5 კრიტიკული ინფორმაცია ღვიძლის კიბოს შესახებ

ღვიძლის კიბო მსოფლიოში, განსაკუთრებით აზიაში, სიკვდილის მნიშვნელოვანი მიზეზია. ამასთან, დასავლეთში მრავალი სხვა კიბოსგან განსხვავებით ღვიძლის კიბოს სიხშირე აშკარად იზრდება. აშშ-ში 1980 წლიდან ყოველწლიურად გამოვლენილი ღვიძლის კიბოს ახალი შემთხვევების რაოდენობა სამჯერ გაიზარდა. 2006-2015 წლებში დაავადების დიაგნოზის მქონეთა რაოდენობა წელიწადში დაახლოებით % 3-ით იზრდებოდა. მამაკაცებში ღვიძლის კიბოს განვითარების ალბათობა ქალებზე 3-ჯერ მაღალია.

თურქეთის 2020 წლის კიბოს სტატისტიკამიუთითებს, რომ ყოველწლიურად 5649 ახალი შემთხვევით ის ჩვენს ქვეყანაში სიხშირით 14. კიბოა, ხოლო 5461 სიკვდილით — სიკვდილის გამომწვევი სიხშირით 7. კიბო.

ჰეპატოცელულური კიბო (HepatoCellular Carcinoma = HCC) ღვიძლის კიბოს ყველაზე ხშირი ქვეტიპია და ღვიძლის ყველა კიბოს %75-ს შეადგენს.

რა არის ჰეპატოცელულური კიბო?

პირველადი, ანუ თავად ღვიძლიდან წარმოშობილი კიბოების მთავარი სახეობებია ჰეპატოცელულური კიბო, ქოლანგიოკარცინომა (სანაღვლე გზების კიბო), ანგიოსარკომა და ფიბრომელარული ჰეპატოცელულური კარცინომა. ჰეპატოცელულური კარცინომა ღვიძლის მთავარი უჯრედებიდან, ჰეპატოციტებიდან წარმოიშობა.

ცნობილია, რომ დიაგნოზისას ღვიძლის კიბოს მქონე პაციენტების ნახევარზე მეტი არაოპერაბელურია ან შორსწასულ სტადიაშია, ხოლო ყველა სტადიისთვის 5-წლიანი გადარჩენა აშშ-ის მონაცემებით %18.4-ია.

ჰეპატოცელულური კიბო აგრესიული სიმსივნეა, რომელიც ჩვეულებრივ ღვიძლის ქრონიკული დაავადებისა და ციროზის ფონზე ჩნდება. ის, როგორც წესი, გვიან დიაგნოსტირდება და დიაგნოზის შემდეგ მედიანური გადარჩენა დაახლოებით 6-დან 20 თვემდეა. მიუხედავად იმისა, რომ მკურნალობის საფუძველი ქირურგიული რეზექციაა (სიმსივნიანი უბნის ოპერაციული მოცილება), პაციენტთა უმეტესობა სიმსივნის ზომის ან ძირითადი ღვიძლის ფუნქციის დარღვევის გამო ოპერაციისთვის შეუფერებელია.

ჰეპატოცელულური კიბოს მრავალი სამკურნალო ვარიანტი არსებობს:

• ღვიძლის გადანერგვა (ადრეული სტადია)
• რადიოსიხშირული აბლაცია, მიკროტალღური აბლაცია და კრიოაბლაცია (ადრეული სტადია)
• პერკუტანული ეთანოლის ან ძმარმჟავას აბლაცია (ადრეული სტადია)
• IRE, nanoknife: შეუქცევადი ელექტროპორაცია (ადრეული სტადია)
• ტრანსარტერიული ქემოემბოლიზაცია (TAKE) (ადრეული სტადია)
• ტრანსარტერიული რადიოემბოლიზაცია (TARE, ასევე ცნობილია როგორც რადიოემბოლიზაცია) (ადრეული სტადია)
• სხივური თერაპია და სტერეოტაქსიური სხივური თერაპია (ადრეული სტადია)
• ციტოტოქსიკური საშუალებებითა და მოლეკულურად მიზანმიმართული მკურნალობებით სისტემური ქიმიოთერაპია (შორსწასული სტადია)
• იმუნოთერაპია (შორსწასული სტადია)
• კომბინირებული მკურნალობები (იმუნოთერაპია და მიზანმიმართული მკურნალობები) (შორსწასული სტადია)

ჰეპატოცელულური კიბოსთვის ყველაზე სწორი მკურნალობის შესარჩევად და დაავადების უკეთ გასაგებად „HCC-ის შესახებ აუცილებელი 5 კრიტიკული ინფორმაცია“ შევკრიბეთ; იმედი გვაქვს, HCC-ით დაინტერესებულებს დაეხმარება.

ჰეპატოცელულური კიბოსთვის (HCC) უდიდესი რისკფაქტორია ციროზი

პაციენტების %80-90-ში ჰეპატოცელულური კიბო (HCC) ციროზის ფონზე ვითარდება. ასევე ღვიძლის ციროზის მქონე პაციენტების მესამედს მომავალში HCC განუვითარდება.

მაღალი რისკის ციროზიან პაციენტთა ჯგუფებისთვის HCC-ის სკრინინგი ყოველ ექვს თვეშია რეკომენდებული. შემოწმების ამ სიხშირის მიზეზია ის, რომ HCC საშუალოდ 6 თვეში ორჯერ იზრდება. მაგალითად, 1 cm ზომის სიმსივნე ექვსი თვის შემდეგ ულტრაბგერაზე ორჯერ გაზრდილი, ანუ 2 cm ზომის აღმოჩნდება. ულტრაბგერა ამ ზომის სიმსივნის შესამჩნევად უფრო ეფექტური იქნება. ამასთან, დაკმაყოფილდება განკურნებაზე მიმართული მკურნალობისთვის საჭირო სიმსივნის ზომის კრიტერიუმებიც.

მიუხედავად იმისა, რომ ხშირი არ არის, HCC ციროზის გარეშეც შეიძლება წარმოიშვას. ცნობილია, რომ ციროზის გარეშე განვითარებულმა B ჰეპატიტის ინფექციამ HCC შეიძლება გამოიწვიოს. შორსწასული ფიბროზი და არაალკოჰოლური სტეატოჰეპატიტი (ღვიძლის არაალკოჰოლური ცხიმოვანი დაავადება) ასევე დაკავშირებული იყო ციროზის გარეშე განვითარებულ HCC-თან.

ღვიძლის გაცხიმოვნება HCC-ის შემთხვევების ზრდის უმთავრეს მიზეზად მიიჩნევა

აშშ-სა და ევროპაში ჩატარებულმა ფართო კვლევებმა ღვიძლის არაალკოჰოლური ცხიმოვანი დაავადება HCC-ს დაუკავშირა. აშშ-ის მოსახლეობაში ღვიძლის გაცხიმოვნების მქონეთა წილი %25 იყო, ხოლო არაალკოჰოლური ცხიმოვანი ჰეპატიტის (ღვიძლის დაავადების) — %3 (ანუ გაცხიმოვნების დაავადებად ქცევა). ღვიძლის არაალკოჰოლური ცხიმოვანი დაავადების მქონეთა %40-ში შორსწასული ფიბროზი გამოვლინდა.

ზოგიერთმა კვლევამ აღწერა, რომ ღვიძლის კიბო ციროზის გარეშე არაალკოჰოლური ცხიმოვანი დაავადების შემდეგ ვითარდება, თუმცა ეს მაჩვენებელი მხოლოდ წელიწადში %0.1 იყო.

ასევე აღინიშნება, რომ გენეტიკური ფაქტორები, როგორიცაა PNPLA3 გენის მუტაციის არსებობა, ღვიძლის არაალკოჰოლური ცხიმოვანი დაავადებისადმი მაღალ მგრძნობელობას უკავშირდება და ამიტომ HCC-ის რისკს ზრდის.

ქრონიკული ჰეპატიტის ინფექციის მკურნალობა HCC-ის რისკს ამცირებს

ქრონიკული C ჰეპატიტის ინფექციის მკურნალობა HCC-ის რისკის %71-ით შემცირებას უკავშირდებოდა. ეს მომავალში HCC-ის განვითარების რისკის შემცირების ყველაზე ეფექტური გზაა (განსაკუთრებით შორსწასული ფიბროზის შემთხვევაშიც).

C ჰეპატიტის ინფექციის მქონე პაციენტებს შორსწასული ღვიძლის ფიბროზით ან ციროზით მკურნალობის დაწყებამდე საკონტროლო გამოსახულებითი გამოკვლევა სჭირდებათ და ის მკურნალობის შემდეგაც უნდა გააგრძელონ.

C ჰეპატიტის ინფექციის ან HCC-ის მკურნალობაზე დადებითი პასუხის მქონე პაციენტებმა HCC-ის განმეორების რისკის გამო დროის განსაზღვრული ზღვრის გარეშე ყოველ 3-6 თვეში ტომოგრაფიით ან MR-ით საკონტროლო შემოწმებები უნდა გაიარონ.

• დაკავშირებული თემა: 2020 წლის ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა ან მედიცინაში C ჰეპატიტის ვირუსის აღმოჩენისთვის გაიცა

ღვიძლის კიბოს დიაგნოზისთვის ბიოფსია ყოველთვის აუცილებელი არ არის

ღვიძლის სიმსივნის აღმოჩენისას ტომოგრაფიისა და MR-ის მსგავსი გამოსახულებითი მეთოდებით მიღებული მონაცემებითა და „ღვიძლის გამოსახულებების ანგარიშგებისა და მონაცემთა სისტემის“ დახმარებით შეიძლება შეფასდეს HCC-ის არსებობის ალბათობა. ეს ბიოფსიის ნაცვლად გამოსაყენებელი ალტერნატიული დიაგნოსტიკაა. ამ მეთოდებთან ერთად შეიძლება გამოიყენონ სხვადასხვა სიმსივნური მარკერიც, მაგალითად, Alpha-fetoprotein.

თუმცა ბიოფსია დიაგნოსტიკის ოქროს სტანდარტია; ამასთან, ღვიძლის ბიოფსიით შესაძლებელია საეჭვო და გაურკვეველი დაზიანებების იდენტიფიცირება და მიზანმიმართული მოლეკულური კიბოს მკურნალობების შესაფერისობისთვის გენეტიკური ტესტირება.

მრავალი ქვეტიპი არსებობს — მაგალითად, ფიბროლამელარული HCC

ფიბროლამელარული HCC ღვიძლის კიბოს, ჰეპატოცელულური კიბოს, ქვეტიპია. ღვიძლის კიბო ღვიძლის უჯრედების პათოლოგიური ზრდისა და განვითარების შედეგად წარმოიქმნება. ფიბროლამელარული HCC უფრო იშვიათი ქვეტიპია და ჩვეულებრივ უფრო ახალგაზრდა ადამიანებში გვხვდება. მას ღვიძლის ქსოვილში ფიბროზისა და ლამელების (თხელი ფენების) არსებობა ახასიათებს. ფიბროლამელარული HCC-ის მიმდინარეობა შეიძლება სხვა ტიპის ღვიძლის კიბოზე უკეთესი იყოს. მკურნალობისას გამოიყენება სხვადასხვა მეთოდი, მაგალითად, ქირურგია, რადიოთერაპია, ქიმიოთერაპია ან იმუნოთერაპია.

ადრეული დიაგნოზით სრულად განმკურნებელი მკურნალობა შესაძლებელია

HCC-ის კურაციულ (განმკურნებელ) მკურნალობებს შორისაა რეზექცია (სიმსივნის ქირურგიული მოცილება), აბლაცია (დაწვის, გაყინვის თერაპიები) და ღვიძლის გადანერგვა.

ადრეული სტადიის კიბოსა და შენარჩუნებული ღვიძლის ფუნქციის მქონე პაციენტებისთვის არჩევანია ქირურგიული რეზექცია, 5-წლიანი %70 გადარჩენის მაჩვენებლით. ამ მკურნალობის რისკები და სარგებელი რეგიონული აბლაციური თერაპიების მსგავსია.

აბლაცია ოპერაციით მოუცილებელი ადრეული სტადიის სიმსივნეების ვარიანტია. ამ მეთოდში ყველაზე შესაფერისი და ყველაზე დიდი გამოცდილების მქონე არჩევანია რადიოსიხშირული აბლაცია (RFA). ამ მეთოდით ნამკურნალებ, 2 cm-ზე მცირე დაზიანების მქონე პაციენტებში 5-წლიანი გადარჩენა %47-68 იყო. მიკროტალღური მიდგომა უფრო ახალია და შეიძლება მეტად გამოდგეს არასასურველ ადგილებში მდებარე ან 3 cm-ზე დიდი დიამეტრის სიმსივნეებისთვის.

HCC-ის მქონე ადამიანებისთვის, რომლებსაც განმკურნებელი ვარიანტები არ შეესაბამება, სისტემური / პალიატიური (სიცოცხლის გამახანგრძლივებელი, ცხოვრების ხარისხის გამაუმჯობესებელი) მკურნალობა უნდა განიხილონ. პალიატიური თერაპია შეიძლება ღვიძლის გადანერგვის მოლოდინში მყოფებისთვისაც გამოიყენონ.

ახლო წარსულამდე ტაბლეტის ფორმის კიბოს პრეპარატები sorafenib (Nexavar) და sunitinib (Sutent) HCC-ისთვის დამტკიცებული ერთადერთი სისტემური თერაპიული ვარიანტები იყო. თუმცა ახლა რეზექციისთვის შეუფერებელი HCC-ის პაციენტებისთვის მრავალი სისტემური მკურნალობა, მათ შორის იმუნოთერაპია, არსებობს.

გარე შინაარსის სანახავად მართეთ პარამეტრები