیهوشی انجام می‌دهند.
اگر جراح تمام حنجره (جعبهٔ صدا) را بردارد، بیمار به استوما یا سوراخ دائمی نیاز دارد. این «استومای لارنژکتومی» نام دارد و با تراکئوستومی یکسان نیست.
پس از لارنژکتومی کامل، جراح نای را به پوست گردن می‌آورد؛ یعنی ارتباط نای و دهان دیگر وجود ندارد.
خطرات و عوارض جانبی احتمالی لارنژکتومی چیست؟
هر جراحی خطراتی دارد، از جمله:
- پنومونی (ذات‌الریه)
- ترومبوزها (لخته‌های خون)
- عفونت‌ها
- عوارض ناشی از بیهوشی
جراحی‌های ناحیهٔ گلو ممکن است سبب این موارد شوند:
- دشواری بلع که می‌تواند بر خوردن اثر بگذارد
- ایجاد فیستول (سوراخی میان دو بافت؛ مانند نای و مری)
- پارگی وریدهای بزرگ یا شریان‌ها، هرچند بسیار نادر است
- افراد پس از لارنژکتومی کامل، توانایی صحبت‌کردن مانند گذشته را از دست می‌دهند.
- پس از لارنژکتومی جزئی معمولاً توان استفاده از تارهای صوتی باقی می‌ماند، اما برای سازگاری با تغییرات پس از جراحی ممکن است درمان لازم باشد.
آمادگی برای جراحی لارنژکتومی
پزشک پیش از عمل احتمالاً برای ارزیابی عوامل خطر عوارض، چند آزمایش درخواست می‌کند.
در افرادی با عوامل خطر مؤثر بر ترمیم زخم، مانند سیگارکشیدن یا سابقهٔ پرتودرمانی، ممکن است عوارض بیشتری ایجاد شود.
ارزیابی دقیق گوش و حلق و بینی یا انکولوژیک می‌تواند دستورهای مفصل آمادگی را در این زمینه‌ها ارائه کند:
- کدام داروها باید قطع شوند و در چه زمانی
- چه زمانی باید خوردن و آشامیدن متوقف شود
- دستورهای مربوط به کارهای لازم پس از بستری
- سایر دستورهای مهم برای ایمنی فرد
هنگام جراحی لارنژکتومی
تیم جراحی در طول عمل با متخصص بیهوشی همکاری می‌کند تا فرد در تمام مدت خواب باشد.
پس از بیهوش‌شدن بیمار، این اقدامات انجام می‌شود:
- لوله‌ای از گلو برای کمک به تنفس
- لولهٔ بینی‌ـ‌معده‌ای در بینی برای کنترل محتویات معده هنگام عمل
- سوند ادراری برای تخلیهٔ ادرار در طول عمل
- سپس روی سیب آدم برشی ایجاد شده و بخشی یا تمام حنجره برداشته می‌شود.
پس از برداشتن بافت به میزان لازم، استومایی در نای ایجاد می‌شود؛ سوراخی که تنفس مستقیم از آن را ممکن می‌کند.
در لارنژکتومی جزئی استوما موقت و در لارنژکتومی کامل دائمی است.
بااین‌حال، برخی لارنژکتومی‌های جزئی نیز به استومای دائمی نیاز دارند. پزشک می‌تواند به فرد بگوید که به استومای موقت نیاز دارد یا دائمی.
پس از جراحی لارنژکتومی
پس از عمل، بیمار به اتاق ریکاوری منتقل می‌شود.
پس از لارنژکتومی کامل ممکن است چند روز مراقبت ویژه لازم باشد. در بیمارستان‌های باتجربه در جراحی سر و گردن، این مدت ممکن است کوتاه‌تر باشد و بیمار زودتر در بخش، مراقبت اختصاصی دریافت کند.
تا ترمیم گلو امکان غذاخوردن وجود ندارد و این ممکن است 1-2 هفته طول بکشد. در این مدت تغذیه از طریق لولهٔ بینی و معده انجام می‌شود.
در مدت بستری، پرستار یا اعضای دیگر تیم درمان در جنبه‌های مختلف مراقبت کمک می‌کنند، از جمله:
- درمان درد
- حمایت تغذیه‌ای (خوردن و بلع)
- کمک به حرکت فرد
- کمک به نیازهای ارتباطی با نوشتن روی تخته و امکانات مشابه
- آموزش مراقبت از استوما
فرد باید از تخت برخیزد و در اتاق راه برود؛ این کار به پیشگیری از عوارض جراحی و لخته‌های خون کمک می‌کند. سپس می‌تواند فیزیوتراپی و گفتاردرمانی را شروع کند.
بسته به اندازهٔ تومور، ممکن است درمان‌های تکمیلی مانند شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی لازم باشد.
موضوع مرتبط: ابزاری ارتباطی برای بیماران مبتلا به سرطان حنجره: هنر
مراقبت از استوما
در چند ماه نخست پس از جراحی، ممکن است استوما مخاط زیادی تولید کند و تنفس را دشوارتر سازد.
در این موارد، وجود لوله در استوما به تنفس راحت‌تر کمک می‌کند و مانع کوچک‌شدن استوما می‌شود. برای خارج‌کردن مخاط می‌توان لوله را برداشت.
وقتی تولید مخاط زیاد متوقف شد، پزشک لوله را خارج می‌کند.
بیماران باید استوما را روزی یک بار تمیز کنند تا دلمه نبندد و عفونی نشود. پرستار روش تمیزکردن را آموزش می‌دهد.
پزشک می‌تواند فیلترهای ویژه‌ای برای کمک به دورماندن استوما از میکروب‌ها و جلوگیری از خشک‌شدن آن فراهم کند.
هنگام سرفه یا عطسه باید استوما با دستمال پوشانده شود، زیرا مخاط و بزاق به‌جای دهان یا بینی از استوما خارج می‌شوند.
توان‌بخشی گفتار
توان‌بخشی گفتار شامل چند روش درمانی برای کمک به یادگیری ارتباط است.
برخی گزینه‌ها عبارت‌اند از:
ارتباط غیرکلامی: از حالت‌های چهره، زبان اشاره و نوشتن روی تخته تا وسایل کمکی دیگر را در بر می‌گیرد.
گفتار مری: یادگیری این روش ممکن است دشوار باشد و شامل نگه‌داشتن هوا، ایجاد لرزش و استفاده از هوا، زبان و لب‌ها برای ساختن کلمات است.
الکترولارنکس: دستگاهی روی گردن است که صدایی رباتیک ایجاد می‌کند.
گفتار TEP: روشی است که از سوراخ‌کردن نای‌ـ‌مری برای قراردادن پروتز صوتی و امکان صحبت‌کردن استفاده می‌کند.
پروتز صوتی: دریچه‌ای مصنوعی است که جراح در گردن قرار می‌دهد. هنگام صحبت، فرد استوما را می‌بندد و از دریچه نفس می‌کشد؛ صدایی تولید می‌شود که با حرکت لب‌ها و دهان به کلمات تبدیل می‌شود. زیر و بمی صدا ممکن است از صدای پیشین پایین‌تر باشد.
اطلاعات دیگر دربارهٔ لارنژکتومی
بیشتر بیماران پس از لارنژکتومی با وضعیت عمومی خوب به زندگی ادامه می‌دهند.
برخی پژوهش‌ها می‌گویند 1 نفر از هر 3 بیمار پس از لارنژکتومی دچار عوارضی می‌شوند.
مطالعه‌ای در 2018، سرطان عودکنندهٔ حنجره را از نظر بقا پس از لارنژکتومی کامل بررسی کرد. بقای کلی 5 ساله 49% و بقای بدون بیماری کلی 5 ساله 58% بود.
میزان بقا پس از لارنژکتومی بسیار متفاوت است. سن، سلامت عمومی، مرحلهٔ سرطان و عوامل دیگر می‌توانند بر طول عمر پس از جراحی اثر بگذارند.
خلاصه
لارنژکتومی عملی برای درمان برخی سرطان‌های گلو است و دو نوع اصلی دارد: کامل و جزئی.
پس از لارنژکتومی کامل، فرد توانایی گفتار پیشین خود را از دست می‌دهد. همچنین برای کمک به تنفس به استوما یا سوراخی در گردن نیاز خواهد داشت.
میزان موفقیت کلی عمل به سلامت عمومی، سن و مرحلهٔ سرطان فرد بستگی دارد.
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.