واکسن سرطان BioNTech در انسان؛ نتایج اولیه مثبت است

شرکت زیست‌فناوری دانشمندان ترک که با واکسن‌های mRNA Covid-19 برای تقریباً همه جهان شناخته شدند، Uğur Şahin و Özlem Türeci، یعنی BioNTech، اکنون با درمان تازه‌ای برای سرطان مطرح شده است.

درمان تازه سلول T با گیرنده آنتی‌ژن کایمریک (CAR) ساخته BioNTech، طبق نتایج کارآزمایی بالینی فاز I، ایمنی پذیرفتنی و اثربخشی به‌تنهایی یا همراه واکسن RNA تقویت‌کننده، CARVac، نشان داد. مطالعه، ایمنی و امکان‌پذیری سلول‌های CAR T اختصاصی CLDN6 و CARVac را در تومورهای جامد، منشأگرفته از اندام یا بافت، با عود یا مقاومت به درمان بررسی می‌کند؛ کارآزمایی فاز 1 با نام BNT211-01.

نتایج مقدماتی BNT211-01 شامل 16 بیمار در نشست Association for Cancer Research (AACR) در 2022 ارائه شد. سپس در 23 اکتبر 2023 در Nature Medicine مقاله علمی مطالعه با داده‌های 22 دریافت‌کننده این درمان آزمایشی منتشر شد.

یکی از نخستین پرسش‌های این موضوع را پاسخ دهیم:

تفاوت واکسن سرطان BioNTech با درمان کلاسیک CAR T چیست؟

تفاوت با درمان کلاسیک، کاربرد سلول‌های CAR-T توسعه‌یافته همراه واکسن mRNA (CARVac) است. CARVac تکثیر مؤثرتر سلول‌های CAR-T در بدن بیمار و شناسایی دقیق‌تر سلول هدف تومور را ممکن می‌کند. این درمان با هدف گرفتن آنتی‌ژن اختصاصی تومور جامد، مانند CLDN6، می‌کوشد بر دشواری‌هایی که درمان کلاسیک CAR-T در درمان تومورهای جامد با آن‌ها روبه‌روست غلبه کند.

CLDN6 چیست؟

CLDN6 کوتاه‌شده Claudin-6 است؛ مولکولی پروتئینی که نقش آنتی‌ژن انکوفِتال دارد. این پروتئین ساختارهای اتصال محکم یا tight junction می‌سازد که پیوند میان سلول‌ها و یکپارچگی غشا را تقویت می‌کنند. CLDN6 در بسیاری از تومورهای جامد با شدت بالا و اختصاصی بیان می‌شود و هدف درمانی بالقوه است. آنتی‌ژن‌های انکوفِتال معمولاً در دوره جنینی تولید و در بافت بزرگسال خاموش‌اند، اما در سلول سرطان دوباره فعال می‌شوند. بیان بالای CLDN6 در این تومورها هدفی اختصاصی برای ایمنی‌درمانی مانند CAR T می‌دهد و تفکیک سلول سالم از تومور و درمان مؤثرتر را آسان می‌کند.

Uğur Şahin و همکاران برای بررسی ایمنی و اثربخشی اولیه محصول پیش‌تر ساخته‌شده CAR T که در تومورهای جامد گوناگون، آنتی‌ژن اختصاصی تومور CLDN6 با بیان گسترده را هدف می‌گیرد، نخستین مطالعه انسانیِ باز و چندمرکزی، کارآزمایی بالینی فاز I/II، را انجام دادند.

این روش در مدل‌های پیش‌بالینی همراه واکسن mRNA کدکننده CLDN6 (CARVac) آزمایش شد که تکثیر سلول‌های CAR T در بدن بیمار و یافتن دقیق‌تر هدف را تقویت می‌کند. BNT211 نام این درمان ترکیبی است؛ تکثیر سلول‌های CAR T منتقل‌شده و ماندگاری بیشتر در خون را موجب شد و کشتن سلول تومور را بهبود داد.

جزئیات مطالعه واکسن سرطان

برای آزمودن درمان CAR T هدف‌گیرنده CLDN6 به‌تنهایی و همراه CARVac، پژوهشگران بیماران دارای تومور جامد پیشرفته و مثبت از نظر CLDN6، با عود یا مقاومت به درمان را وارد مطالعه کردند.

درمان ترکیبی BNT211 از سلول‌های CAR T اختصاصی بیمار و CARVac با تولید انبوه و غیراختصاصی بیمار تشکیل می‌شود. CARVac واکسن RNA برای تقویت پاسخ معین CAR T است و این ویژگی تولید انبوه را ممکن می‌کند. هدف، ارائه درمانی کاربردپذیر برای جمعیت گسترده بیماران است، به‌جای اختصاصی‌سازی همه اجزای درمان برای هر بیمار.

ابتدا 180 بیمار غربال شدند؛ 126 نفر به‌علت منفی بودن CLDN6 نتوانستند وارد شوند. هنگام این گزارش، در مجموع 22 بیمار درمان گرفته بودند.

کارآزمایی دو گروه داشت که دوزهای افزایشی سلول CAR T هدف‌گیرنده CLDN6 را به‌تنهایی (گروه 1) یا همراه CARVac (گروه 2) دریافت کردند.

در گروه 2، تا 100 روز پس از انتقال CAR T، هر 2 یا 3 هفته CARVac داده شد و یک بیمار هر 6 هفته واکسن نگهدارنده سرطان گرفت. 

نتایج

حدود %40 بیماران بدون نشانه سمیت عصبی، سندرم آزادسازی سیتوکین قابل‌کنترل داشتند. سایر رویدادهای نامطلوب شامل کاهش سلول‌های خون و پاسخ‌های غیرطبیعی ایمنی بود که همگی کنترل‌پذیر بودند. CARVac علائم گذرای شبه‌آنفلوانزا تا 24 ساعت ایجاد کرد.

اثربخشی در میان 21 بیمار قابل ارزیابی از این نظر،

• نرخ پاسخ کلی %33 بود (از 21 بیمار، 7 نفر) و یکی از آن‌ها پاسخ کامل داشت.
• پاسخ در بیماران تومور سلول زایا %57 تعیین شد.
• نرخ کنترل کلی بیماری %67 گزارش شد.

معنا و پیامدهای مطالعه

درمان CAR T هدف‌گیرنده CLDN6 به‌تنهایی یا همراه CARVac ایمن به نظر می‌رسد و برای بیماران سرطان مثبت از نظر CLDN6 امیدبخش است.

CLDN6 پیش‌تر با درمان سلولی هدف قرار نگرفته بود، اما این رویکرد اثربخشی‌ای نشان می‌دهد که شاید از داده سایر کارآزمایی‌های CAR T در تومور جامد بهتر باشد.

کارآزمایی BNT211-01 برای استفاده از تولید خودکار تغییر کرده و تکرار افزایش دوز هنوز ادامه دارد.

بااین‌حال باید توجه داشت این‌ها هنوز داده مرحله ابتدایی‌اند و بیماران کمی درمان شده‌اند؛ بنابراین اکنون نمی‌توان نتیجه قطعی مهمی گرفت.