رژیم GAPS چیست؟ چگونه اجرا می‌شود و چه فوایدی دارد؟

رژیم GAPS چیست؟

نظریه رژیم GAPS می‌گوید دوری از بعضی غذاها مانند غلات و قندها می‌تواند به درمان وضعیت‌هایی مانند اوتیسم و نارساخوانی که بر مغز اثر دارند کمک کند.

GAPS اصطلاحی برگرفته از، Gut and Psychology Syndrome به معنای سندرم روده و روان‌شناسی است. رژیم GAPS از این دیدگاه پیروی می‌کند که سلامت روده با سلامت عمومی جسمی و ذهنی مرتبط است. در این نظریه، بهتر کردن سلامت روده می‌تواند وضعیت‌های دیگر سلامت را بهبود دهد.

در این نوشته ادعاهای رژیم GAPS، چگونگی پیروی از آن و مطالعات انجام‌شده درباره فواید احتمالی آن را بررسی کردیم. همچنین نمونه برنامه منو ارائه کردیم.

دکتر Natasha Campbell-McBride، ابداع‌کننده رژیم GAPS، باور دارد تغذیه ناکافی و افزایش نفوذپذیری روده مسئول بسیاری از مشکلات روانی، عصبی و رفتاری‌اند.

در اصل رژیم GAPS، افراد از غذاهایی دوری می‌کنند که هضمشان دشوار است و ممکن است به فلور روده آسیب بزنند. آن‌ها را با غذاهای غنی از مواد مغذی جایگزین می‌کنند که به بهبود روده کمک می‌کنند.

ممکن است برایتان جالب باشد: فلور روده

طبق نظریه GAPS، روده ناسالم به باکتری‌های زیان‌آور و سموم اجازه ورود به گردش خون می‌دهد؛ آن‌ها به مغز می‌روند و در عملکرد آن مداخله می‌کنند. این نظریه می‌گوید حذف غذاهای آسیب‌زننده به روده می‌تواند در درمان وضعیت‌هایی مانند اختلال طیف اوتیسم (OSB)، اختلال کم‌توجهی‌ـ‌بیش‌فعالی (DEHB) و نارساخوانی کمک کند.

ممکن است برایتان جالب باشد: محصولات خطرناکی که گفته می‌شود اوتیسم را درمان می‌کنند

رژیم GAPS با چه اهداف پزشکی آزمایش می‌شود؟

Campbell-McBride رژیم GAPS را در آغاز با هدف درمان اوتیسم پسرش طراحی کرد. با این حال، بعضی بزرگسالان برای بهبود مشکلات گوارشی از آن استفاده می‌کنند. برخی افراد رژیم GAPS را به‌عنوان درمان جایگزین وضعیت‌های روانی و رفتاری نیز به کار می‌برند.

وضعیت‌های پزشکی زیر مواردی هستند که رژیم GAPS در آن‌ها امتحان شده است:

• اوتیسم
• DEHB
• نارساخوانی
• دیس‌پراکسی
• صرع
• افسردگی
• اسکیزوفرنی
• اختلال دوقطبی
• اختلال وسواسی‌ـ‌اجباری (OKB)
• عادت غذایی مختل
• عدم تحمل و آلرژی غذایی دوران کودکی

Campbell-McBride باور دارد کودکان به دلیل تغذیه ناکافی و سندرم روده نشت‌کننده (با نفوذپذیری افزایش‌یافته) دچار اوتیسم می‌شوند. او درباره نشانه‌های اوتیسم و رژیم GAPS، امکان بهبود، را ادعا می‌کند.

اوتیسم،مجموعه‌ای از نشانه‌ها ایجاد می‌کند که بر تعامل فرد در محیط‌های اجتماعی اثر می‌گذارند. دانشمندان شواهدی ارائه می‌کنند که عوامل ژنتیکی و محیطی در ایجاد اوتیسم نقش دارند.

بیشتر متخصصان توافق دارند که درمان قطعی برای اوتیسم وجود ندارد. بسیاری از افراد اوتیستیک، اوتیسم را چیزی نمی‌دانند که نیاز به درمان داشته باشد. با این حال، می‌توان وضعیت سلامت بیماران اوتیسم دارای مشکلات گوارشی (معده و روده) را بهبود داد.

در مطالعه‌ای در 2014 گزارش شد کودکان اوتیستیک نسبت به کودکان بدون اوتیسم، مشکلات گوارشی بیشتری دارند. پژوهشگران بیان می‌کنند این کودکان به ناراحتی‌هایی مانند درد شکم، یبوست و اسهال مستعدترند.

درباره کودکی 12 ساله پس از 4 هفته درمان پروبیوتیک، در یک گزارش موردی کاهش آشکار نشانه‌های گوارشی و نشانه‌های اصلی اوتیسم گزارش شد.

ممکن است برایتان جالب باشد: پروبیوتیک چیست؟ آیا مفید است؟

با این حال، یافته‌های مطالعه‌ای با آزمایش 133 کودک در 2014، رابطه‌ای میان نفوذپذیری روده و نشانه‌های اوتیسم پیدا نکرد.

تا امروز شواهد محکمی وجود ندارد که نشان دهد تغییر رژیم غذایی می‌تواند اوتیسم را به‌طور عمده تحت تأثیر قرار دهد.

آیا رژیم GAPS فوایدی دارد؟

پیروی از رژیم Gaps، ممکن است برای سلامت روده فرد مفید باشد. زیرا افراد را به خوردن غذای فرآوری‌شده کمتر و میوه، سبزی و چربی طبیعی بیشتر تشویق می‌کند. این تغییرات ساده غذایی ممکن است سلامت روده و سلامت عمومی را بهتر کنند. اما انتظار از GAPS اغلب بسیار فراتر است و بهبود بیماری‌های بسیار دشوار را در بر دارد. افراد هنگام اجرای این رژیم باید مطمئن شوند برای جلوگیری از کمبود تغذیه، ویتامین و مواد معدنی کافی دریافت می‌کنند.

ممکن است برایتان جالب باشد: ویتامین‌ها و مواد معدنی

بهبود سلامت روده رژیم GAPS می‌تواند سلامت روده را از سه راه اصلی بهتر کند:

• حذف شیرین‌کننده‌های مصنوعی،: طبق بعضی مطالعات حیوانی، شیرین‌کننده‌های مصنوعی ممکن است در باکتری‌های روده عدم تعادل ایجاد کنند و خطر مشکلات متابولیک را افزایش دهند.
• تمرکز بر میوه و سبزی،: مطالعه‌ای شامل 122 نفر که در سال 2016 انجام شد نشان داد خوردن میوه و سبزی ممکن است از رشد انواع باکتری بالقوه زیان‌آور در روده جلوگیری کند.
• گنجاندن پروبیوتیک‌ها،: پروبیوتیک‌ها باکتری‌های مفید بسیاری دارند. یک مطالعه نشان می‌دهد خوردن ماست پروبیوتیک ممکن است به پایین آوردن قند خون افراد دارای سندرم متابولیک کمک کند.

رژیم GAPS چگونه انجام و اجرا می‌شود؟

برای اجرای رژیم GAPS باید بیشتر غلات، قند، سویا، لبنیات پاستوریزه، سبزی‌های نشاسته‌ای و غذاهای فرآوری‌شده را از تغذیه خود حذف کنید.

رژیم بسیار محدودکننده است و تکمیل آن ممکن است تا 2 سال طول بکشد!

رژیم GAPS سه مرحله دارد:

1. ورود به رژیم Gaps

هرچند محدودکننده است، این مرحله هدف بهبود روده و کاهش سریع مشکلات گوارشی را دارد. ممکن است از چند هفته تا 1 سال طول بکشد.

رژیم آغازین، 6 مرحله،دارد. در هر مرحله غذاهای تازه معرفی می‌شوند.

افرادی که رژیم GAPS را امتحان می‌کنند، اگر شکایت‌های گوارشی زیر را تجربه کنند، نباید به مرحله بعد بروند:

• اسهال
• نفخ
• گاز
• یبوست
• درد شکم

مرحله 1

در مرحله نخست، رژیم شامل این‌هاست:

• آب قلم خانگی
• گوشت یا ماهی آب‌پز
• سبزی‌های خوب‌پخته
• پروبیوتیک‌هایی مانند آب سبزی تخمیری، ماست یا کفیر و آب‌پنیر تخمیری خانگی
• چای زنجبیل یا بابونه با عسل خام
• آب تصفیه‌شده

ممکن است برایتان جالب باشد:

غذای تخمیری چیست؟ فواید و زیان‌های آن

کفیر چیست؟ فواید کفیر

مرحله 2

در مرحله دوم، غذاهای زیر را به رژیم اضافه کنید:

• زرده تخم‌مرغ خام و ارگانیک
• خوراک آرام‌پز گوشت و سبزی
• ماهی تخمیری
• کره خانگی

مرحله 3

در مرحله سوم غذاهای زیر را اضافه کنید:

• آووکادو
• کلم‌ترش و سبزی‌های تخمیری
• کرپ GAPS
• تخم‌مرغ نیمرو با کره خانگی، چربی غاز یا چربی اردک
• مکمل‌های پروبیوتیک

مرحله 4

در مرحله چهارم غذاهای زیر را اضافه کنید:

• گوشت برشته یا کبابی
• روغن زیتون فشرده‌سرد
• آب هویج تازه‌گرفته
• شیرموز GAPS
• نان GAPS

مرحله 5

در مرحله پنجم غذاهای زیر را به رژیم اضافه کنید:

• پوره سیب پخته
• سبزی خام مانند کاهو و خیار پوست‌کنده
• آب‌میوه تازه‌گرفته

مرحله 6

در مرحله ششم غذاهای زیر را به رژیم اضافه کنید:

• سیب خام پوست‌کنده
• میوه خام
• افزایش عسل
• فرآورده‌های آردی شیرین‌شده با میوه خشک

پس از تکمیل رژیم آغازین، بسیاری از افراد به رژیم کامل GAPS می‌روند.

2. رژیم کامل GAPS

در رژیم GAPS باید از همه غلات، قندها، سبزی‌های نشاسته‌ای، کربوهیدرات‌های تصفیه‌شده و غذاهای فرآوری‌شده دوری کنید. این مرحله 1.5-2 سال طول می‌کشد.

غذاهای قابل‌قبول GAPS شامل موارد زیر هستند:

• تخم‌مرغ‌ها
• گوشت، ماهی و غذاهای دریایی صدف‌دار (فقط تازه یا منجمد)
• سبزی‌ها و میوه‌های تازه
• سیر
• چربی‌های طبیعی مانند روغن زیتون، روغن نارگیل و کره
• مقدار متوسط فندق
• فرآورده‌های آردی GAPS تهیه‌شده با آرد فندق

رژیم GAPS همچنین به این افراد توصیه می‌کند:

• تا حد امکان مکرراً غذای ارگانیک مصرف کنید
• از همه غذاهای فرآوری‌شده و بسته‌بندی‌شده دوری کنید
• در هر وعده غذای تخمیری بخورید
• در هر وعده آب قلم بنوشید
• از خوردن میوه همراه غذا خودداری کنید 

همه غذاهای پروتئینی را با سبزی ترکیب کنید؛ این نظریه می‌گوید چنین کاری سطح اسید بدن را طبیعی نگه می‌دارد.

3. مرحله ورود مجدد رژیم Gaps

پس از دست‌کم 6 ماه گوارش طبیعی، افراد می‌توانند ورود به مرحله بازمعرفی را انتخاب کنند.

مرحله پایانی رژیم GAPS شامل استفاده تدریجی و دوباره از مواد غذایی طی چند ماه است.

توصیه می‌کند رژیم را با سیب‌زمینی و غلات تخمیری شروع کنید. از وعده کوچک آغاز کنید و اگر مشکل گوارشی ندارید، مقدار غذا را تدریجاً افزایش دهید. این فرایند را با سبزی‌های نشاسته‌ای، غلات و لوبیا ادامه دهید.

پس از پایان رژیم GAPS، بسیاری از افراد همچنان از غذای تصفیه‌شده و فرآوری‌شده دوری می‌کنند.

افراد در رژیم GAPS می‌توانند غذاهای زیر را بخورند:

• آب قلم
• گوشت، ترجیحاً بدون هورمون یا از دام علف‌خوار
• ماهی
• جانوران دریایی صدف‌دار
• چربی‌های حیوانی
• تخم‌مرغ‌ها
• میوه‌های تازه و سبزی‌های نشاسته‌ای
• غذاها و نوشیدنی‌های تخمیری
• پنیرهای سفت و طبیعی
• کفیر
• نارگیل، شیر نارگیل و روغن نارگیل
• فندق
• شراب خشک
• لوبیای سفید ناوی

غذاهایی که در رژیم GAPS باید از آن‌ها دوری کرد:

• قند و شیرین‌کننده‌های مصنوعی
• شربت‌ها
• الکل؛ اما بزرگسالان می‌توانند گاهی یک لیوان شراب بنوشند.
• غذاهای فرآوری‌شده و بسته‌بندی‌شده
• غلات مانند برنج، ذرت، گندم و جو دوسر
• سبزی‌های نشاسته‌ای مانند سیب‌زمینی و سیب‌زمینی
• شیر
• لوبیا، به‌جز لوبیای سفید و سبز
• قهوه
• چای پررنگ
• سویا

خلاصه رژیم GAPS

رژیم GAPS ادعا می‌کند به درمان اوتیسم و سایر وضعیت‌های رفتاری و روانی کمک می‌کند. اما هیچ پژوهش قابل‌اعتمادی این ادعاها را پشتیبانی نمی‌کند. بنابراین افراد باید محتاطانه عمل کنند. از قبل می‌دانیم غذاهای فرآوری‌شده یا رژیم غنی از قند سودمند نیست. هدف باید تغذیه کافی و متعادل باشد. افزودن محصولات تخمیری مفید برای فلور روده به شیوه تغذیه کافی و متعادل و تقویت آن با ورزش، مفید خواهد بود. با این حال پروبیوتیک‌ها، مکمل، دریافت آن‌ها به این شکل، به‌ویژه در بیماران سرطانی تحت درمان فعال، ممکن است خطرهایی داشته باشد. در مطالعه‌ای با نتایج منتشرشده در 2019، یافته‌هایی ارائه شد که مکمل‌های پروبیوتیک اثر ایمنی‌درمانی را کاهش می‌دهند.

ممکن است برایتان جالب باشد: تغذیه متعادل چیست؟

افرادی که می‌خواهند رژیم GAPS را امتحان کنند، باید برای اطلاعات بیشتر مشورت با متخصص تغذیه باتجربه یا مراکز سلامت را در نظر بگیرند.