نشان داده شد الکل چگونه با آسیب به DNA موجب سرطان می‌شود

یکی از مهم‌ترین عوامل افزایش خطر سرطان مصرف الکل است. در مطالعات گذشته مشاهده جامعه (اپیدمیولوژیک) و آزمایشگاهی، ارتباط سرطان با مصرف الکل مشخص شده بود. اما سازوکارهای زیستی زمینه‌ای روشن نشده بودند. در ژانویه 2018 در Natureمطالعه‌ای منتشر شد که براساس آن الکل در سلول‌های بنیادی خون، آسیب‌های برگشت‌ناپذیر DNA ایجاد می‌کند و موجب سرطان می‌شود.

پژوهش در دانشگاه Cambridge بریتانیا انجام شد. در پژوهش مدل‌های موش ویژه استفاده شدند. با دادن مقدار مشخص الکل یا اتانول به موش‌ها، تلاش شد آسیب‌های ژن‌های آن‌ها شناسایی شود. با فناوری ژنتیکی پیشرفته، تحلیل کروموزوم و توالی‌یابی کل ژنوم انجام شد.

DNA برای تحلیل آن از سلول‌های بنیادی خون استفاده شد، زیرا سلول‌های بنیادی توان انتشار آسیب‌های DNA به تمام بدن را دارند. همچنین سلول‌های بنیادی خون به‌آسانی قابل تولید هستند.

براساس نتایج پژوهش، الکل موجب آسیب جدی DNA در سلول‌های بنیادی خون می‌شود.

الکل چگونه آسیب DNA ایجاد می‌کند؟

وقتی الکل وارد سلول می‌شود، با آنزیم ویژه‌ای به استالدهید تبدیل می‌شود. استالدهید مولکولی بسیار سمی/زیان‌آور است. موجب ناهنجاری کروموزومی و شکستگی در DNA می‌شود و برای انسان، سرطان‌زای گروه 1است. علت سرطان، تحریک تکثیر غیرطبیعی سلول در نتیجه تجمع آسیب‌های DNA است.

• سرطان چیست؟ چرا و چگونه ایجاد می‌شود؟ تمام روند به‌اختصار!

در پژوهش سازوکارهای دفاعی بدن در برابر الکل بررسی شدند. نخستین سامانه دفاعی، تبدیل استالدهید به مولکولی به نام استات است. استات در تولید انرژی استفاده می‌شود. اما در برخی افراد، در آنزیم انجام‌دهنده این وظیفه (ALDH2)، جهش دیده می‌شود. به همین دلیل استالدهید به‌شدت تجمع می‌یابد و خطر سرطان را افزایش می‌دهد. از سوی دیگر، حتی اگر آنزیم ALDH2 درست کار کند، با مصرف زیاد الکل ظرفیت آنزیم فراتر می‌رود و باز هم استالدهید سمی تجمع پیدا می‌کند.

در آسیا حدود 540 میلیون نفر جهش ژن ALDH2 دارند. به بیان دیگر، در این افراد تبدیل استالدهید به مولکول بی‌ضرر ممکن نیست. در نتیجه در این افراد، سرطان ازوفاگوس (مری) خطر بسیار بالایی دارد.

سازوکار دفاعی دوم، ترمیم آسیب‌های DNA است. متأسفانه در هر انسان، ظرفیت ترمیم DNA یکسان نیست.

در موش‌هایی که هر دو سامانه دفاعی مسدود شده بودند، آسیب DNA بسیار زیادی ناشی از الکل مشاهده شد و موش‌ها به مدت 10 روز نتوانستند خون تولید کنند.

در نتیجه، در افراد دارای مشکل در پاک‌سازی الکل و سامانه‌های ترمیم DNA، خطر سرطان ناشی از مصرف الکل بسیار افزایش می‌یابد.

این مطالعه چه پیامی برای ما دارد؟

• شواهد محکمی به دست آوردیم که الکل با آسیب DNA خطر سرطان را افزایش می‌دهد.
• نشان داده شده بود استالدهید در مدل‌های کشت سلولی آزمایشگاهی آسیب DNA ایجاد می‌کند. اما این مطالعه از آن نظر مهم است که برای نخستین بار اثر الکل بر DNA را در موجود زنده نشان می‌دهد.
• در پژوهش‌های انجام‌شده تاکنون، حتی مصرف مقدار کم الکل، افزایش خطر سرطان پستان، روده بزرگ، مری، لارنکس (حنجره) و دهان را نشان داده است. براساس گزارش مرکز کنترل بیماری در آمریکا، وقتی خطر سرطان پستان و کبد مطرح است، مصرف الکل توصیه نمی‌شود.
• پژوهش با فناوری‌های ژنتیکی پیشرفته در مدل موش نشان داده شده است. مطالعات بیشتر می‌توانند اثرات انسانی را به‌روشنی تعیین کنند. باید تأکید کرد شواهد بسیار محکمی درباره افزایش ارتباط سرطان با الکل وجود دارد. برای محافظت از سرطان باید سبک زندگی سالم داشته باشید.
• نوشیدن الکل خطر کدام سرطان‌ها را چقدر افزایش می‌دهد؟