კიბოს დროს კვდომის პროცესზე საუბარი — განა დრო არ მოვიდა?

სიცოცხლის დასასრულს მიახლოებული ონკოლოგიური პაციენტის მკურნალობაში ექიმების ღია კომუნიკაცია და პაციენტთან და ახლობლებთან ერთობლივი გადაწყვეტილება ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც სხვა კლინიკური ჩარევები. სიკვდილზე საუბრის უარყოფა პროფესიონალთა ურთიერთობას პაციენტთან და ოჯახთან ართულებს და ახლობლის პაციენტთან კომუნიკაციასაც აზიანებს. დუმილს დაბნეულობა, გაურკვევლობა და მოვლაზე სხვადასხვა საჩივარი შეიძლება მოჰყვეს. ამიტომ ვფიქრობთ, რომ სიკვდილზე საუბრის დრო დიდი ხანია მოვიდა.

სიკვდილის აღსაკვეთად ვერაფერს გავაკეთებთ, მაგრამ სიკვდილამდე ბევრი რამ არის გასაკეთებელი.

2008 წლის აპრილის კვლევაში კიბოს მკურნალობაზე უკმაყოფილების % 54-ზე მეტი სიცოცხლის ბოლო, ტერმინალური ეტაპის მოვლას ეხებოდა. 2011 წლის სხვა კვლევაში საავადმყოფოში ბოლო პერიოდს მყოფთა კმაყოფილება პალიატიურ ცენტრში მყოფებზე დაბალი იყო (% 50 და % 80). ამიტომ ონკოლოგიურმა საავადმყოფომ ინდივიდუალურ საჭიროებებზე მორგებული სპეციალიზებული პალიატიური დახმარება უნდა შესთავაზოს ან პაციენტი შესაბამის ცენტრში გადაამისამართოს.

- რა არის პალიატიური დახმარება — მხარდამჭერი მკურნალობა? რატომ არის კიბოში მნიშვნელოვანი?

თანაგრძნობით ურთიერთობა

საავადმყოფოს ექიმების გამოკითხვაში სიცოცხლის ბოლო მოვლის საჩივართა % 39 ცუდ კომუნიკაციას უკავშირდებოდა; მათგან % 32 ზოგად სამედიცინო საკითხებს, % 26 — ოპერაციას. პალიატიურ ცენტრებშიც ბევრი საჩივარი ურთიერთობას ეხებოდა. თუმცა თუ გუნდი სიცოცხლის დასასრულს კარგად მართავს და სწორად ურთიერთობს, გარდაცვლილის ოჯახი ექიმებს ჩვეულებრივ დიდად აფასებს.

ახლობლის საჩივრისას ექიმები ხედავენ, რომ ოჯახი მძიმე პერიოდს გადის. მთავარი პრობლემა ხშირად განცდაა, რომ თავიდანვე არავინ ესაუბრებოდა სათანადოდ. კარგი ექიმი–პაციენტი–ოჯახის ურთიერთობისას, ფიზიკური შედეგის მიუხედავად, პროცესი ჩვეულებრივ უკეთ მართულად ითვლება.

ექიმს შეიძლება ეგონოს, რომ მნიშვნელოვანი ინფორმაცია გადასცა, მაგრამ პაციენტმა და ოჯახმა, განსაკუთრებით გაჭირვებისა და მოწყვლადობისას, ვერ გაიგონ. ოჯახებს ხშირად არარეალური მოლოდინი აქვთ და ექიმის ნათქვამის არგაგონებით თავდაცვით მექანიზმს ქმნიან. ექიმმა ეს უნდა იცოდეს, ინფორმაცია გაიმეოროს და გაგება გადაამოწმოს.

პაციენტი, ახლობლები და გუნდი შეძლებისდაგვარად უნდა დარწმუნდნენ, რომ საჭიროებები დაკმაყოფილებულია და გრძნობები პატივცემულია.

- კიბოს 4. სტადიაში პალიატიური დახმარების ადრეული დაწყების მნიშვნელობა და მისი ნიუანსები

დადანაშაულების მხარე

საჩივარი ხშირად სტრესულ მოვლენებს მოსდევს მაშინ, როცა ადამიანები ყველაზე შეშინებული და დაუცველია. მწუხარე, გაბრაზებული და უმწეო ოჯახი შესაძლოა ახლობლის სიკვდილზე პასუხისმგებელს ეძებდეს. თუმცა პრობლემა ხშირად ოჯახის მოლოდინსა და რეალობას შორის წინააღმდეგობაშია.

პროფესიონალები ახლობელთა საჩივრებში არ უნდა გაიჭედონ და საკითხები ღიად, პატიოსნად, პროფესიონალურად და სათანადო დროში უნდა მოაგვარონ.

- კიბოს ბოლო ეტაპზე დაავადების მიმდინარეობის გაცნობიერება თუ გაუცნობიერებლობა!

რა შეუძლიათ ექიმებს საჩივრების შესამცირებლად?

მკურნალობის მმართველმა ექიმმა პაციენტსა და ოჯახს სავარაუდოდ უნდა აუხსნას, რა მოხდება პალიატიურ მოვლაში. ექიმის მიერ მსგავსი შემთხვევების მრავალჯერ ნახვა არ ნიშნავს, რომ ოჯახმაც იცის, რას ელოდოს.

მნიშვნელოვანია წინასწარი დანიშნულებაც: მომდევნო დღეებსა თუ საათებში მოსალოდნელი საჭიროებების მიხედვით წამლები და რეცეპტები უნდა მომზადდეს.

- როგორ მკურნალობენ კიბოს ტკივილს?

მოსალოდნელ პერიოდში ცხოვრების ხარისხის მოვლის გეგმები საჭიროა. პაციენტებს ასეთი საუბარი ხშირად ახარებთ. ექიმებს კი შეწუხების ეშინიათ და წინასწარ დაწყებას ერიდებიან, თუმცა ეს პირიქით ეხმარება.

თუ საავადმყოფოში ოჯახი სიკვდილის რეალობისთვის არ მოამზადეს, გარდაცვალებიდან მალევე ინფორმაცია და ახსნა შფოთვას შეუმსუბუქებს. მთელი პროცესის განმავლობაში ახსნა და კითხვებზე პასუხი საჩივრებს ამცირებს. ყველაზე მნიშვნელოვანი კი თანაგრძნობით იმის განმარტებაა, რა ხდება.

პერსონალის მნიშვნელოვანი თვისებაა გულისხმიერება. გარდაცვლილის ნივთების დაუყოვნებლივ ჩალაგებამ და ოჯახისთვის სწრაფად დაბრუნებამ ან ოთახის მაშინვე დალაგებამ ოჯახს თავი დაუფასებლად შეიძლება აგრძნობინოს.

სიკვდილის მიღება კულტურის მიხედვით განსხვავდება

ზოგი კულტურა სიკვდილს იღებს, ზოგი უარყოფს, ზოგჯერ კი აგრესიული მედიცინით მასთან დაპირისპირებას ცდილობენ. დასავლური გავლენით ხშირად ვუარყოფთ და ვუპირისპირდებით სიკვდილს.

ექიმებიც და პაციენტებიც მედიცინის საზღვრებზე უფრო გულწრფელი რომ იყვნენ, სიკვდილზე ადრე ისაუბრებდნენ და ბოლო პერიოდის ბევრი საჩივარი თავიდან აიცილებოდა.

ზოგ კულტურაში ღია საუბარი მიუღებელია: უპატივცემულობად, ცუდ იღბლად ან იმედის დაკარგვად აღიქმება. ზოგ ოჯახში საუბრის გასაადვილებლად რელიგიური ლიდერია საჭირო. ეს სიცოცხლის ბოლო მოვლის შესაწყვეტად არ უნდა გაკეთდეს; ასე პროფესიონალის საქმე უფრო რთულდება.

კულტურული შეუსაბამობა ექიმსა და პაციენტს შორის მოლოდინებზე საუბარს ართულებს. თუ რეალობა მოლოდინს არ ემთხვევა და მოლოდინი არ განიხილეს, შედეგი ხშირად საჩივრებითაა სავსე.

- შეიძლება დაგაინტერესოთ: ფილტვის კიბოს დროს სუნთქვით პრობლემებთან გამკლავება: პულმონური რეაბილიტაცია