ژن TP53 و پروتئین p53 چیست؟ مثبت بودن جهش TP53 در سرطان چه معنایی دارد؟

ژن TP53 دستورالعمل‌ها (کد ژنتیکی) برای ساخت پروتئینی به نام پروتئین توموری p53 را در خود دارد. این پروتئین به‌عنوان یک سرکوبگر تومور عمل می‌کند؛ رشد و تکثیر سلول‌ها را تحت کنترل نگه می‌دارد (برای مثال از تکثیر بسیار سریع آنها جلوگیری می‌کند).

پروتئین P53 مستقیماً به DNA متصل است و در هسته هر سلول بدن ما وجود دارد. اگر DNA در یک سلول بر اثر مواد شیمیایی سمی (زیان‌آور)، تابش یا پرتوهای فرابنفش (UV) خورشید، یعنی عواملی مانند مواد سرطان‌زا، آسیب ببیند، p53 تعیین می‌کند که آیا DNA ترمیم خواهد شد یا سلول آسیب‌دیده به سمت مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلولی (آپوپتوز) خواهد رفت. اگر DNA قابل ترمیم باشد، p53 ژن‌های دیگر را برای برطرف کردن آسیب فعال می‌کند. اگر DNA قابل ترمیم نباشد، این پروتئین مانع تقسیم سلول می‌شود و پیام ورود به آپوپتوز را می‌دهد. جهش‌یافته یا آسیب‌دیده، با جلوگیری از تقسیم DNAهای دارای این وضعیت، p53 به پیشگیری از رشد تومورها کمک می‌کند.

ازآنجاکه P53 در تنظیم تقسیم سلولی و پیشگیری از تشکیل تومور بسیار مهم است، نگهبان DNA نامیده شده است.

در بیش از %50 همه سرطان‌ها، جهش ژن سرکوبگر تومور TP53 دیده می‌شود. جهش بیشتر در سرطان مثانه، سرطان مجاری صفراوی، سرطان‌های سر و گردن، سرطان تخمدان زنان و نشانگان لی‌فرومنی در TP53 مشاهده می‌شود.

با وجود اینکه از زمان کشف آن در سال 1979 بیش از هر ژن دیگری در سرطان بررسی شده است، تا کنون داروی ضدسرطانی برای هدف‌گیری TP53 ساخته نشده است. همچنین متفاوت بودن تعداد نسخه‌های ژن TP53 در پستانداران مختلف، میزان ابتلا به سرطان را نیز تغییر می‌دهد؛ علت کمتر مبتلا شدن فیل‌ها به سرطان این است که تعداد نسخه‌های ژن TP53 آنها حدود 20 برابر بیشتر از انسان است.

جهش‌های TP53 که در سرطان پستان، سرطان‌های سر و گردن، سرطان کبد و سرطان‌های منشأگرفته از خون و مغز استخوان دیده می‌شوند، با نامطلوب بودن سیر بیماری (پیش‌آگهی) مرتبط دانسته شده‌اند.

موضوع مرتبط

آیا ژن‌های ما می‌توانند خودخواه باشند؟ سرطان‌های ارثی و ژن‌های آنها