Qəbizlik üçün qidalanma tövsiyələri və nümunə yemək resepti

Xərçəng xəstələri aldıqları əsas xərçəng müalicələrindən, istifadə etdikləri əlavə dərmanlardan, yanaşı xəstəliklərindən, şişin yerləşdiyi nahiyədən və əvvəlki bağırsaq vərdişlərindən asılı olaraq müxtəlif dərəcədə qəbizlik (konstipasiya) yaşayırlar. Əvvəlki yazımızda xərçəng xəstələrində görülən qəbizliyin səbəblərini və müalicə yanaşmalarını ətraflı araşdırmış, bunun tez-tez nəzərdən qaçırılan problem olduğunu vurğulamışdıq. Bununla yanaşı, qəbizliyin müalicəsində qidalanma tərzi böyük əhəmiyyət daşıyır.

Qəbizliyin müalicəsində qidalanmanın yeri nədir?

Qəbizliyin müalicəsində ən mühüm yer tutan qidalar həll olan və həll olmayan lif ehtiva edən qidalardır. Gündəlik qəbul edilməli lif miqdarı 25-30 gr arasındadır. Həll olan lif qidalardakı suyu udaraq jelatinəbənzər quruluş yaradır. Yulaf, arpa, alma, quru paxlalılar, noxud və bir çox tərəvəz və meyvədə həll olan lif var. Həll olmayan lif isə həcmi artıraraq təsir göstərir. Ən mühüm mənbələri meyvə qabıqları, buğda, qarğıdalı və çərəzlərdir. Hər iki lif növü qidaların yoğun bağırsaqdan (kolon) keçidini sürətləndirir və kolona hərəkətlilik verir. Qidalanmada lif miqdarını artırmaq üçün gündə 5 porsiya təzə qabıqlı tərəvəz-meyvə, həftədə ən azı 2 dəfə quru paxlalı, gündəlik 6-11 porsiya kəpək, tam buğda kimi saflaşdırılmamış taxıl istehlak edilməlidir. Ət yeməklərini tərəvəzlərlə bişirərək tərkibindəki lif miqdarını artırmaq olar.

Konstipasiyanın müalicəsi üçün qidalanma tövsiyələrimiz;

1. Hər gün eyni saatda yemək yeməyə çalışın,
2. Hər gün eyni saatda tualet ehtiyacınız üçün vaxt ayırın, 
3. Hər gün 8-10 stəkan su ilə yanaşı ilıq içkilər də içilməlidir,
4. Müalicənizi idarə edən həkimlərin də məlumatı daxilində yüksək lifli qidalar (yulaf, buğda rüşeymi, quru gavalı, armud, sitrus meyvələri, şaftalı, alma, ərik, brokkoli, qarğıdalı, noxud, pomidor, qabaq, ananas, albalı, şalğam, çuğundur, brokkoli, gül kələmi , yerkökü, badam, mərcimək, soğan, fındıq, qoz və s…) istehlak edilə bilər,
5. Səhər yeməyində isti içkilərlə yüksək lifli qidaların birlikdə istehlakı konstipasiyanın idarə olunması baxımından faydalıdır, 
6. Ara yeməklərdə isti limon suyu içilə bilər, 
7. Az-az və tez-tez qidalanın,
8. Hər gün yüngül səviyyədə də olsa idman etməyə çalışın, idman edə bilməyən şəxslər üçün yataqda qarın əzələlərini işlətməyə yönəlmiş hərəkətlər edilə bilər, 
9. Tərkibində düyü unu olan yeməklər istehlak edilməməlidir, 
10. Bağırsaqlarda hər hansı səbəbdən tıxanma (obstruksiya) yaranıbsa, həkiminiz yüksək lifli pəhriz tövsiyə etməyəcək, hətta xəstəxanaya yatmaq və bir müddət yeməyi dayandırmaq lazım gələ bilər
11. Yeməklərdən təxminən 1 saat əvvəl ilıq və ya isti içkilər içilməlidir, 
12. Meyvə kompotları istehlak edilməlidir, 
13. Yağlı toxumların (çərəzlərin) istehlakı rezistent nişasta tərkibinə görə eyni zamanda prebiotik rolunu oynayır və bağırsaq hərəkətliliyini artıracağından gündəlik ehtiyac miqdarında istehlak edilməlidir. 
14. İçilən şorbalara buğda rüşeymi və ya yulaf kəpəyi əlavə edərək şorbaların lif miqdarını artırmaq olar, 
15. Kənardan alınan qablaşdırılmış məhsullarda 5gr/porsiya lif ehtiva etdiyini göstərən ifadə varsa, bu, yüksək lif tərkibi deməkdir.

Qəbizliyə qarşı yemək resepti: TƏRƏVƏZLİ LAZANYA

TƏRKİBİ (4 nəfərlik)

• 1 xörək qaşığı zeytun yağı
• 2 diş sarımsaq, əzilmiş
• 1 baş soğan, xırda doğranmış
• ½ təzə reyhan, doğranmış
• 1 qırmızı acı bibər
• 3 kərəviz saplağı
• 4 ədəd yerkökü, sürtgəcdən keçirilmiş
• 10 ədəd göbələk, doğranmış
• 1 dəstə ispanaq, doğranmış
• 3 xörək qaşığı tomat pastası
• 6 ədəd pomidor, doğranmış
• 1 qutu lazanya
• 2 dilim sürtgəcdən keçirilmiş kaşar pendiri.

Hazırlanması

Hazırlıqlara başlamazdan əvvəl soba 180 dərəcədə qızdırılır. Sarımsaq, soğan, kərəviz, reyhan, bibər və yerkökü təxminən 5 dəqiqə sotelenir və zeytun yağı əlavə olunur. İspanaq və göbələk əlavə edilərək təxminən 1 dəqiqə bişirilir. Pomidorlar və tomat pastası əlavə olunaraq orta odda qaynadılır. Tərəvəzlər yumşalana qədər təxminən 10 dəqiqə bişirilir və oddan götürməyə yaxın 1 çay qaşığı duz əlavə olunur. Sonra qarışıq hazırlanmış lazanyanın üzərinə bölüşdürülür və 2 qat olacaq şəkildə davam edilir. Üzərinə sürtgəcdən keçirilmiş kaşar pendiri əlavə edilərək sobaya qoyulur. Təxminən 50 dəqiqə bişirilir.

Konstipasiya və prebiotiklər

Prebiotiklər bağırsaqlarda həzm fermentləri tərəfindən həzm olunmayan və bağırsaq florası kimi də tanınan mikrobiotadakı faydalı bakteriyaların sayını və aktivliyini artıran qısazəncirli karbohidratlar qrupudur. Prebiotik qidalar bağırsaqda bakteriyalar tərəfindən fermentasiya edilərək qısazəncirli yağ turşuları əmələ gətirir. Həmçinin mühitin pH-ını aşağı salaraq turşuluğu artırırlar, bununla kalsium və maqneziumun sorulması artır. Probiotik bakteriyaların sayını və təsirlərini artırırlar. Zərərli bakteriyaların bədəndən xaric olunmasını təmin edirlər. Kolonda maye sorulmasını artırdıqları üçün konstipasiya (qəbizlik) üçün istifadə edilə bilirlər. Xüsusilə inulin (ənginar, sarımsaq, kəvər, soğan, çovdar, buğda kəpəyi) və oliqofruktoza (ənginar, sarımsaq, kəvər, soğan, çovdar, buğda kəpəyi) konstipasiyada üstün tutulur. Həmçinin pektin ehtiva edən quru paxlalılar, qabıqlı meyvə və tərəvəzlər də konstipasiyası olan şəxslərdə bağırsaq hərəkətlərini artırıcı təsir göstərir, nəcisin formasını yumşaldır. Yenə paxlalılar və kəpəkli taxıl qrupunda olan rezistent nişasta yalnız yoğun bağırsaqda faydalı həzm bakteriyası olan bifidobakteriya tərəfindən fermentasiya olunaraq defekasiyanı asanlaşdırır. Prebiotiklər funksional qidalar qrupuna daxildir. Funksional qidalar dedikdə lif, antioksidant, prebiotik kimi bioaktiv komponentləri təbii şəkildə tərkibində saxlayan və gündəlik pəhrizin bir hissəsi kimi bədənə qəbul edilən qidalar olduğunu bilirik. Funksional qidalar qida maddəsi kimi deyil, bədənin metabolik və fizioloji fəaliyyətlərinə töhfə verən qidalar kimi düşünülməlidir. Adətən meyvələrdə, tərəvəzlərdə, süd və süd məhsullarında olur. Aparılan tədqiqatlarda süd və süd məhsullarında olan qalaktooliqosaxaridlərin nəcisə çıxma sayını artırdığı məlumdur. Ksilooliqosaxaridlər və fruktooliqosaxaridlər meyvə və tərəvəzlərdə olur. Xarici məhsullardan istifadə etmək əvəzinə prebiotikləri qidalarla qəbul etməyi tövsiyə edirik. Pəhrizlə qəbul edilən prebiotiklər mədə-bağırsaq sisteminin sağlamlığını qoruyur, qəbizlikdə faydalıdır və təsir mexanizmləri ilə xroniki xəstəlik riskini azaldaraq immun sistemini gücləndirir.