توصیه‌های تغذیه‌ای برای یبوست و یک نمونه دستور غذا

بیماران سرطانی بسته به درمان اصلی سرطان، داروهای اضافی، بیماری‌های همراه، محل تومور و عادت‌های قبلی روده، درجات مختلف یبوست (کنستیپاسیون) را تجربه می‌کنند. در نوشته قبلی‌مان علت‌های یبوست در بیماران سرطانی و رویکردهای درمان را به‌تفصیل بررسی کردیم و تأکید کردیم که این مشکل اغلب نادیده گرفته می‌شود. با این حال، در درمان یبوست، شیوه تغذیه اهمیت زیادی دارد.

تغذیه در درمان یبوست چه جایگاهی دارد؟

مهم‌ترین غذاها در درمان یبوست، غذاهای دارای فیبر محلول و نامحلول هستند. مقدار فیبر لازم روزانه 25-30 gr (گرم) است. فیبر محلول آب موجود در غذا را جذب و ساختاری ژلاتینی ایجاد می‌کند. جو دوسر، جو، سیب، حبوبات خشک، نخودفرنگی و بسیاری از سبزی‌ها و میوه‌ها فیبر محلول دارند. فیبر نامحلول با افزایش حجم اثر می‌کند و مهم‌ترین منابع آن پوست میوه، گندم، ذرت و مغزها هستند. هر دو نوع فیبر عبور غذا از روده بزرگ (کولون) را سریع‌تر و به کولون تحرک می‌دهند. برای افزایش فیبر غذایی، باید روزانه 5 وعده سبزی و میوه تازه با پوست، دست‌کم 2 بار در هفته حبوبات خشک و روزانه 6-11 وعده غلات تصفیه‌نشده مانند سبوس و گندم کامل مصرف شود. با پخت غذاهای گوشتی همراه سبزی می‌توان فیبر آنها را بیشتر کرد.

توصیه‌های تغذیه‌ای ما برای درمان یبوست؛

1. بکوشید هر روز در ساعت یکسان غذا بخورید،
2. هر روز در ساعت یکسان برای رفتن به دستشویی وقت بگذارید، 
3. علاوه بر مصرف روزانه 8-10 لیوان آب، نوشیدنی ولرم مصرف شود،
4. با آگاهی پزشکان مسئول درمان می‌توان غذاهای پرفیبر مانند جو دوسر، جوانه گندم، آلو خشک، گلابی، مرکبات، هلو، سیب، زردآلو، بروکلی، ذرت، نخودفرنگی، گوجه، کدو، آناناس، گیلاس، شلغم، چغندر، بروکلی، گل‌کلم ، هویج، بادام، عدس، پیاز، فندق، گردو و غیره مصرف کرد،
5. مصرف هم‌زمان نوشیدنی گرم و غذای پرفیبر در صبحانه برای مدیریت یبوست مفید است، 
6. در میان‌وعده‌ها می‌توان آب‌لیموی گرم نوشید، 
7. کم و به دفعات غذا بخورید،
8. هر روز حتی در حد سبک ورزش کنید؛ برای افرادی که نمی‌توانند ورزش کنند، می‌توان در تخت تمرین‌هایی برای به‌کارگیری عضلات شکم انجام داد، 
9. غذاهای دارای آرد برنج مصرف نشوند، 
10. اگر روده به هر علتی دچار انسداد شده باشد، پزشک رژیم پرفیبر توصیه نمی‌کند و حتی ممکن است بستری شدن و قطع غذا خوردن برای مدتی لازم باشد،
11. حدود 1 ساعت پیش از غذا، نوشیدنی ولرم یا گرم مصرف شود، 
12. کمپوت میوه مصرف شود، 
13. مصرف دانه‌های روغنی (مغزها) به علت نشاسته مقاوم، نقش پری‌بیوتیک نیز دارد و چون تحرک روده را بیشتر می‌کند، باید به مقدار نیاز روزانه مصرف شود، 
14. با افزودن جوانه گندم یا سبوس جو دوسر به سوپ می‌توان فیبر آن را بیشتر کرد، 
15. اگر روی محصول بسته‌بندی‌شده خریداری‌شده، عبارت 5gr/porsiyon، یعنی این مقدار فیبر در هر وعده، نوشته شده باشد، به معنای پرفیبر بودن آن است.

یک دستور غذا برای یبوست: لازانیای سبزیجات

مواد لازم (برای 4 نفر)

• 1 قاشق غذاخوری روغن زیتون
• 2 حبه سیر، له‌شده
• 1 عدد پیاز، ریز خردشده
• ½ ریحان تازه، خردشده
• 1 فلفل قرمز تند
• 3 ساقه کرفس
• 4 عدد هویج، رنده‌شده
• 10 عدد قارچ، خردشده
• 1 دسته اسفناج، خردشده
• 3 قاشق غذاخوری رب گوجه
• 6 عدد گوجه، خردشده
• 1 جعبه لازانیا
• 2 برش پنیر کاشار رنده‌شده.

طرز تهیه

پیش از آماده‌سازی، فر را در 180 درجه گرم کنید. سیر، پیاز، کرفس، ریحان، فلفل و هویج حدود 5 دقیقه تفت داده و روغن زیتون اضافه می‌شود. اسفناج و قارچ را افزوده و حدود 1 دقیقه بپزید. گوجه‌ها و رب گوجه را اضافه و روی حرارت متوسط به جوش بیاورید. حدود 10 دقیقه تا نرم شدن سبزی‌ها بپزید و نزدیک برداشتن از حرارت، 1 قاشق چای‌خوری نمک اضافه کنید. سپس مخلوط را روی لازانیای آماده‌شده تقسیم و تا 2 لایه ادامه دهید. پنیر کاشار رنده‌شده را روی آن بریزید و در فر قرار دهید. حدود 50 دقیقه بپزید.

یبوست و پری‌بیوتیک‌ها

پری‌بیوتیک‌ها گروهی از کربوهیدرات‌های کوتاه‌زنجیر هستند که آنزیم‌های گوارشی روده نمی‌توانند آنها را هضم کنند و در میکروبیوتا که فلور روده نیز نامیده می‌شودتعداد و فعالیت باکتری‌های مفید را افزایش می‌دهند. غذاهای پری‌بیوتیک توسط باکتری‌های روده تخمیر و اسیدهای چرب کوتاه‌زنجیر تولید می‌شوند. همچنین با پایین آوردن ph محیط، اسیدیته را افزایش می‌دهند و در نتیجه جذب کلسیم و منیزیم بیشتر می‌شود. تعداد و اثر باکتری‌های پروبیوتیک را افزایش می‌دهند و دفع باکتری‌های مضر را ممکن می‌کنند. چون جذب مایع در کولون را افزایش می‌دهند، می‌توانند برای کنستیپاسیون (یبوست) استفاده شوند. به‌ویژه اینولین (کنگر فرنگی، سیر، تره‌فرنگی، پیاز، چاودار، سبوس گندم) و الیگوفروکتوز (کنگر فرنگی، سیر، تره‌فرنگی، پیاز، چاودار، سبوس گندم) در یبوست ترجیح داده می‌شوند. همچنین، پکتین موجود در حبوبات خشک و میوه‌ها و سبزی‌های با پوست، در افراد مبتلا به یبوست تحرک روده را افزایش و قوام مدفوع را نرم‌تر می‌کند. همچنین، نشاسته مقاوم موجود در حبوبات و غلات سبوس‌دار، فقط در روده بزرگ توسط بیفیدوباکتری، باکتری مفید گوارشی، تخمیر و دفع مدفوع را آسان می‌کند. پری‌بیوتیک‌ها در گروه غذاهای عملکردی قرار دارند. از غذاهای عملکردی می‌دانیم که به‌طور طبیعی ترکیبات زیست‌فعال مانند فیبر، آنتی‌اکسیدان و پری‌بیوتیک دارند و بخشی از رژیم روزانه هستند. باید آنها را غذاهای کمک‌کننده به فعالیت‌های متابولیک و فیزیولوژیک بدن دانست، نه صرفاً یک ماده مغذی. معمولاً در میوه، سبزی، شیر و محصولات لبنی یافت می‌شوند. در مطالعات، معلوم شده است گالاکتوالیگوساکاریدهای موجود در شیر و محصولات لبنی تعداد دفعات دفع را افزایش می‌دهند. زایلوالیگوساکاریدها و فروکتوالیگوساکاریدها در میوه و سبزی وجود دارند. توصیه می‌کنیم به‌جای محصولات جانبی، پری‌بیوتیک‌ها را از غذا دریافت کنید. پری‌بیوتیک‌های دریافت‌شده از رژیم غذایی از سلامت دستگاه گوارش محافظت می‌کنند، در یبوست مفیدند و با سازوکارهایشان و کاهش خطر بیماری‌های مزمن، دستگاه ایمنی را تقویت می‌کنند.