Alkoqolun DNA-nı necə zədələyərək xərçəngə səbəb olduğu göstərildi

Xərçəng riskini artıran ən mühüm amillərdən biri də alkoqol istifadəsidir. Əvvəllər aparılmış əhali müşahidəsinə əsaslanan (epidemioloji) və laboratoriya tədqiqatlarında xərçəngin alkoqol istifadəsi ilə əlaqəli olduğu müəyyən edilmişdi. Lakin bunun altında yatan bioloji mexanizmlər aydınlaşdırılmamışdı. Yanvar 2018-də Naturejurnalında dərc edilmiş tədqiqata görə alkoqol qan kök hüceyrələrində geridönməz DNA zədələri yaradaraq xərçəngə səbəb olur.

Tədqiqat Birləşmiş Krallıqdakı Kembric Universitetində aparılmışdır. Tədqiqatda xüsusi hazırlanmış siçan modellərindən istifadə edilmişdir. Siçanlara müəyyən miqdarda alkoqol və ya etanol verilərək genlərində yaranan zədələr müəyyən edilməyə çalışılmışdır. Qabaqcıl genetik texnologiyalardan istifadə edilərək xromosom analizləri və tam genom sekvenslənməsi aparılmışdır.

DNA analizləri üçün qan kök hüceyrələrindən istifadə edilməsinin səbəbi kök hüceyrələrin DNA zədələrini bütün bədənə yaymaq qabiliyyətinə malik olmasıdır. Eyni zamanda qan kök hüceyrələrini asanlıqla yetişdirmək mümkündür.

Tədqiqat nəticələrinə görə alkoqol qan kök hüceyrələrində ciddi dərəcədə DNA zədələrinə yol açır.

Alkoqol DNA zədələrinə necə səbəb olur?

Alkoqol hüceyrələrə daxil olduqda xüsusi bir ferment tərəfindən asetaldehidə çevrilir. Asetaldehid olduqca toksik/zərərli molekuldur. Xromosomlarda anormallıqlara və DNA-da qırılmalara yol açır və insanlar üçün qrup 1 kanserogendir. Xərçəngin səbəbi DNA-dakı zədələrin toplanması nəticəsində anormal hüceyrə çoxalmasının tətiklənməsidir.

• XƏRÇƏNG NƏDİR? Niyə və necə yaranır? Bütün proses qısa şəkildə!

Tədqiqatda orqanizmin alkoqola qarşı yaratdığı müdafiə mexanizmləri araşdırılmışdır. İlk müdafiə sistemi asetaldehidi asetat adlı molekula çevirməkdir. Asetat enerji istehsalında istifadə olunur. Lakin insanların bir qismində bu vəzifəni yerinə yetirən fermentdə (ALDH2) mutasiya görülür. Buna görə asetaldehid ciddi miqdarda toplanmağa başlayır və xərçəng riskini artırır. Digər tərəfdən, ALDH2 fermentiniz düzgün işləsə belə, çox alkoqol qəbul etsəniz, fermentin tutumu aşılır və yenə toksik asetaldehid toplanır.

Asiyada təxminən 540 milyon insan ALDH2 genində mutasiya daşıyır. Başqa sözlə, bu şəxslərdə asetaldehidin zərərsiz molekula çevrilməsi mümkün olmur. Bununla əlaqədar bu şəxslərdə ezofagus (qida borusu) xərçəngi riski olduqca yüksəkdir.

İkinci müdafiə mexanizmi isə DNA zədələrinin bərpasıdır. Təəssüf ki, hər insanda DNA bərpa qabiliyyəti eyni deyil.

Hər iki müdafiə sistemi bloklanmış siçanlarda alkoqolla əlaqədar çox böyük miqdarda DNA zədəsi müşahidə edilmiş və siçanlar 10 gün ərzində qan yarada bilməmişlər.

Nəticə etibarilə, alkoqolun zərərsizləşdirilməsi və DNA bərpa sistemlərində problemi olan şəxslərdə alkoqol istifadəsi ilə əlaqəli xərçəng riski olduqca artır.

Bəs bu tədqiqat bizə nəyi ifadə edir?

• Alkoqolun DNA zədəsi nəticəsində xərçəng riskini artırdığına dair güclü sübut əldə etdik.
• Asetaldehidin DNA zədələrinə səbəb olduğu laboratoriyadakı hüceyrə kulturası modellərində göstərilmişdi. Lakin bu tədqiqat ilk dəfə canlı orqanizmdə alkoqolun DNA-ya təsirini göstərməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.
• Bu günə qədər aparılan tədqiqatlarda hətta az miqdarda alkoqol istifadəsinin də süd vəzi, yoğun bağırsaq, qida borusu, larinks (qırtlaq) və oral (ağız) xərçəngi riskini artırdığı müəyyən edilmişdir. Amerikadakı Xəstəliklərə Nəzarət Mərkəzinin hesabatına görə, süd vəzi və qaraciyər xərçəngi riski nəzərdə tutulduqda alkoqol istehlakı tövsiyə edilmir.
• Tədqiqat qabaqcıl genetik texnologiyalardan istifadə edilərək siçan modellərində göstərilmişdir. Daha geniş tədqiqatlarla insanlardakı təsirləri dəqiq müəyyən edilə bilər. Xüsusi vurğulamaq lazımdır ki, alkoqolun xərçənglə əlaqəsini artırdığına dair çox güclü sübutlar vardır. Xərçəngdən qorunmaq üçün sağlam həyat tərzinə malik olmalısınız.
• Alkoqol içmək hansı xərçənglərin riskini nə qədər artırır?