مقعد چرا می‌خارد؟ آیا نشانه سرطان مقعد است؟

خارش مداوم ناحیه‌ای از بدن ممکن است ناخواسته درباره علت آن، پرسش «آیا سرطان دارم؟» را به ذهن بیاورد. اما آیا خارش مقعد نشانه سرطان است؟

خارش مقعد می‌تواند علل بسیار متفاوتی داشته باشد. علاوه بر تحریک پوست، بواسیر و عفونت، سرطان هم از علت‌های احتمالی این نشانه است. اما سرطان مقعد که بر اثر علت‌های متعددی ایجاد می‌شود، معمولا بی‌نشانه است. همچنین برخلاف خارش، خونریزی اغلب از نخستین نشانه‌های سرطان مقعد است.

با این حال، مراجعه به متخصص برای یافتن علت خارش ماندگار مقعد، تشخیص و درمان درست اهمیت دارد.

آیا علت خارش مقعد سرطان است؟

علت خارش مقعد بسیار به‌ندرت ممکن است سرطان باشد و نخستین نشانه سرطان مقعد بیشتر خونریزی خفیف است. خارش معمولا می‌تواند از وضعیت‌های دیگر، مانند بواسیر، تحریک یا عفونت، ناشی شود.

سرطان مقعد خود نیز بسیار نادر است. تنها 2,5% همه سرطان‌های درگیرکننده معده و روده را تشکیل می‌دهد. با این حال، اگر فرد تردیدی دارد، مهم است هرچه زودتر به متخصص مراجعه کند. متخصصان معمولا برای تعیین علت خارش، معاینه جسمی و آزمایش انجام می‌دهند.

در زیر مشکلاتی که در ناحیه مقعد دیده می‌شوند تصویر شده‌اند

نشانه‌های سرطان مقعد چیست؟

سرطان مقعد همیشه نشانه ایجاد نمی‌کند. معمولا 2 مورد از 10 مورد بی‌نشانه‌اند. نشانه‌های احتمالی سرطان مقعد عبارت‌اند از:

• خونریزی از راست‌روده: یکی از شایع‌ترین نشانه‌های سرطان مقعد است. خونریزی معمولا آشکارا از مقعد دیده می‌شود یا به شکل رد خون روی مدفوع مشخص است. مدفوع تیره یا سفت ممکن است نشانه خونریزی باشد.
• خارش راست‌روده یا اطراف آن: خارش مقعد می‌تواند علل متفاوتی داشته باشد. سرطان مقعد معمولا بی‌نشانه است، یعنی اغلب با خارش مقعد ارتباط ندارد.
• احساس توده یا پُری مقعد: با رشد سرطان مقعد ممکن است احساس توده یا پُری ایجاد شود. این نشانه در مراحل پیشرفته بیشتر دیده می‌شود.
• درد مقعد: سرطان مقعد می‌تواند در این ناحیه درد ایجاد کند. اما این نشانه شبیه درد ناشی از وضعیت‌های دیگر نیز هست.
• تغییر حرکات روده و باریک شدن مدفوع: سرطان مقعد می‌تواند حرکات روده را تغییر دهد و مدفوع را باریک کند. این نشانه‌ها با سایر مشکلات روده نیز شباهت دارند.
• ترشح مقعد: سرطان مقعد می‌تواند ترشح ایجاد کند. اما این نشانه شبیه ترشح ناشی از وضعیت‌های دیگر نیز هست.
• از دست دادن کنترل حرکات روده: سرطان مقعد ممکن است دشواری یا از دست دادن کنترل حرکات روده ایجاد کند. اما این نشانه با مشکلات دیگر روده هم شباهت دارد.
• نشانه‌های دیگر مانند درد لگن و کاهش وزن: با پیشرفت سرطان مقعد، نشانه‌هایی مانند درد لگن و کاهش وزن نیز ممکن است ایجاد شوند.

در برخی موارد، متخصص هنگام معاینه می‌تواند در کشاله ران یا اطراف مقعد، غدد لنفاوی متورم شناسایی کند.

تومورهای ایجادشده در مقعد ممکن است با پاسخ التهابی به برخی عفونت‌ها، مانند ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) 16 و 18، مرتبط باشند. خطر سرطان مقعد در افراد دارای HPV در این ناحیه، 40 برابر حالت معمول است. همچنین مردان دارای عفونت‌های ویروسی تناسلی نیز خطر سرطان مقعد بالاتری دارند.

سرطان مقعد اغلب تا رسیدن تومور به مراحل پیشرفته نشانه ندارد. تفکیک نشانه‌هایش از بواسیر دشوار است. بنابراین مراجعه به متخصص برای فرد دارای خارش، همیشه درست‌ترین راه خواهد بود.

بواسیر یا سرطان مقعد؟

بواسیر، ساختارهایی هستند که از گشاد شدن و تورم سیاهرگ‌های هموروئیدی در انتهای راست‌روده و کانال مقعد ایجاد می‌شوند. در برخی موارد ممکن است ملتهب و متورم شوند. این ساختارهای قابل لمس می‌توانند از ناراحتی اندک تا درد شدید نشانه ایجاد کنند. بواسیر اغلب ممکن است با سرطان اشتباه شود. اما برخلاف سرطان مقعد، شایع است و از علت‌های اصلی خونریزی راست‌روده و خارش به شمار می‌رود. نشانه‌های کلی بواسیر عبارت‌اند از:

• درد
• خونریزی
• خارش
• احساس سوزش
• تورم
• ترشح و رطوبت مقعد (در بواسیر داخلی)

بواسیر به دو نوع داخلی و خارجی تقسیم می‌شود.

بواسیر داخلی از تورم سیاهرگ‌های هموروئیدی درون کانال مقعد ایجاد می‌شود و معمولا بدون درد است. با این حال، می‌تواند خونریزی و خارش ایجاد کند. بواسیر خارجی از تورم این سیاهرگ‌ها بیرون کانال مقعد ایجاد می‌شود و معمولا دردناک است. این نوع اغلب بر اثر یبوست، اسهال، نشستن طولانی یا بلند کردن بار سنگین ایجاد می‌شود.

بواسیر معمولا در خانه درمان‌پذیر است و با تغییر سبک زندگی می‌توان از آن پیشگیری کرد. با این حال، در نشانه‌های شدید یا خونریزی ممکن است مداخله پزشکی لازم باشد.

بواسیر خارجی از شایع‌ترین مشکلات جامعه است و داروهای زیر در درمان آن استفاده می‌شوند:

1. بی‌حس‌کننده‌های موضعی: برای تسکین درد ناشی از بواسیر استفاده می‌شوند. این داروها می‌توانند موادی مانند بنزوکائین، لیدوکائین (Anestol) و پریلوکائین داشته باشند.

2. کورتیکواستروئیدها: برای کاهش التهاب و تسکین خارش استفاده می‌شوند. ممکن است موادی مانند هیدروکورتیزون، بتامتازون و فلوئوسینولون داشته باشند.

3. تنگ‌کننده‌های موضعی عروق: برای کاهش تورم ناشی از بواسیر استفاده می‌شوند. ممکن است موادی مانند فنیل‌افرین و اپی‌نفرین داشته باشند.

4. ضددردهای موضعی: می‌توانند برای تسکین درد استفاده شوند. این داروها ممکن است موادی مانند منتول و کافور داشته باشند.

همچنین در درمان بواسیر خارجی، علاوه بر داروهای موضعی، نشستن در آب گرم و تغییر سبک زندگی، از جمله رژیم پرفیبر برای دوری از یبوست ، نوشیدن آب فراوان و ورزش مؤثر است. اما درمان بواسیر باید توسط پزشک خانواده، جراح عمومی یا متخصص گوارش تنظیم شود.

علت‌های دیگر خارش مقعد چیست؟

کرمک، زگیل تناسلی، اگزما و شقاق یا فیستول مقعد نیز می‌توانند خارش ایجاد کنند. اینها چه معنایی دارند و آیا درمان دارند؟

کرمک (انتروبیازیس)

کرمک (pingworm)، نوعی انگل ساکن روده افراد در معرض آن است. هنگامی که فرد خواب است، کرمک ماده می‌کوشد از مقعد خارج شود و روی پوست اطراف تخم می‌گذارد. این موضوع به‌ویژه شب‌ها باعث خارش مقعد می‌شود، در حالی که در برخی افراد هیچ نشانه‌ای ایجاد نمی‌کند.

در درمان کرمک، داروهای ضدانگل بدون نسخه حاوی آلبندازول، مبندازول یا پیرانتل پاموات می‌توانند استفاده شوند. اما البته برای تشخیص و درمان درست‌تر، ابتدا مراجعه به متخصص بسیار مهم‌تر است.

زگیل‌های تناسلی

زگیل تناسلی شایع‌ترین عفونت منتقل‌شونده از راه جنسی و ناشی از HPV است. چون نشانه‌های آن بسیار شبیه سرطان مقعد است، مراجعه به متخصص اهمیت دارد. نشانه‌های زگیل تناسلی:

• خارش
• خونریزی
• ترشح مقعد
• احساس تورم یا پُری مقعد

زگیل تناسلی می‌تواند با کرم‌های تجویز‌شده متخصص درمان شود. در برخی موارد نیز ممکن است جراحی لازم باشد.

درماتیت اطراف مقعد (اگزما)

درماتیت اطراف مقعد یا اگزما، وضعیتی است که می‌تواند در اثر تماس با محرک، ماده حساسیت‌زا یا عفونت ایجاد شود. از علت‌های اصلی اگزما، خارش و پوست خشک هستند. همچنین در افراد روشن‌پوست ممکن است قرمز و در افراد تیره‌پوست، قرمز، بنفش یا قهوه‌ای تیره باشد.

محصولاتی مانند شوینده مصرفی می‌توانند اگزما ایجاد کنند. بنابراین اقدام اصلی ممکن است تغییر شوینده یا ترجیح محصولات طبیعی‌تر باشد. افزون بر این، کرم‌های استروئیدی توصیه‌شده متخصص نیز می‌توانند در درمان اگزما استفاده شوند.

شقاق یا فیستول مقعد (ترک‌های مقعد)

علت‌های شقاق (ترک مقعد) یا فیستول ممکن است مدفوع سفت و دشوار یا جراحی مقعد باشند. نشانه اصلی آنها درد هنگام دفع است. همچنین ممکن است بدون حرکت روده نیز درد وجود داشته باشد. فیستول نسبت به شقاق می‌تواند دردناک‌تر باشد. خونریزی و خارش هم از نشانه‌ها هستند. اما خاراندن ناحیه خارش‌دار ممکن است وضعیت را بدتر کند.

برای بهبود وضعیت‌های آنورکتال مانند شقاق یا فیستول، تمیزی ناحیه مهم است، اما باید از صابون یا مالش بیش از حد پرهیز کرد. صابون می‌تواند پوست را خشک و تحریک کند و مالیدن ناحیه باعث التهاب و تأخیر در بهبود شود. بنابراین فقط آب ولرم یا پاک‌کننده‌ای ویژه پوست حساس توصیه می‌شود. خشک و تمیز ماندن ناحیه نیز اهمیت دارد.

رژیم پرفیبر برای پیشگیری از یبوست و نوشیدن آب فراوان، با نرم نگه داشتن مدفوع، به کاهش تحریک حین و پس از دفع کمک می‌کند. در درمان ممکن است کرم استروئیدی استفاده شود. همچنین برخلاف شقاق، در برخی موارد ممکن است اقدامات پزشکی مشخصی برای برداشتن فیستول ترجیح داده شود.

اگر خارش مقعد دارید، مراجعه به پزشک را عقب نیندازید

خارش مقعد شرم‌آور یا موضوعی برای خجالت نیست، بلکه یک مشکل پزشکی است. بنابراین مهم است کسانی که خارش مکرر یا مداوم دارند، هرچه زودتر به متخصص مراجعه کنند. متخصص در علت‌یابی، تشخیص و درمان درست و همچنین بهبود رفاه بیمار کمک خواهد کرد.

بر اساس یک پژوهش، 20% افراد دارای خارش مقعد در مراجعه به متخصص تأخیر می‌کنند. آنها 6 ماه یا بیشتر منتظر برطرف شدن خارش می‌مانند یا بر اساس شنیده‌ها اقدام می‌کنند. اما علت ممکن است سرطان باشد و تأخیر می‌تواند به پیشرفت آن منجر شود؛ مداخله بدون نظر متخصص نیز ممکن است وضعیت را بدتر کند. سرطان می‌تواند بزرگ‌تر شود یا انتشار یابد و فرد فرصت تشخیص و درمان زودهنگام را از دست بدهد. بنابراین مراجعه به متخصص برای خارش ماندگار مقعد، همیشه درست‌ترین گزینه است.

مقاله‌ای منتشرشده در 2017 بیان کرد مزمن شدن خارش مقعد می‌تواند به افت کیفیت زندگی، اختلال خواب، افسردگی، اضطراب و حتی افکار خودکشی منجر شود (Kumar et al., 2017). همچنین بر اهمیت تشخیص به‌موقع علت زمینه‌ای خارش و درمان مناسب آن تأکید کرد.

به همین ترتیب، مقاله‌ای دیگر در 2014 گفت خارش مقعد شکایتی رایج است و بسیاری به‌دلیل شرم از درخواست کمک پزشکی پرهیز می‌کنند (Singh & Das, 2014). مقاله تأکید داشت حتی اگر افراد از مراجعه به متخصص خجالت می‌کشند، باید این وضعیت جدی گرفته شود و درمان لازم به‌موقع دریافت شود.

خلاصه خارش مقعد

خارش مقعد می‌تواند علت‌های متعددی داشته باشد که به‌ندرت سرطان هم در میان آنها است. اما سرطان مقعد نادر است. تحریک، عفونت و بواسیر می‌توانند علت‌های اصلی خارش باشند. چون نشانه‌ها بسیار شبیه‌اند، مراجعه به متخصص برای تشخیص و درمان درست اهمیت دارد.