مکمل ویتامین و مواد معدنی – پزشکان و مصرف‌کنندگان باید این نکات را بدانند

تنها در ایالات متحده، مکمل‌های تغذیه‌ای با بیش از 90 هزار محصول، بازاری حدود 30 میلیارد دلار دارند و علاقه به محصولات جایگزین هر سال در سراسر جهان افزایش می‌یابد. در آخرین مطالعه مرتبط در ایالات متحده نیز مشخص شد %52 بزرگسالان دست‌کم 1 نوع مکمل تغذیه‌ای و %10 آن‌ها دست‌کم 4 محصول مکمل را هم‌زمان مصرف می‌کنند. در میان این مکمل‌های فراوان و متنوع، ویتامین‌ها و مواد معدنی، با میزان مصرف % 48 - % 39 برای سالم ماندن و پیشگیری از بیماری‌ها، پرطرفدارترین مکمل‌ها هستند.

با وجود میزان بسیار بالای مصرف برای این اهداف، در بیشتر مطالعات علمی، یعنی مطالعات بالینی،این مکمل‌ها در برابر بیماری‌های مزمن، اثر اثبات‌شده‌ای در پیشگیری از بیماری‌ها ندارند. جالب‌تر آنکه تنها افراد دارای کمبود تغذیه‌ای و برخی وضعیت‌های پزشکی ویژه ممکن است از این مکمل‌ها سود ببرند، در حالی که مشکل جوامع در کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه کمبود تغذیه نیست، بلکه تغذیه بیش از حد است (اضافه‌وزن و چاقی). یعنی تلاش می‌شود ویتامین‌ها و مواد معدنی که با رژیم غذایی موجود از قبل بیش از حد دریافت می‌شوند، باز هم با مکمل تأمین شوند.

- هر کیلو اضافه‌وزن از عمر می‌کاهد – نتایج مطالعه 25 ساله چاقی در 195 کشور

مطالعات فراوان، مصرف بیشتر از مقادیر توصیه‌شده غذاییِ بتاکاروتن، اسید فولیک، ویتامین E و سلنیوم را با افزایش میزان مرگ (مورتالیتی)، سرطان و سکته مغزی خونریزی‌دهنده مرتبط دانسته‌اند.

به همین دلیل یکی از مجلات علمی برجسته جهان، JAMA، در فوریه 2018 مطالعه‌ای جامع و راهنما منتشر کرد تا پزشکان بیماران را درباره این مکمل‌های غذایی به‌درستی آگاه کنند. ما نیز خواستیم این نوشته را با شما به اشتراک بگذاریم.

باید از مصرف نامناسب مکمل در افراد سالم جلوگیری شود.

این مکمل‌ها که سودمندی آن‌ها اثبات نشده و حتی برخی خطرات دارند، جایگزین رژیم غذایی سالم و متعادل نیستند.

پزشکان باید درباره ویتامین‌ها و مواد معدنی به‌جای مکمل، بر مزیت بسیار بیشتر دریافت از غذاها تأکید کنند. ریزمغذی‌های موجود در خوراکی‌ها، اگر همراه غذا دریافت شوند، بهتر در بدن جذب می‌شوند و عوارض جانبی کمتری دارند. رژیم غذایی سالم به‌جای اجزای جداشده با غلظت بالا، مجموعه‌ای از مواد مهم تغذیه‌ای را با مناسب‌ترین نسبت‌ها از نظر زیستی فراهم می‌کند.

مصرف معمول مکمل ریزمغذی برای جمعیت عمومی توصیه نمی‌شود؛ مکمل‌های هدفمند در واقع باید برای افراد دارای خطر بالای سلامت و کسانی که نیازهای تغذیه‌ای آن‌ها تأمین نمی‌شود، در نظر گرفته شوند.

نکات کلیدی مکمل‌های ویتامین و مواد معدنی – برای چه کسانی لازم هستند؟

• بارداری: اسید فولیک، ویتامین‌های پیش از زایمان.
• شیرخواران و کودکان: در شیرخواران تغذیه‌شده با شیر مادر، ویتامین D تا قطع شیر و از ماه 4-6. به بعد آهن.
• سن بالا: برخی ممکن است از ویتامین B12 اضافی، ویتامین D و / یا کلسیم سود ببرند (سطوح خونی باید بررسی شوند).

راهنمای مکمل در زیرگروه‌های پرخطر

وضعیت‌های پزشکی مؤثر بر جذب مواد مغذی یا سوخت‌وساز:

• جراحی باریاتریک (چاقی): ویتامین‌های محلول در چربی، ویتامین‌های B، آهن، کلسیم، روی، مس، مولتی‌ویتامین‌ها / مولتی‌مینرال‌ها.
• کم‌خونی پرنیشیوز: ویتامین B12
• بیماری Crohn، سایر بیماری‌های التهابی روده، بیماری سلیاک: آهن، ویتامین‌های B، ویتامین D، روی، منیزیم.
• استئوپروز (پوکی استخوان) یا سایر مشکلات سلامت استخوان: ویتامین D، کلسیم، منیزیم*
• دژنراسیون ماکولای مرتبط با سن: نوعی مشکل چشمی. فرمول ویژه ویتامین‌های آنتی‌اکسیدان، روی، مس.

نیازهای ناشی از مصرف طولانی‌مدت برخی داروها:

• مهارکننده‌های پمپ پروتون*: داروهای کاهنده اسید معده. ویتامین B12، کلسیم، منیزیم
• متفورمین*: داروی قند/دیابت. ویتامین B12
• شیوه‌های تغذیه محدود یا غیربهینه: برای مثال وگانیسم یا گیاه‌خواری. مولتی‌ویتامین‌ها / مولتی‌مینرال‌ها، ویتامین B12، کلسیم، ویتامین D، منیزیم

*: شواهد روشن نیستند

بارداری

شواهد توصیه می‌کنند زنانی که ممکن است باردار شوند یا در سه ماه نخست بارداری هستند، برای پیشگیری از مشکلات دستگاه عصبی (نقص لوله عصبی)، به مقدار کافی اسید فولیک مصرف کنند. اسید فولیک ویتامینی از ریزمغذی‌هاست و به‌طور طبیعی در شکل غذایی (فولات) به مقدار بیشتری از انواع مصنوعی وجود دارد. مکمل‌های مولتی‌ویتامین / مولتی‌مینرال پیش از زایمان، علاوه بر اسید فولیک، ویتامین D و بسیاری از ریزمغذی‌های دیگر را تأمین می‌کنند. همچنین باید رژیم غذایی غنی از آهن به زنان باردار توصیه شود. برای زنان باردار با سطح پایین هموگلوبین و فریتین، برای کم‌خونی فقر آهن، پیشگیری و درمان با مکمل آهن توصیه می‌شود، اما توازن سود و خطر غربالگری کم‌خونی و مکمل معمول آهن در دوران بارداری به‌خوبی مشخص نشده است.

مکمل کلسیم ممکن است خطر فشار خون بالای بارداری (مرتبط با بارداری) و پره‌اکلامپسی را کاهش دهد، اما به پژوهش‌های تأییدکننده بزرگ‌تر نیاز است. درباره استفاده از مکمل‌های ویتامین D با دوز بالا در دوران بارداری نیز مطالعات بیشتری لازم است. به‌طور خلاصه، قوی‌ترین شواهد مصرف مکمل تغذیه‌ای در دوره بارداری برای ویتامین اسید فولیک است و سایر موارد محل بحث‌اند.

شیرخواران و کودکان

توصیه‌های آکادمی اطفال آمریکا؛

• تغذیه‌شده فقط یا تا حدی با شیر مادر، شیرخواران، برای آن‌ها مکمل ویتامین D (با دوز روزانه 400 IU)،
• از ماه 4. به بعد مکمل آهن (با دوز روزانه 1mg به‌ازای هر کیلوگرم)،
• همه کودکان باید برای کمبود آهن و کم‌خونی به مدت 1 سال غربالگری شوند.

دارای تغذیه متعادل و سالم، کودکان، به مکمل‌های مولتی‌ویتامین / مولتی‌مینرال نیاز ندارند و باید از مصرف بیش از حد ریزمغذی‌ها توسط آن‌ها جلوگیری شود.

در سال‌های اخیر، امگا-3 به‌صورت مکمل اسید چرب، در کودکان برای اوتیسم و اختلال کم‌توجهی / بیش‌فعالی، دارای ظرفیت بالقوه کاهش خطر دانسته شده است، اما مطالعات گسترده بررسی‌کننده آن، شواهدی در سطح توصیه به مصرف ارائه نکرده‌اند.

بزرگسالان میانسال و سالمند

در افراد 50 ساله و بالاتر، ویتامین B12 بیشتر با مشکل جذب از روده روبه‌رو می‌شود. بنابراین در بالای 50 سال، مکمل براساس سطح خونی B12 توصیه می‌شود.

اهمیت دریافت کافی کلسیم و ویتامین D برای سلامت استخوان شناخته شده است. همچنین با پایین‌تر بودن ویتامین D از مقادیر طبیعی پذیرفته‌شده – حتی در کسانی که تصور می‌کنند نور خورشید کافی دریافت می‌کنند – چنین بازتاب داده می‌شود که گویی ویتامین D علت بسیاری از ناراحتی‌هاست. جامع‌ترین مطالعه این حوزه در دسامبر 2017 منتشر شد و در نتیجه نشان داد دریافت مکمل ویتامین D و کلسیم خطر شکستگی استخوان را در سالمندان کاهش نمی‌دهد. به همین ترتیب، در آوریل 2017 در JAMAمطالعه دیگری منتشر شد که براساس آن دریافت ماهانه مکمل ویتامین D با دوز بالا، در برابر بیماری‌های قلبی‌عروقی محافظتی فراهم نمی‌کند. به همین دلایل، مکمل مولتی‌ویتامین / مولتی‌مینرال برای بزرگسالان سالم توصیه نمی‌شود. براساس شواهد علمی موجود، اگر کمبود با آزمایش خون نشان داده شده باشد، باید مکمل ویتامین D را در نظر گرفت.

سایر نکات کلیدی

پزشکان هنگام تجویز دارو برای بیماران باید درباره تداخل‌های احتمالی و مصرف ریزمغذی‌ها (و مکمل‌های گیاهی یا سایر مکمل‌های تغذیه‌ای) مشاوره دهند. برای مثال مکمل ویتامین K ممکن است اثربخشی داروی رقیق‌کننده خون وارفارین را کاهش دهد و بیوتین (ویتامین B7) ممکن است بر دقت تروپونین قلبی و سایر آزمایش‌های آزمایشگاهی تأثیر بگذارد. امروزه صفحات اینترنتی معتبری وجود دارند که تداخل دارو، غذا، مواد مغذی یا مکمل گیاهی را بررسی می‌کنند؛ در Google با نوشتن «drug interaction» می‌توان به این برنامه‌های رایگان دسترسی یافت.

ایمنی و استانداردسازی مکمل‌های غذایی، ویتامین، مواد معدنی یا گیاهی نیز مشکل دیگری است. این محصولات مانند داروها تحت نظارت‌های سخت‌گیرانه قرار نمی‌گیرند. در سال‌های گذشته یکی از خبرهای جالب توجه این بود که در تحلیل کپسول‌های امگای فروخته‌شده توسط یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های این حوزه، هیچ روغن امگا-3 یافت نشد. به همین دلیل پزشکان باید ترجیح دادن محصولات نسخه‌ای را در نظر بگیرند. محصولات نسخه‌ای برای بیماران حاوی دوز یا دوزهای درج‌شده روی برچسب و ماده یا مواد فعال هستند و میکروب‌ها و فلزات سنگین ندارند.

در نتیجه، پزشکان فرصت دارند از مصرف نامناسب مکمل‌های ریزمغذی جلوگیری کنند و استفاده مناسب را در تعداد کمی از مشکلات سلامت تشویق کنند و ممکن است این تلاش‌ها سلامت عمومی را بهبود دهند.

*

- حقیقت 3 درمان طبیعی سرطان - ویتامین B17، رژیم قلیایی و روغن شاهدانه