ლაროტრექტინიბი: პირველი მიზნობრივი წამალი, რომელიც კიბოს წარმოშობის ორგანოსგან დამოუკიდებლად დამტკიცდა

26 ნოემბერს 2018 წელს აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციამ (FDA) ნეიროტროფული რეცეპტორის ტიროზინკინაზის (NTRK) გენის შერწყმის სახელით ცნობილი დასამიზნებელი მუტაციის მქონე მოზრდილთა და ბავშვთა მყარი სიმსივნეების სამკურნალოდ ლაროტრექტინიბს (Vitrakvi) დაჩქარებული დამტკიცება მისცა.

ამგვარად, ახალი ბიომარკერის სახით NTRK გენის შერწყმა ონკოლოგიურ პრაქტიკაში შევიდა. მისი თვისებაა კიბოს წარმოშობის ორგანოს ნაცვლად ბიოლოგიაზე ინფორმაციის მოცემა.

ეს FDA-ს მიერ ქსოვილისგან დამოუკიდებლად დამტკიცებული 2. მკურნალობაა. მანამდე 2017 წლის მაისში იმუნოთერაპია პემბროლიზუმაბი (Keytruda)სპეციალური გენეტიკური მდგომარეობის [dMMR დეფექტი ან მაღალი მიკროსატელიტური არასტაბილურობა (MSI-H)] მქონეებისთვის დამტკიცდა. ლაროტრექტინიბი ორგანოსგან დამოუკიდებელი მეორე კიბოს მკურნალობაა, თუმცა ამ მიზნით პირველი მოლეკულურად მიზნობრივი წამალია.

გენეტიკური ტესტით NTRK შერწყმის მქონეს ლაროტრექტინიბისთვის მეტასტაზური ან ქირურგიულად ამოუკვეთელი კიბო უნდა ჰქონდეს, სხვა სტანდარტული არჩევანები ამოწურული და წინა მკურნალობაზე პროგრესირება.

ლაროტრექტინიბი (Vitrakvi) NTRK გენის შერწყმაზე მოქმედი პერორალური აბია.

ზოგ კიბოს უჯრედში ტროპომიოზინის რეცეპტორის კინაზის (TRK) გენი სხვა გენებს ერწყმის და NTRK შერწყმა წარმოიქმნება; ყველა კიბოში სიხშირეა % 0.5 - % 1 , მაგრამ ზოგ იშვიათ კიბოშიიგი % 90-ზე მეტია. მაგალითებია სანერწყვე ჯირკვლის კიბო, იუვენილური (ბავშვის ან ახალგაზრდის) ძუძუს კიბო და ინფანტილური ფიბროსარკომა. NTRK დადებითობა კოლონის, ფილტვის, პანკრეასის, ფარისებრისა და კანის მელანომაშიც შეიძლება იყოს.

ლაროტრექტინიბის ეფექტიანობა და უსაფრთხოება ახალი თაობის სეკვენირებით (NGS) ან FISH-ით NTRK შერწყმის მქონე 55 ბავშვისა და მოზრდილის მომცველ სამ კლინიკურ კვლევაშიშეაფასეს.

სხვადასხვა მყარ სიმსივნეში ლაროტრექტინიბმა % 75 საერთო პასუხი აჩვენა. პასუხები უმეტესად ხანგრძლივი იყო; ბოლო ანალიზში სულ მცირე 6-თვიანი პასუხი % 73, ერთი ან მეტი წლის პასუხი % 39 იყო. მოპასუხე ტიპები მოიცავდა რბილი ქსოვილის სარკომას, სანერწყვე ჯირკვლის კიბოს, ინფანტილურ ფიბროსარკომას, ფარისებრისა და ფილტვის კიბოს.

FDA-ს მიხედვით კლინიკური კვლევების გვერდით ეფექტებს მიეკუთვნება დაღლილობა, გულისრევა, ხველა, შეკრულობა, დიარეა, თავბრუსხვევა, ღებინება და AST-ისა და ALT-ის (ასპარტატ- და ალანინამინოტრანსფერაზების) მატება. პირველ თვეში ყოველ ორ კვირაში, შემდეგ ყოველთვიურად ALT და AST ღვიძლის ტესტებია რეკომენდებული.

რეკომენდებული დოზა მოზრდილებში დღეში ორჯერ 100 mg, ბავშვებში კი დღეში ორჯერ (ერთ დოზაზე მაქსიმუმ 100 mg) 100 mg / m2 არის.

კიბოს ბიოლოგიის ცოდნის გაღრმავებითა და ახალი თაობის კვლევების დიზაინით მიზნობრივი მკურნალობების რაოდენობა და ეფექტიანობა იზრდება. 

სურათის განმარტება: NTRK შერწყმები პირველად 1982 წელს კოლონის კიბოში აღმოაჩინეს, თუმცა ბოლო წლებში ახალი თაობის DNA სეკვენირების (next-generation sequencing) მსგავსი ტექნოლოგიებით პაციენტებში მათი აღმოჩენა შესაძლებელი გახდა. დღეს TRK-სთან შერწყმული 50-ზე მეტი გენი არის იდენტიფიცირებული. თუ მუტაციით TRK გენები შერწყმას განიცდის, პათოლოგიური ცილები მუდმივად „ჩართული“ რჩება და ზრდისა და გამრავლების სიგნალს აგზავნის.